İbrahimxəlil xan Cavanşir
| İbrahimxəlil xan İbrahimxəlil xan Cavanşir |
||||
 |
||||
| Rəssam:Rizvan Qarabağlı | ||||
|
||||
|---|---|---|---|---|
| 1758 — 1806 | ||||
| Tacqoyma: | 1758 | |||
| Sələfi: | Pənahəli xan | |||
| Xələfi: | Mehdiqulu xan | |||
| Milliyəti: | Azərbaycan türkü | |||
| Dini: | Şiə İslam | |||
| Təvəllüdü: | 1732 Alaqarğu, Arazbar |
|||
| Vəfatı: | 1806, 18 iyul Şuşa |
|||
| Dəfn yeri: | Şuşa qalası | |||
| Sülalə: | Cavanşirlər | |||
| Atası: | Pənahəli xan | |||
| Uşaqları: | oğlanları: Məhəmmədhəsən ağa, Cavad ağa, Mehdiqulu ağa, Mehdiqulu xan, Əbülfət ağa, Xanlar ağa, Məhəmmədqasım ağa, Əhməd xan, Hüseynqulu ağa, Səfiqulu ağa, Fətəli ağa, Şıxəli ağa, Abbasqulu ağa; qızları: Ağabəyim ağa, Tuti bəyim, Baxşı bəyim, Güllü bəyim, Kiçik bəyim, Əzət bəyim, Göbhərnisəbəyim ağa, Şahnisə bəyim, Səltənət bəyim |
|||
İbrahimxəlil xan Cavanşir — Qarabağ xanlığının xanı, general-leytenant.
27 may 1806-cı ildə Şuşa yaxınlığındakı Xanbağında ailəsi ilə birlikdə rus hərbçiləri tərəfindən qətlə yetirilib. Erməni əsilli mayor Lisaneviçin dəstəsi xan çadırına basqın edərək bütün ailəni vəhşicəsinə öldürüblər.
Mündəricat |
[redaktə] Qarabağ xanlığı İbrahimxəlil xan dövründə
İbrahimxəlil xan dövründə Qarabağ xanlığı çox böyük sürətlə inkişaf edirdi. Ağıllı və savadlı adamlar üçün ölkədə hər cür şərait yaradılır və sərbəst fəaliyyət göstərmək imkanı verilirdi. Şuşada elm, mədəniyyət və incəsənət işçilərindən ibarət ziyalı sinfi yaranırdı. Şəhərdə tikinti işləri geniş vüsət almışdı. Şuşa abadlaşır, xan sarayları, yaşayış evləri, qala divarları tikilir, yeni-yeni məktəblər açılırdı.
Dövrünün görkəmli şairi olan Molla Pənah Vaqif İbrahimxəlil xanın dəvətini qəbul edərək Qazaxdan Şuşaya gəlir. Şairliklə yanaşı astronomiya və tətbiqi riyaziyyat elmlərini dərindən bilən Vaqif, Qarabağ xanlığının tarixində müdrik dövlət xadimi, uzaqgörən siyasətçi kimi də şərəfli yer tutur. Sarayda xanın 1-ci vəziri vəzifəsini tutan şair xanlığın xarici, daxili və hərbi siyasətinin təyin edilməsində əsas rol oynayır, tezliklə Qarabağ xanlığı beynəlxalq aləmdə tanınır. Fəqət bu yüksəlişə baxmayaraq Azərbaycan xanlıqlarının başı üzərində müstəqilliyin itirilməsi qorxusu dolaşırdı. İran, Osmanlı və Rusiya İmperiyası bu ərazidə üstün mövqe əldə etmək uğrunda mübarizə aparırdılar. Digər tərəfdən qonşu xanlıqların da bir-birinin müstəqilliyinə, ərazi bütövlüyünə qəsd etmək ehtimalı var idi. Ona görə də xanlıqlar güclü dövlətlərdən və qonşu xanlıqlardan özlərinə etibarlı müttəfiqlər axtarırdılar.
