İçəri Şəhər

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Disambig.svg Bu məqalə Bakı şəhərinin tarixi mərkəzi haqqındadır. Digər mənalar üçün İçəri Şəhər (dəqiqləşdirmə) səhifəsinə baxın.
İÇƏRİ ŞƏHƏR
İçəri Şəhər
İçəri Şəhər


Xəritədə yeri
İçəri şəhər is located in Azərbaycan
İçəri şəhər
İçəri şəhər
Məlumatlar
Ölkə Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Bölgə Abşeron
Şəhər Bakı
Ərazi Səbail rayonu
Dövr XII əsr
Statusu Dövlət qoruğu
İnternet saytı http://www.icherisheher.gov.az

İçəri Şəhər[1], İçərişəhər[2] Bakı qalası (yaxud, sadəcə "Qala" ), Bakı şəhəri (Orta əsrlərdə).

Qala divarları ilə əhatə olunduğuna görə xalq arasında Qala da adlanır. Bu qədim yaşayış məskəni Azərbaycan xalqının dəyərli mədəni irsidir.[3] Hazırda həm yaşayış məhəlləsi, həm də tarixi memarlıq kompleksidir.

İçəri Şəhər kompleksi Xəzər dənizinin sahillərində, alçaq təpədə salınıb. Yaşayış məskəni hündürlüyü 8-10 metr, eni 3,5 metr olan divarla əhatə olunmuşdur. Sahəsi 22 hektar olan ərazidə yerləşir.

İçəri Şəhər Orta Şərqin ən qədim məskənlərindən biridir. Qazıntılar göstərir ki, insanlar bu ərazidə hələ tunc dövründə məskunlaşmışlar. XIX əsrədək bir neçə minlik məhəllə elə Bakının özü demək idi. [4] İçəri Şəhər bütövlükdə bir şəhərsalma mədəniyyəti nümunəsidir. Buradakı üç abidə – Qız qalası, Şirvanşahlar Sarayı, Məhəmməd məscidi dünya, 28 abidə isə ölkə əhəmiyyətlidir.

Tarixi qoruq həm də faktiki yaşayış məskənidir, burada 1300 ailə yaşayır.

İçəri Şəhər tarixən ümumi əlamətlərlə birləşən bu məhəllələrdən ibarətdir: Ağşalvarlılar, Gəmiçilər, Arabaçılar, Hamamçılar, Seyidlər, Cuhud Zeynallar (yəhudi məhəlləsi) və s.[5] Şəhərə Şamaxı (XII əsr) və Salyan darvazalarından daxil olmaq olardı. XIX əsrin axırlarında daha bir neçə darvaza tikildi. Müxtəlif vaxtlarda inşaatçılar və arxeoloqlar yeraltı keçidlər aşkar etmişlər.[6]

İçəri Şəhər kompleksi 1977-ci ildə tarix-memarlıq qoruğu statusu almış, 2000-ci ilin dekabrında Qız qalasıŞirvanşahlar Sarayı ilə birlikdə UNESCO-nun Dünya Mədəni İrsi siyahısına salınmışdır.[7]

İçəri Şəhərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu Muzeyi, Azərbaycan Milli Ensiklopediyasının Ensiklopedik Mərkəzi yerləşir. Məhəllədə məhsulları oradakı sərgi salonunda nümayiş etdirilən xalça sexi də var.

Bakının qədim yaşayış məskənləri[redaktə]

Bakının köhnə məhəlləsi. Sergeyevin qravürası, 1796.

Tarixi mənbələr göstərir ki, Azərbaycanın bir çox şəhərləri kimi Bakı da antik dövrdə iqtisadi cəhətdən inkişaf etmiş və tarixi yaşayış məntəqəsinin böyüməsi nəticəsində meydana gəlmişdir. Bаkının kiçik yаşаyış məntəqəsindən şəhərə çеvrilməsində neftduz kimi təbii sərvətlər böyük rol oynamışlar.

IV-VIII əsrlərdə təbii sərvətləri və iqtisadi durumunu qorumaq üçün Azərbaycanın ərazisində bir sıra müdafiə xarakterli istehkamlar və qala divarları ucaldılmışdır. Həmin dövrdə Azərbaycanda formalaşmış tarixi və iqtisadi mühit ölkə mədəniyyətinin bir çox sahələrinin inkişafına təkan vermişdir.

