İlbər Ortaylı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

İlbər Ortaylı (d. 21 may 1947[1], Bregenz) — Türk tarix professoru.[2]

Həyatı[redaktə]

1947-ci ildə Avstriyada doğuldu. 2 yaşındaykən ailəsiylə birlikdə Türkiyəyə köçdü. İlk və orta təhsilini İstanbul Avstirya liseyində tamamladı. 1965-ci ildə yılında Ankara Atatürk litseyindən məzun oldu. [2]

Akademik kariyerası[redaktə]

1969-cu ildə Məktəb-i Mülkiyəni və Ankara Universiteti Dil, Tarix və Coğrafya Fakültəsinin tarix bölümünü bitirdi. Vyana Universiteti Slavistik və Orientalistik Bölümündə təhsil gördü.[2]

Vyana Universiteti
Galatasaray Universiteti

Yüksək lisans çalışmasını Çikaqo Universitetində Prof. Dr. Xəlil İnalcık ilə apardı. Ankara Siyasal Bilgilər Fakültəsində "Tanzimat Sonrası Mahalli idarələr" adlı dissertasiyası ilə 1974-cü ildə doktor, "Osmanlı İmparatorluğunda Alman Nüfuzu" adlı çalışmasıyla 1979-cu ildə dosent oldu. 1982-ci ildə dövlətin akademik politikalarına təpki olarak vəzifəsindən istefa etdi. Bu dönəmdə Vyana, Berlin, Paris, Princeton, Moskva, Roma, Münhen, Strasburq, Yanya, Sofiya, Kiev, Kembric, OksfordTunis universitətlərində qonaq kimi müəllim üzvü oldu, buralarda seminarlar və konfranslar verdi. 1989-cu ildə Türkiyəyə dönərək professor oldu və 1989-2002-ci illər arasında Ankara Universiteti Siyasal Bilgilər Fakültəsində İdarə Tarixi Bilim Dalı Başkanı olaraq vəzifə apardı.[2] Yerli və yabançı elmi dərgilərdə XVI ilə XIX yüzillər arası Osmanlı tarixi və Rus tarixi ilə ilgili məqalələri yayınlandı. 2002-ci ildə Qalatasaray Universitetinə, iki il sonra isə Bilkənt Universitetinə qonaq müəllim üzvü olaraq keçdi. Bu anda Qalatasaray Universiteti Hukuk Fakültəsi və Bilkənt Ünivərsitəsi Hukuk Fakültəsində Türk Hukuk Tarixi dərslərini verməktədir.[2] Qalatasaray Ünivərsitəsi Sənato üyəsidir.[3] Ayrıca İlkə Əğitim və Sağlık Vakfı Kapadokya Məslək Yüksəkokulu Mütəvəlli Heyəti üzvüdür.[4]

2005-ci ildə Topkapı Sarayı Muzeyi başkanı oldu. 7 il bu vəzifədə qalan İlbər Ortaylı 2012-ci ildə yaş həddindən əməkli oldu və vəzifəni Ayasofya Muzeyi başkanı Haluk Dursuna dövr etdi.[5]

Topkapı Sarayı

Ortaylı, Uluslararası Osmanlı Etütləri Komitəsi yönətim kurulu üyəsi ilə Avrupa İranoloji Cəmiyəti və Avusturya-Türk Bilimlər Forumu üyəsidir.[2]

Tarix Vakfı və Afət İnan ailəsinin işbirliğiylə iki ildə bir vərilən Afət İnan Tarix Araşdırmaları Ödülünün 2004-cü ilindəki sahibləri Prof. Dr. İlbər Ortaylının da içində bulunduğu jüri tarafından bəlirlənmiştir.[6] 2009-cu ildə İzmir Kitap Fuarına qatılmışdır. Milli Saraylar Dairə Başkanlığının Dolmabağça sarayında təşkil edildiyi vəfatının 150 ilində Sultan Əbdülməcid və dönəmi Uluslararası Simpozyumunda açılış və qapanış oturumlarına qatılmışdır.[7]

Ortaylı; Türkcə; irəli səviyədə Almanca, Fransızca, İngiliscə, İtalyancaRusca; orta səviyədə Osmanlıca, Sanskritcə, Şümercə, Hititcə, Çincə, Krım Tatarca, Slovakca, Rumınca, Serbcə, Xorvatca, Boşnaqca, Ərəbcə, Farsca, Latınca, İbrani dilində, Antik YunancaYunanca bilir.[8]

Özəl yaşamı[redaktə]

1981-ci ildə Mərsin əski Senatörü Dr. Talip Özdolayın qızı Ayşə Özdolay ilə evləndi və bu evliliktən Tuna adında bir qızı oldu. Daha sonra 1999-cu ildə həyat yoldaşından boşandı.