[redaktə] Ağa Məhəmməd Şah Qacarın Qafqaza yürüşü
Belə bir dövrdə İbrahim xan Gürcüstanla ittifaqa girir və birlikdə Rusiyanın müdafiəsinə nail olmağa çalışır. 1783-cü ildə Gürcüstanın Rusiya tabeçiliyinə keçməsilə əlaqədar bu üçtərəfli ittifaq möhkəmlənmiş olur. 1791-ci ildə Ağa Məhəmməd Şah Qacar atası Məhəmmədhəsən xan Qovanlı-Qacarın işlərini davam etdirərək dərhal Azərbaycan ərazisində zəifləmiş mövqelərini qüvvətləndirmək üçün tədbirlər görür. O, tabe olmayan xanlara və feodallara amansız divan tutaraq onları öz hakimiyyətini tanımağa məcbur edir. O, bir zaman xəbər tutur ki, Rusiya tabeliyini qəbul etmiş Gürçu çarı II İrakli Qarabağ və İrəvan xanlıqlarının da belə bir qərar qəbul etməsinə çalışır. Qarabağın Rusiyanın tabeliyinə keçməsi fikrindən dəhşətə gələn Ağa Məhəmməd Şah Qacar çox narahat olur. O, 1795-ci ildə 60-minlik bir ordu ilə Qafqaza yürüş edir.
Şahın özünün komandanlıq etdiyi böyük bir ordu hissəsi Qarabağ üzərinə yeriyir və Şuşa qalasını mühasirəyə alır. Hərtərəfli hərbi hazırlıq olmadan qısa müddətdə Şuşanı ələ keçirməyin qeyri-mümkün olduğunu görən Aqa Məhəmməd Şah Qacar Tiflis istiqamətində hücuma keçir. O, heç bir çətinlik çəkmədən Tiflisə daxil olub şəhəri darmadağın edir.
1797-ci ildə Aqa Məhəmməd Şah Qacar daha böyük bir qüvvə ilə ikinci dəfə Qafqaza yürüş edir. Qacar qoşununun Arazı keçməsini eşidən kimi İbrahimxəlil xan Şimali Azərbaycana qaçıb gizlənir. Aqa Məhəmməd Şah Qacar dəbdəbəli şəkildə, bir fateh sifətilə Şuşa qalasına daxil olur. Bir neçə gün sonra iyun ayının 5-də saray məmurları Ağa Məhəmməd Şahı gecə öz iqamətkahında qətlə yetirirlər. Bu əhvalatı eşidən İbrahimxəlil xan Şuşaya qayıdıb şahın cəsədini böyük ehtiram ilə Tehrana yola salır. Beləliklə Azərbaycan xanlıqlarını birləşdirmək Ağa Məhəmməd Şah Qacara nəsib olmur. [1]
[redaktə] Övladları
Oğulları
- Məhəmmədhəsən ağa (1755-1806)
- Cavad ağa (1757-1779)
- Mehdiqulu ağa sonra Mehdiqulu xan Cavanşir kimi tanındı.
- Əbülfət ağa (?-1835) sonra Əbülfət xan Tuti kimi tanındı.
- Xanlar ağa (?-1831)
- Məhəmmədqasım ağa
- Əhməd xan
- Hüseynqulu ağa
- Səfiqulu ağa
- Fətəli ağa
- Şıxəli ağa
- Abbasqulu ağa
Qızları
- Ağabəyim ağa (1782-1832) sonra Ağabəyim ağa (Ağabacı) kimi tanındı. Fətəli şah Qovanlı-Qacarla ailə qurmuşdu.
- Tuti bəyim Səlim xan Şəkili ilə ailə qurmuşdu.
- Baxşı bəyim Fərəculla xan Şahsevən ilə ailə qurmuşdu.
- Güllü bəyim II Nəzərəli xan Şahsevən ilə ailə qurmuşdu.
- Kiçik bəyim Hüseynqulu xan Dünbili ilə ailə qurmuşdu.
- Əzət bəyim Əbuturab xan Dünbili ilə ailə qurmuşdu.
- Göbhərnisəbəyim ağa (1796-1888) öncə Cəfərqulu xan Dünbili ilə, sonra Xankişi bəy Sarıcalı-Cavanşirlə həyat qurmuşdu.
- Şahnisə bəyim Əli bəy Sarıcalı-Cavanşirlə evlənmişdi.
- Səltənət bəyim (?-1806)
Törəmələri
- Azərbaycanın görkəmli şairə-qadını Xurşidbanu Natəvannın babasıdır.
- Mehdiqulu xan onun nəticəsidir.
- Xanbikə xanım onun nəticəsidir.
[redaktə] İstinadlar
- ↑ http://www.karabakh-doc.azerall.info/ru/isegod/isg030az-2.php. www.karabakh-doc.azerall.info