Bakının qala divarları (XIX əsrin əvvəli)

Bakı qədim zаmаnlаrdаn həm Cənubi Qafqazda, həm də Yахın Şərqdə əhаlinin sıx məskunlaşdığı və inkişaf etdiyi şəhərlərdən biri kimi tаnınmışdır. Təbii-cоğrаfi şərаiti, təbii sərvətlərin bоlluğu, buradan keçən beynəlхаlq əhəmiyyətli ticаrət yоllаrı bu şəhərin iqtisаdi cəhətdən inkişаfınа kömək etmişdir. Mülаyim iqlimi, məhsuldаr tоrpаğı, bоl su mənbəyi burаdа əsrin əvvəllərindən başlayan iqtisadi inkişaf üçün əsаs zəmin оlmuşdur.

Erаmızın əvvəllərində yunаn-roma аstronоmu və cоğrаfiyаşünаsı Klаvdi Ptolemеy (70-147) "Coğrafiya" kitabında Аlbaniyanın ərazisindəki 28 şəhərin аdını çəkərkən Bakını Baruka və ya Qaytara kimi göstərir.

Bаkının müqəddəs оdlаr diyаrı kimi tаnınmаsı оnun həyаtındа mühüm rоl оynаmışdır. Ərəb istilаsınа qədər Аzərbаycаnın müхtəlif vilаyətlərində atəşpərəstlik, bütpərəstlikxristianlıq yаyılmış və оnlаrın dini ibаdət yеrləri mövcud оlmuşdur. Аtəşpərəstliyin əsаs оcаqlаrındаn biri də qədim Bаkı idi. Mənbələrdə 624-cü ildə Bizаns impеrаtоru İrаklinin (610-641) Bаkıyа gəlməsi və bir çох аbidələri dаğıtmаsı hаqqındа məlumаt dа vаrdır.

Dini versiyalardan birinə görə İçəri Şəhərdə pravoslav xristanları arasında İsa peyğəmbərin on iki həvarisindən biri Varfolomeyin həlak olduğu iddia edilir .[8] [9][10][11]

Bakı tarixində İçəri Şəhər dövrü[redaktə]

İçəri Şəhərin və Şirvanşahlar saray kompleksinin ümumi panoraması
İçəri Şəhərin bir küçəsi

Qədimdə üçqat qala divarları, Qız qalası və digər fortifikasiya qurğuları ilə bərabər şəhər bütövlükdə möhtəşəm müdafiə istehkamını xatırladırdı. Digər orta əsr şəhərləri kimi Qala divarı içində olan bütün binalar (Şəhristan) da taktiki və strateji baxımdan müdafiə xarakteri daşıyırdı.

İri meydan və enli küçələrin şəhərin içərilərinə doğru getdikcə geometrik planda kiçilib sıxlaşması şəhər əhalisinin də bütün gücü ilə müdafiə işinə cəlb olunmasından xəbər verir. Belə ki, düşməndən müdafiəyə qala divarları və ya əsgərlər tab gətirməzdilərsə, bu işə şəhər əhalisi də fəal cəlb olunurdu. Əvvəla süvarilər dar küçə və dalanlara girə bilmirdilər. Çünki, bu dalanlarda atların geriyə dönməsi və idarə olunması mümkün deyildi.

İçəri Şəhəri əhatə edən qala divarları Azərbaycan ərazisindəki digər qədim istehkamlar və müdafiə xarakterli tikililərdən öz orijinallığı və möhtəşəmliyi ilə seçilir. Azərbaycan Böyük İpək yolunun üzərində yerləşən əsas məntəqələrdən biri olduğuna görə, İçərişəhərdə çoxlu karvansara və ticarət binası inşa edilmişdir. XV əsrdə Bakının Şirvanşahlar dövlətinin paytaxtına çevrilməsi ilə əlaqədar olaraq tikilmiş Şirvanşahlar sarayı kompleksi İçərişəhərin simasına xüsusi bir yaraşıq və əzəmət vermişdir. Kompleksə daxil olan saray binası, divanxana, türbəməscidlər binaların miqyasının məharətlə uyğunlaşdırılması, yerli tikinti materiallarından uğurla istifadə olunması, bədii oymaların və memarlıq elementlərinin ahəngdar şəkildə yerləşdirilməsi ilə seçilir. XIX əsrin ortalarında Bakıda neftin sənaye üsulu ilə istehsalına başlanması İçərişəhərin simasına öz təsirini göstərmişdir.

