Çarmıxa çəkmə

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Çarmıx səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar

Çarmix — birbiri üzərinə çarpaz qoyulmuş iki taxtadan ibarət darağacı. Keçmişdə cinayətkarların üzərinə bağlamaq və ya mismarlamaq surətiylə cəzalandırılmasında yayğın olaraq işlədilmişdir.

İsa çarmixa çəkilərkən

Etimologiya[redaktə]

Fars dilinden türk diline keçən çarmıx sözcüyü dörd və mismar sözcüklərindən yaranmışdır.[1]

qərb dillərindəki crosskruco kimi qarşılıqlarından yaradılmış çarmıxa gərmə mənasındakı crucifixionkrucumado kimi qavramlar əslən yunan dili kökənli olub iki kəlimədən ibarətdir: ana-stauro (ἀνασταυρόω);stauros kəlməsi "payaya bağlamaq" , apo-tumpanizo kəlməsi də "taxta üzərində acı çəkdirmək" mənasına gəlir və bu iki söz birləşdiyində "anaskolopizo" (ἀνασκολοπίζω "payaya keçirmək") sözünü meydana gətirər. Köhnə Yunan-Roman qaynaqlarında "XYLON" sözü "odun parçası" mənasında da işlədilirdi, amma bu söz daha çox darağacları üçün etibarlı idi, payalar üçün deyil. Məsələn Aristophanes'in "Qurbağalar" komediyasında də bu mənada keçməkdədir: "Əgər tökəzlərsən, heç olmazsa şərəfli bir ağacdan asılarsan". Buna görə Latınca "crux" sözü darağacı ya da paya mənasına gələ bilər.*

Tarixçə[redaktə]

Keçmişdə qurulu din və nizama qarşı cinayət törətdiyi üçün edamına qərar verilənlər çarmıxa çəkilərək öldürülərdilər. Bunun üçün məhkumun bədəni və ayaqları çarmıxın şaquli taxtasına bağlanar, qolları yana açılaraq əlləri üfüqi taxtaya mıxlanırdı. Günlərlə açıqda, ac, susuz və taxtaya mismarlı qalan məhkum, yavaş yavaş və işgəncə çəkərək ölərdi. Romali qubernator Pontius Pilate dövründə də İsa yəhudi din alimi olan fariseylər tərəfindən belə çarmıxa gərilmişdi. Çarmıxa gərilmə mövzusu utanc verici olaraq adlandırıldığı üçün, uzun zaman Xristianlar tərəfindən ələ alına bilmədi. 16.ci əsrdən sonra, bir çox rəssam İsanı çarmıxda göstərən rəsmlər çəkdi

İstinadlar[redaktə]

  1. turk dil kurumu