İlisu

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
İLİSU
Xəritə
Qax rayonu
Qax rayonu
Məlumatlar
Əhali 1 340 (2012)
Yüksəklik 1 496[1] metr
Koordinatlar
Poçt kodu AZ 3417[2]
İnzibati İdarə
Ölkə Azərbaycan
Coğrafi bölgə Şəki-Zaqatala
Rayon Qax rayonu

İlisu — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Mündəricat

Coğrafiyası və iqlimi [redaktə]

İlisu kəndi rayon mərkəzindən 12 km məsafədə, dəniz səviyyəsindən 1200 m yüksəklikdə, dağlıq və sıx meşəliklərlə əhatə olunmuş mənzərəli bir yerdə yerləşir. Elə burada da iki dağ çayı – Kürmükçay və Ağçay çayları birləşir. Bu çayların dərələri çox dərindir, özləri isə iti axır. İlisunu əhatə edən dağlıq meşələr, alp çəmənlikləri İlisu dövlət təbiət qoruğuna daxildir. Kənd yaxınlığında zəngin müalicə əhəmiyyətli təbii mineral sular mövcuddur. Ağçay dərəsində böyük müalicəvi əhəmiyyətə malik olan qeyzer mövcuddur. Yerli əhali həmin yeri müqəddəs hesab edirlər.

Keçmişdə Baş Qafqaz dağ silsiləsində Dağıstana gedən karvan yolları məhz buradan keçirdi. İlisu turistlərin ən sevimli istirahət yerlərindən biridir.

Tarixi [redaktə]

Kənd bir yaşayış məskəni kimi XIII əsrdən məskunlaşmışdır. Kənddə ilk məskunlaşanlar İlisudan 3 km-lik bir məsafədə vaxtilə mövcud olmuş indi isə Kəndtala (Orta Könə) adlandırılan ərazidə yaşayan insanlar olmuşlar. Həmin ərazidəki qədim məzarların üzərindəki kufi xətti ilə yazılan epiqrafik nümunələr bunu bir daha sübut edir. XIII əsrdən başlayaraq Qax ərazisindən köçən insanlar İlisunun kifayət qədər genişlənməsində rol oynamışlar.[Mənbə göstərin]

Azərbaycanın qədim yaşayış məskənlərindən olan bu kənd bir zamanlar Dağıstanın Saxur rayonundan köçüb gəlmiş saxurların və yerli azərbaycanlıların İlisu adlı yerdə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. 1562-ildə Səfəvi hökmdarı I Təhmasibin (1524-1576) fərmanı ilə İlisu sultanı hüququ alan Saxur bəyləri XVII əsrdən sultanlığın mərkəzini İlisuya köçürmüşdülər. Yaşayış məntəqəsi buradakı İlisu bulaqlarının adı ilə adlandırılmışdır. [3]

İlisu kəndi keçmişdə Car-Balakən mahalının vassallığına aid olan İlisu sultanlığının mərkəzi hesab edilirdi. Sultanlığın ilkin mərkəzi Qax şəhəri olsa da, sultanlığın təhlükəsizliyinin təmin edilməsi ilə əlaqədar olaraq hakim öz iqamətgahını İlisu kəndinə köçürmüşdür. Əhalinin əsas hissəsi sənətkarlar olublar. Hər nəsil müxtəlif peşələrlə məşğul olurdular. Bu peşələr nəsildən nəsilə ötürülərək qorunub saxlanılırdı.

İlisuda Kürmükçay üzərindəki Ulu körpü

Məhəllələr [redaktə]

Kənd 8 məhəllədən və əhalinin etnik-sosial tərkibi baxımından 95 nəsildən ibarətdir. Kəndin Səngər, Bucaq, Dabaq, Qala, Tovla-tala, Bacar, Bəytabun, Qaradolaq (vaxtilə mövcud olmuş 2 məhəllə Sarılar obası və Cuhud oba məhəllələri indi digər məhəllələrlə birləşmişdir) adından göründüyü kimi tarixi bir zərurətlə formalaşmışdır. Bu nəsillərin 15-ə yaxını dağıstan xalqlarından olan saxur və avarlarla bağlıdır. Yalnız 2 nəsil Qorqu(Georgi) uşağı və Zrablar (Zurab) ingiloy əsillidir.Digər nəsillərin soykökləri türkmənşəlidir.[4]