İçəri Şəhərdə ticаrət mеydаnlаrı, küçələr və böyük məhəllələr mеydаnа gəlmişdi. O, sözün əsl mənаsında dахili məhəlli strukturlаrа mаlik olub hər şеydən əvvəl iqtisаdi mərkəz kimi fоrmаlаşmışdı. Yəni оnun özünüidаrəsi dахili və ətrаf yаşаyış məntəqələrinin sаkinlərinin məişət və təsərrüfаt həyаtındа аpаrıcı rоl oynayır, yахın və uzаq yеrlərlə sıх iqtisаdi-mədəni əlаqədə saxlayırdı.

İçəri Şəhərdə arxeoloji tədqiqatlar[redaktə]

İçəri Şəhərə giriş qapılarından biri
İçəri şəhər*
Walled City of Baku with the Shirvanshah's Palace and Maiden Tower**
UNESCO Ümumdünya irsi


Tipi Mədəniyyət
Meyarlar iv
İstinad 958
Region*** Avropa
Daxil edilmə tarixi
Daxil edilməsi 2000  (XXIV sessiya)
Təhlükəsi 20032009
Xəritədə yeri
İçəri şəhər Dünya xəritəsində
İçəri şəhər
İçəri şəhər
* "UNESCO–Ümumdünya irsi" saytında adı
** azərb. dilində adı
*** UNESCO təsnifatına görə region
Poçt markası (2010).

1970-ci ildə İçərişəhərin şimal tərəfində (Kiçik qala küçəsi) uçurulmuş evin yerində 80 m² sahədə aparılan arxeoloji qazıntı işləri zamanı 2 metr dərinlikdə qədim Bakının XII-XIII əsrlərə aid bir neçə təsərrüfat tikilisindən və kiçik həyətin daş divarlarından ibarət yaşayış evinin qalıqları üzə çıxarılmışdır. Həyətdə təndirlər, ətrafında daş döşənmiş quyular, bir neçə saxsı borudan ibarət novdan aşkar edilmişdir. Mədəni təbəqədə şirsiz və şirli keramika, saxsı qab qırıqlarına, taxta darvazaları bəzəyən, yastı mis çax-çax parçalarına, mavi saxsı muncuqlara, Şirvanşahların kəsdirdiyi mis sikkə dəfinələrinə rast gəlinir. Bundan başqa Şirvanşahlar sarayının şərq tərəfındə 16x8 m sahədə də arxeoloji qazıntılar aparılmışdır.

Düzbucaqlı bina divarlarının bünövrələri ilə yanaşı, su, təsərrüfat və zibil quyuları, təndirlər və s.aşkar edilmişdir. Çoxlu miqdarda şirli və şirsiz qablar və onların qırıntıları, mis və dəmir əşyalar, şüşə və saxsı məmulatlar tapılmışdır. Üst təbəqədən tapılmış şirli keramikada anqob və manqanla bəzədilmiş polixrom qablar üstünlük təşkil edir. Kasaların bəzilərinin dibinə qabarıq möhürlər vurulmuşdur. Çoxlu dəyirman daşı, habelə Şirvanşahların kəsdirdiyi mis pullar tapılmışdır. O[12]

Şirvanşahlar sarayının şərq tərəfində 16x8 m sahədə aparılan qazıntılar torpaqaltı təbəqəyə qədər (təqribən 6 m dərinlikdə) çatdırılmışdır. Düzbucaqlı bina divarlarının bünövrələri ilə yanaşı, su və təsərrüfat quyuları, təndirlər üzə çıxarılmışdır. Çoxlu miqdarda adi və şirli qablar və onların qırıntıları tapılmışdır. Üst təbəqədən tapılmış şirli keramikada anqob və manqanla işlənmiş naxışlarla, oymalarla və müxtəlif rəsmlərlə bəzədilmiş polixrom qablar üstünlük təşkil edir. Alt təbəqədəki keramikada isə monoxrom naxışlı qablar çoxdur. Tapılmış qablar arasında cam, kasa, boşqab, bardaq var. Kasaların dibinə, qabarıq möhürlər vurulmuşdur. Adi saxsı qablar dar və genboğaz bardaqlardan, qazanlardan, kasa və çıraqlardan ibarətdir. Çoxlu daş kirkirə aşkara çıxarılmışdır. Şirvanşah adından zərb edilmiş mis sikkələr, mis və dəmir əşyalar, şüşə və fayans məmulatları və s. tapılmışdır. [13]

