Üzüm
| Üzüm | |||||||||||||||
 Üzümün meyvəsi və yarpağı |
|||||||||||||||
| Elmi təsnifat | |||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|||||||||||||||
| Latınca adı | |||||||||||||||
| Vitis L. | |||||||||||||||
|
|||||||||||||||
Üzüm (lat. Vitis)[1] — üzümkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.[2]
Çox faydalı və qiymətli bitkidir. Ona görə də o, dünyanın bir sıra ölkələrində çox qədimdən becərilir. Üzümdən hazırlanan kişmiş, şərbət, xoş ətirli doşab çox faydalıdır.
Kürdəmir rayonu məşhur Şirvanşahı üzüm növünün vətəni sayılır.Azərbaycanın əksər rayonlarında xalqımızın ən sevimli neməti kimi üzüm becərilir. Müəyyən edilmişdir ki, üzümün şirəsində bir sıra müalicə əhəmiyyətli olan maddələr vardır. Bunlardan şəkəri [qlükoza, fruktoza, saxaroza], dəmir duzlarını, kalium-permanqanatı, C və B qrupu vitaminləri, karotin, aşı, boyayıcı və pektin maddələrini və s. göstərmək olar. Üzüm tənəyinin yarpağı da çox faydalıdır. Onun tərkibində çoxlu miqdarda C vitamini, karotin, aşı maddəsi, üzvi turşular və s. vardır.
Üzümün giləsi və şirəsi ürək-qan damar sistemi xəstəliklərində, tənəffüs yolları iltihabında, mədə-bağırsaq, qaraciyər, öd yolları və böyrək xəstəliklərində çox xeyirlidir.
Üzümdən hazırlanan bəkməz və ya doşab qanazlığında, ümümi zəiflikdə çox faydalı qüvvətverici vasitədir. Üzüm qorasından hazırlanan "abqora" isə xəstəliyinin ilk dövründə çox yaxşı təsir göstərir. O, susuzluğun qarşısını almaqla yanaşı, xəstənin tez sağalmasını tezləşdirir. Qurudulmuş üzüm gilələri isə qanazlığında çox xeyirlidir.
Mündəricat |
Növləri [redaktə]
Azərbaycanın dərman bitkiləri [redaktə]
Digər növləri [redaktə]
- Vitis acerifolia
- Vitis adenoclada
- Vitis aestivalis
- Vitis amurensis
- Vitis arizonica
- Vitis balansana
- Vitis barbata
- Vitis berlandieri
- Vitis betulifolia
- Vitis blancoi
- Vitis bryoniifolia
- Vitis californica
- Vitis chunganensis
- Vitis chungii
- Vitis cinerea
- Vitis coignetiae
- Vitis davidii
- Vitis fengqinensis
- Vitis ficifolia
- Vitis flexuosa
- Vitis girdiana
- Vitis hui
- Vitis jaegeriana
- Vitis labrusca
- Vitis lincecumii
- Vitis menghaiensis
- Vitis mengziensis
- Vitis monticola
- Vitis mustangensis
- Vitis nesbittiana
- Vitis palmata
- Vitis popenoei
- Vitis riparia
- Vitis rupestris
- Vitis ruyuanensis
- Vitis shuttleworthii
- Vitis silvestrii
- Vitis sinocinerea
- Vitis tiliifolia
- Vitis tsoii
- Vitis vinifera
- Vitis vulpina
- Vitis wuhanensis
- Vitis xunyangensis
- Vitis yunnanensis
- Vitis × doaniana
- Vitis × labruscana
Meşə üzümü [redaktə]
- Status. Arealı azalmaqda olan nadir növdür.
- Yayılması. Quba rayonu (Alpan kəndi), Zaqatala rayonu (Muxax kəndi), Hadrut rayonu (Domu kəndi), Zəngilan (Ağbənd kəndi), Astara (Maşhan kəndi) rayonları. Azərbaycandan kənarda – Moldoviya, Krım, Ön Qafqaz, Dağıstan və Türkmənistan, Qərbi Avropa, Aralıq dənizi, Kiçik Asiya və İran.
- Bitdiyi yer. Çay subasarları və düzən meşələri.
- Ehtiyatı. Azdır.
- Çoxalması. Toxumla və vegetativ yolla çoxalır.
- Ehtiyatının dəyişilmə səbəbləri. Çaykənarı meşələrdən təsərrüfat üçün istifadə edilməsi.
- Becərilməsi. Məlumat yoxdur.
- Qəbul edilmiş qorunma tədbirləri. Xususi mühafizə tədbirləri hazırlanmamışdır.
- Zəruri qorunma tədbirləri. Botanika bağlarında əkmək, mövcüd yasaqlıqlarda və qoruqlarda qiymətli bitki kimi qorumaq lazımdır.
- Məlumat mənbələri. Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabı, 1989
Dində [redaktə]
"Quran"da üzüm haqqında belə bir ifadə var:
"Sənin bir xurma bağçan və üzüm bağın olmalı; belə ki, içlərindən gürül-gürül çaylar axıtmalısan."[3]
— İsra surəsi, 91
İstinadlar [redaktə]
- ↑ Nurəddin Əliyev. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.
- ↑ Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.
- ↑ Quranda adı çəkilən bitkilər (azərb.)