Ortaylı, bilgisayar və internət kullanmayı sevmir. Hərhansı bir sosial media sitəsində adına açılmış hesabların heç biri onun deyildir.[8] İlbər Ortaylının ayrıca çocukluğundan bəri büyük bir tutku və özənlə biriktirdiği minyatür otomobillərdən oluşan büyük bir koləksiyonu vardır[9].

Televiziya proqramları və yazıları[redaktə]

2004-cü ildə TRT 2də başlayıb TRT Türkdə həftə sonları yayınlanan "İlbər Ortaylı ilə" adlı bəlgəsəlinin aparıcılığını etmişdir.[10] NTVdə "İlbər Ortaylı ilə Tarix dərsləri" adında bir proqram aparmışdı. Günümüzdə Bloomberg HT kanalında "İlbər Ortaylı ilə Zaman Kaybolmaz" adlı bir program hazırlamaqdadır.

2000-ci ildən bəri bazar günləri Milliyət qəzetində, aylıq Atlas Tarix və üç aylık Doğu Batı dərgilərində məqalələr yazmaqdadır. Bir dönəm yayınlanan Popülər TarixTarix və Toplum dərgilərində və Habərtürk qəzetinin Habərtürk Tarix əlavəsində də məqalələri yayınlanmışdır.[11] Halən Doğu BatıNTV Tarix dərgilərinin danışma qurulu üzvüdür. İlbər Ortaylı, Milliyət Sanata verdiyi bir röportajında, kitablığında 30.000 civarında kitabı oldugunu və bunların 5.000-ini Qalatasaray Universitetinə bağışladığını ifadə etmişdir.

Aldığı mükafatlar[redaktə]

Prof. Dr. İlbər Ortaylı

Prof. Dr. İlbər Ortaylı, Osmanlı Tarixində Ailə isimli əsərinin yanı sıra, tarix alanında 1970li yılların başlarından itibarən yaptığı çalışmaları, yayınladığı makalələr və kitapları, tarix biliminin yaygınlaştırılması çabaları, tarixi hər yaştan Türk insanına səvdirmə konusundaki faaliyətləri, yurtdışındaki bilimsəl ətkinlikləri və Türk tarixçiliğinin uluslararası alanda önəmli bir ismi olması da göz önünə alınarak tarix dalında 2001 Aydın Doğan Ödülünə dəğər bulundu.[12]

2006-cı ildə İtaliyada Latsio bölgə yönətiminin başlatdığı və hər il davam etməsi öngörülən Akdəniz Festivalində, toplumsal və kültürəl tarix alanındaki "Avropa ilə Aralıq dənizi arasında Lazio" ödülünün Prof. Dr. İlbər Ortaylıya verilməsi uyğun görülmüşdür.[13]

2007-ci ildə Rusiya prezidenti Vladimir Putin imzasıyla Rusiya tərəfindən Rus dilini və mədəniyyət mirasını yayan, ülkələrin və halkların birbirlərinə yaxınlaşmasını sağlayan şəxslərə verilən Puşkin Ödülünə Türkiyədən Ortaylı layık görülmüştür.[14]

Əsərləri[redaktə]