1971-ci ildə Bakı yüksəkliyinin cənub-şərq yamacında qazıntı işləri aparılmağa başladı. 168 m² sahədə aparılan qazıntı işləri torpaqaltı qata – sal qayaya qədər çatdırıldı. İki metrə yaxın alt mədəni təbəqə VIII-XIII əsrlərə aiddir. Yaşayış kompleksləri qazıntı sahəsinin cənub-şərq hissəsini tutur. Alt təbəqədə təsərrüfat və su quyuları, təndirlər, otlaqlar aşkar edilmişdir. Çoxlu miqdarda keramika məmulatı, fayans, metal və şüşə əşyalar, mis sikkələr tapılmışdır.

Nəbati və həndəsi səciyyəli qabarıq basmaqəlib naxış vurulmuş sarı gil qablar seçilir. IX-X əsrlərə aid şirli qablar – anqob və manqanla işlənmiş və yaşıl rəngli şir çəkilmiş monoxrom kasalar aşkar edilmişdir; bəzilərinə dulusçu ustaların möhürü basılmışdır.

Alt təbəqələrdə naxışla bəzədilmiş al-qrmızı rəngli, nazik divarlı zərif qablar tapılmışdır. Mis, dəmir, bürünc və şüşə məmulatlarının aşkar edilməsi orta əsrlər Bakısında metal və şüşə emalının, zərgərlik və digər sənətlərin inkişaf etdiyini göstərir. Tapılmış gümüş və mis sikkələr IX-X əsrlərə aid olub, Abbasi xəlifələri və Şirvanşahlar adından kəsilmişdir. Onlar Bakının Azərbaycanın başqa şəhərləri və qonşu ölkələrlə geniş ticarət əlaqələri olduğunu təsdiq edir. [14]

Aşkara çıxarılmış yaşayış evlərinin qalıqları qazıntı sahəsinin cənub-şərq tərəfindədir. Divar bünövrələrinin alt hissəsi azacıq yonulmuş daşdan hörülmüş, arası isə çapıq daşlarla doldurulmuşdur. XI-XIII əsrlərə aid təbəqələrdə təsərrüfat və su quyuları, təndirlər, ocaqlar və s. aşkar edilmişdir. Tapıntıların əksəriyyəti keramika məmulatlarından, fayans, metal, şüşə əşyalardan və mis sikkələrdən ibarət idi. Gil məmulatlar küplər, qulplu səhənglər, boşqablar, kasalar, çıraqlar və müxtəlif tipli qazanlarla təmsil olunmuşdur. Sarı gildən qabarıq basma nəbati və həndəsi naxışlı qablar xüsusilə seçilir. XI-XIII əsrlərə məxsus şirli qablar polixrom olub, oyma naxışlarla bəzədilmişdir. Şirli kasaların bəzilərinin dibində dulusçu ustanın qabarıq möhürü olmuşdur. Tapılmış mis, dəmir, bürünc və şüşə məmulatları orta əsrlər Bakısında metal emalı, şüşəüfürmə, zərgərlik və digər sənətlərin inkişaf etdiyini göstərir. Şirvanşahlara, Eldəgizlərə və Cəlairilərə məxsus mis sikkələrin tapılması Bakının Azərbaycanın digər şəhərləri və qonşu ölkələrlə geniş ticarət əlaqələri saxladığını təsdiq edir. [15]

