İblis (dram)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
İblis
azərb. İblis / ابلیس
Poster of play Devil.jpg
26 may 1922-ci ildə Dövlət Türk Teatrında İblis dramının afişası
Müəllif: Hüseyin Cavid
Janr: faciə
Orijinalın dili: Azərbaycan dili
Yazılma tarixi: 1918

İblis — məşhur Azərbaycan ədibi Hüseyn Cavidin 1918-ci ildə yazdığı dörd pərdəli faciə. İlk dəfə Bakıda 1920-ci ildə 21 dekabrda Abbas Mirzə Şərifzadə tərəfindən səhnələşdirilmişdir. 1924-cü ildə ilk dəfə nəşr edilmişdir.

Qısa məzmun[redaktə]

Kazım Ziya Arif rolunda, 1922-ci il.

Əsərdə hadisələr Birinci dünya müharibəsi zamanı TürkiyəƏrəbistanda cərəyan edir. Hüseyn Cavid İblis dramında insanların necə qanlar tökdüyünü,necə acımasız olduğunu və iblisə uyduqlarını əks etdirib.Baş qəhrəman Arif əvvəlcə iblisin bütün təkliflərini rədd edir.İblis ona yılmadan qızıl,pul və revolver təklif edir.Ona yalnız intiqamın bu dünyada qalib gələcəyini deyir,xoş vədlər verir.Arif İblisin ona verdiyi revolveri və qızılları rədd edir.O,gecə-gündüz yalnız sevdicəyi gözəl şəfqət bacısı Rə`nanı düşünür.Lakin yaraşıqlı zabit Vasif də Rə`naya olan sevgisi gizlədə bilmir.Arif bunu çox qısqanır...

Son pərdədə isə Arif və Rə`na meşəyə qaçıb canlarını qurtarmağa çalışırlar.Meşədə isə qaçaq zabit Elxana və onun quldur dəstəsinə rast gəlirlər...Bu zaman Elxanın quldur dəstəsi erməni keşişini Elxanın hüzuruna gətirirlər:

"Elxan:
Şu həriflər,kim əcaba söylə?
Növbətçi:
Şu papas ermənidir, vaqtilə
Ermənistanə daşırmış qurşun,
Həm də incil deyə!..

Elxan:
(itsehzalı qəhqəhə ilə əlini onun omuzuna qoyaraq)

Ya!.. Eşq olsun!
Nerədən aldın o hissiyyatı,
Verdi İncilmi bu təlimatı?

Papas (xaç çəkərək):

Ah, suçum varsa da, əfv eylə bəni.

Elxan:
Bəklə, dur, şimdi bulur haq yerini."

Abbas Mirzə Şərifzadə, İblis rolunun ilk ifaçısı

İblis kənardan bu olanrı izləyir. Arif bütün günahların İblisdə olduğunu söyləyir, Elxan isə iblisə "bütün günahlar səndəmi?"deyə sual edir. İblis onun bir günahı olmadığını deyir,və o da analoji olaraq günahları bəni-adəmdə görür. Bu zaman Vasif (Arifin uşaq vaxtı itirdiyi qardaşı) ərzü-hal edir. Rənanı görər-görməz qəlbi rahatlanır və Arifə onu qoruduğu üçün təşəkkür edib əlini sıxır. Arif isə təşəkkürə hacət olmadığını deyir.

"Bu təşəkkürlərə hiç yoq hacət.
O bənim kəbəyi-vicdanımdır.
O bənim sevgili cananımdır;
Bəndən ancaq qoy o olsun məmnun".

Bu sözlər Vasifi razı salmır. Rəna isə onun divanə olduğunu deyir.

"Vasif:(Arifə)

İstəməz bunca çocuqluq, bana baq,
Ya sənin olmalı Rəna, ya bənim."

Arif isə əgər Rənadan ayrı düşərsə ölə biləcəyini deyir. Vasif: Ən tatlı təsəlli ölümdür deyir və revolverini çıqarır.Gördüyü səhnədən sevincli İblis vəziyyəti öz sözləri ilə bir az da gərir. Qardaşlar bir-birlərinə atəş açırlar.Vasif yaralı halda yerə düşür və təslimi-can edir.İblis ucadan Vasifin Arifin kiçik qardaşı olduğunu bəyan edir. Arif mütəəsir halda donub qalır.İblis sevincini gizlətmir,əksinə açıq aşkar Arifi ona uyduğu üçün tənə edir. Dillər əzbəri məhşur monoloqunu uca və qəzəbli səslə dedikdən sonra səhnədə pərdələr enir.

İblisin monoloqu:

İblis!.. O böyük ad nə qədər calibi-heyrət!
Hər ölkədə, hər dildə anılmaqda o şöhrət.
Hər qülbədə, kaşanədə, viranədə İblis!
Həp Kəbədə, bütxanədə, meyxanədə İblis!
Hər kəs bəni dinlər, fəqət eylər yenə nifrət,
Hər kəs bana aciz qul ikən, bəslər ədavət.
Lakin bəni təhqir edən, ey əbləhü miskin!
Olduqca müsəllət sana, bil, nəfsi-ləimin,
Pəncəmdə dəmadəm əzilib qıvrılacaqsın,
Daim ayaq altında sönüb məhv olacaqsın.
Bənsiz də, əmin ol, sizə rəhbərlik edən var:
Qan püskürən, atəş savuran kinli krallar,
Şahlar, ulu xaqanlar, o çılğın dərəbəklər,
Altın və qadın düşgünü divanə bəbəklər.
Bin hiylə quran tilki siyasilər, o hər an
Məzhəb çıqaran, yol ayıran xadimi-ədyan;
Onlarda bütün fitnəvü şər, zülmü xəyanət,
Onlar duruyorkən bəni təhqirə nə hacət?!
Onlar, əvət onlar sizi çignətməyə kafi,
Kafi, sizi qəhr etməyə, məhv etməyə kafi...
Bən tərk edərim sizləri əlan nəmə lazim!
Hiçdən gələrək, hiçliyə olmaqdayım azim.
İblis nədir?
- Cümlə xəyanətlərə bais...
Ya hər kəsə xain olan insan nədir?
- İblis...

Xarici keçidlər[redaktə]