Kəndin mərkəzi "Beşbulaq" adlanan yerdən ibarətdir. Kənd yaxınlığında Füzuli bağı və şəlalə var. Bucaq qalasında əfsanəvi Sumuq qala yerləşir. Məhz bu qalada "Qorxma – mən səninləyəm" filminin bir çox fraqmentləri çəkilmişdir. İlisu kəndində həmçinin XVl – XVll əsrlərə aid qala bürcləri, Ulu körpü , XVlll əsrə aid məscid və onun yaxınlığında qədim müsəlman qəbiristanlığı mövcuddur. Dağın başında Qalaça (Şamilqala) adı ilə məşhur olan qala vardır. [5]

Əhalisi [redaktə]

1872-ci ildə dərc olunmuş və 1869-cu il əhalinin kameral siyahıyaalınması nəticələrini əks etdirən Tiflis quberniyasının və Zaqatala dairəsinin hərbi icmalına əsasən Zaqatala dairəsinin İlisu naibliyinə daxil olan İlisu kəndində milli tərkibi ləzgilərdən və bəylərdən ibarət 288 ailə yaşayırdı.[6] Müvafiq icmalda dairəni təşkil edən yaşayış məntəqələrinin əhalisinin milli tərkibinə dair məlumatlarda etnik türklər muğallar, Dağıstanlı xalqların nümayəndələri isə ümumi adla ləzgilər olaraq göstərilmişdirlər.

1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 434 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 1.340 nəfər əhali yaşamaqdadır.[7]

Mədəniyyəti [redaktə]

İlisu kəndi dərin köklərə dayanan maarifçilik ənənəsinə malikdir.[Mənbə göstərin] Kəndin yetirmələrindən olan 3 akademik, 73 elmlər doktoru və 150-yə yaxın elmlər namizədi elmin müxtəlif sahələrində nailiyyətlər qazanmışlar.[8]

İqtisadiyyatı [redaktə]

Şəkilləri [redaktə]

  • Tovla-tala məhəlləsi

  • Səngər məhəlləsi

  • Qaradolaq məhəlləsi, Təkəduran

  • Qala məhəlləsi

  • Ağçayın Kürmükçaya qarışdığı yer

  • İlisu kəndi Qalaçadan görünüş

  • Kəndtala (Orta könə) Məscidin qalıqları

  • Kəndtala (Orta könə) Qəbir daşı

İstinadlar [redaktə]

  1. ↑ Fallingrain Global Gazetteer: Ilisu, Azerbaijan Page, Other names: Yelisu, İlisu
  2. ↑ Cybo - Qlobal biznes kataloqu: Poçt Indeksi AZ 3417, İlisu
  3. ↑ Azərbaycan toponimlərinin ensklopedik lüğəti, II cilddə. Bakı-2007. I cild, səh.257.
  4. ↑ Şahmərdan Əhmədli. İlisu sultanlığının süqutu. Qax 1994
  5. ↑ H.Əzimov, Ş.Əhmədov. Qax abidələri. Bakı: 1998
  6. ↑ Военный обзор Тифлисской Губернии и Закатальского округа, составлен подполковником Генерального штаба В. Н. Филиповым. Воспроизведено в оригинальной авторской орфографии издания 1872 года (издательство "Санктпетербург: Товарищества "Общественная польза""), стр. 168
  7. ↑ Qax Rayon İcra Hakimiyyəti: İcra Hakimiyyəti: Bələdiyyələr: Qax rayonu inzibati ərazi dairələri üzrə nümayəndəliklər və bələdiyyələr haqqında məlumat
  8. ↑ İlisu ensiklopedik məlumat kitabı Vətən nəşriyyatı Bakı-2012

Xarici keçidlər [redaktə]

Mənbə [redaktə]

Həmçinin bax [redaktə]


Village troglodyte kandovan iran.jpg  Kənd ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.
Mənbə — "http://az.wikipedia.org/w/index.php?title=İlisu&oldid=2684018"