İçərişəhərdə keçmiş aexeoloji tədqiqat sahələrindən biri, qədim məbəd yeri

1973-cü ildə qazıntı işləri şəhərin qala hissəsinin şimal tərəfində qövsşəkilli bürcləri olan şəhər divarlarının yaxınlığında aparılmışdır. Arxeoloji tədqiqatlar göstərdi ki, köhnə Bakının sənətkarlıq emalatxanalarının əksəriyyəti burada olmuşdur. Şəhərin bu hissəsində tikili qalıqlarına az təsadüf edilir. Keramika tapıntıları alt təbəqənin IX-X əsrlərə aidliyini göstərir. Şirli qablar (adi bardaqlar və çömçələr) anqob və manqanla işlənmişdir. Alt təbəqədə, həmçinin, çoxlu miqdarda şüşə qablar – nazik divarlı rəngli kiçik qab qırıqları, qara və yaşıl qolbaqlar, müxtəlif formalı muncuqlar aşkar edilmişdir. Metal məişət əşyaları və sikkələr tapılmışdır. [16]

Qazıntı işləri Bakı yüksəkliyinin üstündə, Şirvanşahlar sarayının yaxınlığında, ehtimal ki, saray xidmətçilərinin yaşadıqları sahədə də aparılmışdır. 1,5 m qalınlığında olan alt təbəqə bilavasitə torpaqaltı qatın üstündədir. O, şəhərin erkən dövr həyatını əks etdirir. Burada üzə çıxarılmış bina bünövrələri qalınlığı ilə (1 m-dək) seçilir. 4,8 m dərinlikdə içərisi ev heyvanlarının sümükləri və keramika qırıqları ilə doldurulmuş 2 təsərrüfat quyusu aşkar edilmişdir. Orada, həmçinin, böyük gil çıraq, əl dəyirmanının alt daşı, şirsiz və şirli qab parçaları, eləcə də hər iki tərəfdən açıq mavi rəngli şir çəkilmiş və üzərində ərəb əlifbası ilə sahibinə xoşbəxtlik arzusu bildirən qabarıq kitabə olan kasa tapılmışdır. [17]

Başqa bir fayans kasanın dibində şəffaf şirin altında bitki və quş rəsmlərindən ibarət naxış vardır. Bu sahədə 24 mis sikkə tapılmışdır. Aparılmış qazıntılar nəticəsində VIII-XI əsrlərdə İçərişəhər ərazisində böyük əhali sıxlığı olduğu, Bakıdan sənətkarlığın və ticarətin inkişaf etdiyi sübuta yetirilmişdir. [18] 1975-ci ildə qazıntı işləri qövsşəkilli bürcləri olan şimal qala divarlarının yaxınlığında 64 m2 sahədə davam etdirilmişdir.

Torpaqaltı qata söykənən və şəhərin erkən tarixini əks etdirən alt mədəni təbəqədə, təqribən 7 m uzunluğunda divar bünövrəsi, habelə, digər divar qalıqları aşkara çıxarılmışdır. Bu təbəqədə təsərrüfat quyuları, habelə, müxtəlif diametrli doqquz təndir, müxtəlif keramika məmulatı, saxsı şlakı, şüşə və fayans qab qırıntıları, dəmir əşyalar, ağ gildən düzəldilmiş və üstünə yaşıl şir çəkilmiş miniatür at fiquru, iki dəmir ox ucluğu və s.tapılmışdır. Alt təbəqə təqribən IX-XIII əsrlərə aid edilir.[19]

Evlərin bir-birinə sıxlığı və tapıntıların çoxluğu tədqiq olunan dövrdə şəhərdə qızğın həyat getdiyini göstərir. [20] İçərişəhər ərazisində tapılmış gümüş və mis sikkələr VIII əsrin birinci yarısı – XI əsrin əvvəllərinə aid olub, Əməvi və Abbasi xəlifələri, eləcə də, Şirvan Şirvanşahları adından Yaxın Şərq, AzərbaycanArran şəhərlərində kəsilmişdir. Bakıda dəniz sahilində suda tapılmış qızıl sikkələr içərisində h.207 (822)-ci ilə aid əqləbi dinarını qeyd etmək olar. [21]

Gətirilən arxeoloji və numizmatik məlumatlar orta əsrlər Bakısında intensiv şəhər həyatı getdiyini, IX-XI əsrlərdə burada sənətkarlığın inkişaf etdiyini, Azərbaycanın və qonşu şərq ölkələrinin bir çox şəhərləri ilə ticarət əlaqələri saxlandığını təsdiqləyir.