  • Tanzimattan Sonra Mahalli İdarələr (1974)
  • Türkiyədə Bələdiyəciliğin Əvrimi (İlhan Təkəli ilə birliktə, 1978)
  • Türkiyə İdarə Tarixi (1979)
  • Osmanlı İmparatorluğunda Alman Nüfuzu (1980)
  • Gələnəktən Gələcəğə (1982)
  • İmparatorluğun Ən Uzun Yüzyılı (1983)
  • Tanzimattan Cumhuriyətə Yərəl Yönətim Gələnəği (1985)
  • İstanbuldan Sayfalar (1986)
  • Studiəs on Ottoman Transformation (1994)
  • Hukuk və İdarə Adamı Olarak Osmanlı dövlətində Kadı (1994)
  • Türkiyə İdarə Tarixinə Giriş (1996)
  • Osmanlı Ailə Yapısı (2000)
  • Tarixin Sınırlarına Yolculuk (2001)
  • Osmanlı İmparatorluğunda İktisadi və Sosyal Dəğişim (2001)
  • Osmanlı Mirasından Cumhuriyət Türkiyəsinə (Taha Akyol ilə birliktə, 2002)
  • Osmanlı Barışı (2004)
  • Barış Köprüləri: Dünyaya Açılan Türk Okulları (2005)
  • Osmanlıyı Yənidən Kəşfətmək-1 (2006)
  • Kırk Ambar Sohbətləri (2006)
  • Osmanlıyı Yənidən Kəşfətmək-2 (2006)
  • Əski Dünya Səyahatnaməsi (2007)
  • Avrupa və Biz (2007)
  • Batılılaşma Yolunda (2007)
  • Osmanlıyı Yənidən Kəşfətmək-3 (2007)
  • Məkân və Olaylarıyla Topkapı Sarayı (2007)
  • Tariximiz və Biz (2008)
  • Tarixin İzində (2008)
  • Tarixin Işığında (2009)
  • Türkiyənin Yakın Tarixi (2010)
  • Dəftərimdən Portrələr (2011)
  • Tarixin Gölgəsində (Taha Akyol ilə birliktə) (2011)
  • Yakın Tarixin Gerçəkləri, Timaş Yayınları (2012)
  • Cumhuriyətin İlk Yüzyılı 1923-2023, Timaş Yayınları (2012)

İstinadlar[redaktə]

  1. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named ref896
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 http://ilbərortayli.com/leafs.php?leafs_id=5 | başlık = Kimdir? | erişimtarixi = 2010-02-02 | yayımcı = ilbərortayli.com
  3. http://gsu.ədu.tr/univərsitə/sənato%7Cbaşlık = Sənato|ərişim tarixi = 09-08-2011|yayımcı = Galatasaray Ünivərsitəsi|
  4. http://www.kapadokya.edu.tr/homə.asp?s=mutəvəlli
  5. http://www.zaman.com.tr/habər.do?habərno=1322676
  6. http://ilbərortayli.com/habər.php?habər_id=11 | başlık = Afət İnan Tarix Araştırmaları Ödülü | ərişimtarixi = 2010-02-04 | yayımcı = ilbərortayli.com
  7. http://www.millisaraylar.gov.tr/portalmain/Evənts.aspx?ƏtkinlikId=155
  8. 8,0 8,1 Zaman Kaybolmaz-İlbər Ortaylı Kitabı (Nilgün Uysal)
  9. Gazete Habərtürk, 22 may 2011-ci il tarixli bazar əlavəsi, s.8
  10. http://www.trt.nət.tr/tv/Dətay.aspx?kimlikid=3589&tur=TV | başlık = İlbər Ortaylı ilə | ərişimtarixi = 2010-02-16 | yayımcı = TRT
  11. http://www.milliyət.com.tr/Yazar.aspx?aType=YazarDətay&KatəgoriID=26&ArticləID=1178568 | başlık = NOT | ərişimtarixi = 2010-02-16 | yayımcı = Milliyət Gazətəsi
  12. http://www.aydindoganvakfi.org.tr/icərik.asp?id=31 | başlık = 2001 Aydın Doğan Ödülü : Tarix | ərişimtarixi = 2010-02-02 | yayımcı = www.aydindoganvakfi.org.turk
  13. http://www.hurriyət.com.tr/yasam/5177573.asp?m=1 | başlık = Romada Prof. Dr. Ortaylı ya ödül | ərişimtarixi = 2010-02-03 | yayımcı = www.hurriyət.com.tr
  14. http://ilbərortayli.com/habər.php?habər_id=1 | başlık = Rusyadan İlbər Ortaylıya Puşkin ödülü | ərişimtarixi = 2010-02-02 | yayımcı = ilbərortayli.com }}

Həmçinin bax[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]