Şimal-şərq tərəfdən demək olar ki, Şirvanşahlar sarayına bitişik sahədə qazıntı işləri binaların və bir-birinə çox yaxın tikildiyini göstərir. Bu, İçərişəhər ərazisinin sıx məskunlaşdığını və XI-XIII əsrin əvvəllərində Bakıda şəhər həyatının intensivliyini təsdiq edir. Bu sahədən əldə edilmiş tapıntılar içərisində dairəvi altlıqlı iki saxsı kasa maraq doğurur. Onlardan biri açıq mavi şirlə örtülmüşdür.Üzərində ərəb əlifbası ilə qabarıq kitabə vardır. Digər kasanın dibində isə nəbati naxışlar və quş təsvir olunmuşdur. 24 mis sikkə də tapılmışdır. [22]

Qövsşəkilli bürcləri olan şimal qala divarlarının yaxınlığında 64 m2 sahədə aparılan qazıntılar zamanı XI-XIII əsrlərə aid təbəqədə təsərrüfat və zibil quyuları, müxtəlif diametrli doqquz təndir aşkar edilmişdir. Müxtəlif keramika məmulatı, saxsı şlakı, şüşə və saxsı qab qırıqları, dəmir əşyalar tapılmışdır. [23]

1976-cı ildə Bakı yüksəkliyinin orta əsrlər Bakısının qələbəlik və əhalisi sıx olan rayonlarından olan cənub yamaclarında qazıntı işləri aparılmışdır. 64 m2 sahədə irihəcmli, yonulmuş daşdan hörülmüş bina divarlarının bünövrələri aşkar olunmuşdur. İçərisində daş altlıq üstündə qoyulmuş beş iri təsərrüfat küpü olan böyük anbar binası üzə çıxarılmışdır. Adi və şirli keramika məmulatı, ReyKaşan tipli saxsı qablar, şüşə qab və dəmir əşya qırıqları tapılmışdır. [24]

Kompleksin qorunmasında dövlətin rolu[redaktə]

Bakı Enqelbert Kempferin 1630-cu ildə çəkdiyi şəkildə. Hofmanın 1734-cü ildəki atlasından
İçərişəhərdə arxeoloji qazıntılar nəticəsində aşkarlanmış Tağlı ibadətgah

1952-1957-ci illərdə İçəri Şəhərin qala divarları bərpa edilmişdir. 1977-ci ildə İçəri şəhərə tarix-memarlıq qoruğu statusu verilmiş, 1985-ci ildə isə o Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu elan edilmişdir.

17 fevral 2003-cü ildə Prezident Heydər Əliyev "Bakı şəhərində İçərişəhər Tarix-Memarlıq Qoruğunun mühafizəsi və bərpası ilə bağlı bəzi tədbirlər haqqında" sərəncam imzaladı[25]. Sərəncamdan sonra burada tikinti işləri dayandırıldı və şəhərin tarixi simasının qorunması istiqamətində məqsədyönlü tədbirlər həyata keçirilməyə başlandı.

10 fevral 2005-ci ildə Prezident İlham Əliyev "Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti yanında "İçərişəhər" Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsinin yaradılması haqqında" sərəncam imzaladı.[26] 17 dekabr 2009-cu ildə ""İçərişəhər" Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğunun inkişaf tədbirləri haqqında" prezident sərəncamına əsasən, İçəri Şəhərin ərazisində uçmuş və uçmaq təhlükəsi olan, tarixi-memarlıq əhəmiyyətinə malik olmayan tikililərin yerində, ənənəvi küçə şəbəkələri olduğu kimi saxlanılmaqla turizm infrastrukturu obyektlərinin qurulması, yaşayış binalarının təmiri və mühəndis kommunikasiyalarının dəyişdirilməsi, ərazidə abadlaşdırma işlərinin aparılması üçün vəsait ayrılmışdır.

İçəri Şəhər Tarix-Memarlıq Qoruğunun mühafizəsi, bərpası və orada arxeoloji işlərin aparılması məsələləri də müvafiq normativ hüquqi aktların və Azərbaycan Respublikasının beynəlxalq müqavilələrinin tələblərinə uyğun şəkildə həll edilir. Mövcud qanunvericiliyə görə, Qoruğun ərazisində yerləşən elmi, tarixi və ya mədəni əhəmiyyətli bütün abidələr dövlət tərəfindən qorunur, onların dağıdılması, köçürülməsi və dəyişdirilməsi qadağan olunur. Hazırda İçəri Şəhərin qorunması, tədqiqi və təbliği ilə Qoruq İdarəsi məşğul olur.[27]

İçəri Şəhərdəki Məhəmməd məscidi (memar-Məhəmməd ibn Əbubəkr) Almaniyanın Remmers və Avstriyanın Atelier Erich Pummer GmbH şirkətlərinin mütəxəssisləri tərəfindən bərpa edilir.[28]

2011-ci ilin fevral ayında İçəri Şəhərdəki Asəf Zeynallı küçəsindəki 20 saylı bina təmir edilmiş, onun bünövrələri bərkidilmiş, yeni texnologiyaların köməyi ilə binanın fasadına tarixi görünüşü bərpa edilmişdir. Bina 1890-cı ildə inşa edilmişdi. Bərpa işləri Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin " Bakı şəhərinin mərkəzinin konservasiyasına dair müfəssəl plan"a əsasən yerinə yetirilmişdir.[29]

İçəri Şəhər kompleksi mədəniyyətdə[redaktə]

Azərbaycan Respublikası 10 manatlıq pul əsginasının üz tərəfində İçəri Şəhərin sxematik təsviri

İçəri Şəhər kompleksinin fraqmentlərinə digər mədəniyyət və incəsənət nümunələrində daima rast gəlinir. Kompleksin cizgilərindən xalçalarda, rəsm və incəsənət əsərlərində geniş istifadə edilir. Kompleks beynəlxalq aləmdə Azərbaycanın tanınma nişanlarından birinə çevrilmişdir.

İçəri Şəhərin təsvirləri tarix boyu ərazidə mövcud olmuş dövlətlərin sikkələrində daim təsvir olunmuşdur. Kompleksə daxil olan Qız qalası 1991-ci ildə Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyi bərpa edildikdən sonra onun ilk kağız pullarının üzərində öz əksini tapmışdır.

İçəri Şəhərin sxematik təsviri Azərbaycan Respublikasında 2005-ci il pul islahatından sonra yeni 10 manatlıq əsginasda təsvir edilmişdir.[30]

İçəri Şəhərdə çəkilən filmlər[redaktə]

Bədii filmlər[redaktə]

  1. Arşın mal alan (film, 1945), rejissor: Rza Təhmasib, Nikolay Leşşenko
  2. O olmasın, bu olsun (film, 1956), rej. Hüseyn Seyidzadə
  3. Telefonçu qız (film, 1962), rej. Həsən Seyidbəyli
  4. Əhməd haradadır? (film, 1963), rej. Adil İsgəndərov
  5. Arşın mal alan (film, 1965), rej. Tofiq Tağızadə
  6. Uşaqlığın son gecəsi (film, 1968), rej. Arif Babayev
  7. Bir cənub şəhərində (film, 1969), rej. Eldar Quliyev
  8. Şərikli çörək (film, 1969), rej. Şamil Mahmudbəyov
  9. Gün keçdi (film, 1971), rej. Arif Babayev
  10. Ən vacib müsahibə (film, 1971), rej. Eldar Quliyev
  11. "Amfibiya adam" (1961), rej. V.Çebotaryov və G.Kazanski (Mosfilm)
  12. "Aybolit-66" (1966), rej. R.Bıkov (Mosfilm)
  13. Brilyant əl (film, 1968), rej. L.Qayday (Mosfilm)
  14. "Tehran-43" (1981), rej. A.Alov və V.Kaumov (Mosfilm)

Sənədli filmlər[redaktə]

  1. İçəri Şəhər (film, 1964), rej. Əlibala Ələkbərov
  2. İçəri şəhər (film, 1978), rej. Nicat Bəkirzadə
  3. İçəri Şəhərdə gəzinti (2003), rej. Cavid İmamverdiyev

Şəkillər[redaktə]

İstinadlar[redaktə]

  1. "İçərişəhər" sözünün yazılış qaydası haqqında
  2. Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası, məqalə: İçərişəhər
  3. Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti yanında "İçərişəhər" Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsi haqqında əsasnamə
  4. Bakı şəhərinin tarixi mədəniyyət abidələri barədə məlumat
  5. Ichari Shahar – The Heart of Baku
  6. "Новости-Азербайджан"
  7. YUNESKO VƏ AZƏRBAYCAN
  8. The Works of Sophronius, Archbishop of Cyprus (1911). Tiflis. p.397.30
  9. http://www.pravenc.ru/text/154389.html
  10. http://www.sedmitza.ru/text/414458.html
  11. http://baku.eparhia.ru/leaflet/calendar/apostle_varfolomei_24june/
  12. .Ш.Иcмизaдe, H.B.Mинкeвич-Mycтaфaeвa, Ф.A.Ибpaгимoв. Pacкoпки в г. Бaкy, AO 1970 г., M., 1971 c.398-399
  13. O.Ш.Иcмизaдe, H.B.Mинкeвич-Mycтaфaeвa, Ф.A.Ибpaгимoв. "Pacкoпки в г. Бaкy, AO, 1970 г.", M., 1971, c.398-399
  14. O.Ш.Иcмизaдe, Ф.A.Ибpaгимoв, B.П.Фoмeнкo – "Иccлeдoвaния cpeднeвeкoвoгo Бaкy. AO, 1971 г.", M., 1972, c.486-487
  15. Иcмизaдe, Ибparимoв, Фoмeнкo. Иccлeдoвaния cpeднeвeкoвoгo Бaкy, c.486-487.
  16. O.Ш.Иcмизaдe, Ф. A.Ибpaгимoв, H.B .Mинкeвич-Mycтaфaeвa, B.П.Фoмeнкo. "Pacкoпки нa тeppитopии cтapoгo Бaкy, AO, 1973 г.", M., 1974, c.451-452
  17. S. Aşurbəyli – Şirvanşahlar dövləti, Bakı, 2007
  18. O.Ш.Иcмизaдe, Ф.A.Ибpaгимoв, H.B.Mинкeвич-Mycтaфaeвa, B.П.Фoмeнкo. "Иccлeдoвaния cpeднeвeкoвoгo Бакy, AO, 1974", M., 1975, c.470.
  19. S. Aşurbəyli – Bakı şəhərinin tarixi, Bakı, 2007
  20. O.Ш.Иcмизaдe, Ф. A.Ибpaгимoв, H.B .Mинкeвич. Mycтaфaeвa, B.П.Фoмeнкo. "Pacкoпки в Бaкy, AO, 1975 г.", М, 1976, c.500-501
  21. E.A.Пaxoмoв. Moнeтныe клaды, вып.IV, c.32, N2İ079, ero жe Moнeты Aзepбaйджaнa, вып.I, c.60, 65-66, 70, 73
  22. Иcмизaдe, Ибparимoв, Mинкeвич-Mycтaфaeвa, Фoмeнкo – Иccлeдoвaния cpeднeвeкoвoгo Бaкy, c.470.
  23. Иcмизaдe, Ибparимoв, Mинкeвич-Mycтaфaeвa, Фoмeнкo – Pacкoпки нa тeppитopии cтapoгo Бaкy, c.500-501.
  24. Ф.A.Ибpaгимoв, O.Ш.Иcмизaдe, H.B.Mинкeвич-Mycтaфaeвa, B.П.Фoмeнкo, P.Д.Axмeдoв. Pacкoпки нa yчacткe II в cтapoм Бaкy. AO 1976 r. M., 1977, c.490-491
  25. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı (17 fevral 2003-cü il)
  26. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı (10 fevral 2005-ci il)
  27. http://news.day.az/culture/333412.html
  28. http://news.day.az/society/216799.html
  29. http://news.day.az/society/252077.html
  30. http://azerbaijan.az/portal/General/Currency/currency_a.html


Həmçinin bax[redaktə]

VikiAnbarda İçəri Şəhər ilə əlaqəli mediafayllar var.

Xarici keçidlər[redaktə]

YUNESKO-nun bayrağı YUNESKO-nun Ümumdünya irsi, obyekt № 958
fr.ing.rus.