İran əhalisi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(İran əhalisinin etnik tərkibi səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar
İranin Etnik tərkibi
Iranda yaşayan Türkdilli xalqlar

İran İslam Respublikasının əhalisi İran Statistika Mərkəzinin məlumatına əsasən 16.04.2012 tarixinə 76,301 milyon nəfərdir .[1]Ölkədə əhalinin növbəti siyahıya alınması 24 oktyabr – 13 noyabr 2011 – ci il tarixində planlaşdırılır .[2]

Mündəricat

[redaktə] Siyahıyaalmalar

1956-2006 s.a. İran əhalisi
1956 1966 1976 1986 1996 2006
18,954,704 25,078,923 33,708,744 49,445,010 60,055,488 70,495,782
  • 1966[3]-cı ildə aparılmış siyahıya almaya əsasən 25,078,923 nəfər İran əhalisinin 108,421[3] nəfəri və ya əhalinin 0,43%-i ermənilərdən ibarət idi. Onların 72,121[3] nəfəri Tehran şəhərində məskunlaşmışdı.
  • 1996-cı ildə aparılmış siyahıya almaya əsasən 60,055,488[4] nəfər İran əhalisinin 59,788,791[5] nəfəri (və ya əhalinin 99,55%[4]-i) müsəlman, 78,745[5](qadın: 39267 nəfər, kişi: 39478 nəfər) nəfəri (və ya əhalinin 0,13%-i) xristian (əsasən erməni və assuriyalı), 27,920[5] nəfəri (və ya əhalinin 0,05%-i) zərdüşti, 12,737[5] nəfəri (və ya əhalinin 0,02%-i) musəvi, 147,295 nəfəri (və ya əhalinin 0,25%-i) isə digər dinlərə etiqad edənlər olmuşdur .[5]
  • 2006-cı ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən 70,495,782 nəfərlik İran əhalisinin 99,43%-ni müsəlmanlar, 0,16%-ni (109415 nəfər - qadın: 54664 nəfər, kişi: 54751 nəfər) xristianlar, 0,03%-ni zərdüştilər, 0,01%-ni musəvilər, 0,37%-ni isə digər dinlərə etiqad edənlər təşkil edir.[6]

[redaktə] Təxminlər

Unrepresented Nations and Peoples Organization
Etnik qruplar Sayları Əhali içində payı (faizlə)
Bütün İran əhalisi 66,000,000 100%
Azərbaycan türkləri 30,000,000[7] 45%
Bəluclar 4.000.000[8] 5,7%
Ərəblər 3.000.000[9] 4,5%


Ethnologue: Languages of the World Fourteenth Edition (2000) : Languages of Iran
Dillər əhali içində nisbəti (faizlə) (1997-ci il təxm)[10] Danışanların sayı
Toplam əhali 100% 63,000,000
Azərbaycan türkləri (Əfşar , Şahsevən , Qacar , Müqəddəm , Pıçaqçı , Baharlı , Aynallı və Qaragözlü tayfaları daxil olmaqla) 37.3% 23,500,000
Türkmənlər 3.17% 2,000,000
Qaşqaylar 2.38% 1,500,000
Farslar (ana dili Daricə olanlar , Tatlar , Bəxtiyarilər və Lorlar daxil olmaqla) 34.92% 22,000,000
Digərləri (Kürdlər, Bəluclar, Ləklər, Xorasan türkləri, Ermənilər, Xələclər və s.) 22.23% 14,000,000

Qeyd[11] : "Daricə" və yə "şərqi farsca" adlandırılan dil Əfqanıstanda – Tacikistanda – Özbəkistanda – İranda yaşayan Tacik və ya Farsivan adlandırılan toplumun ana dili , həmçinin birinci dərəcəli dil kimi daricədən istifadə etdikləri üçün Əfqanıstanda taciklərin içində hesablanan Qızılbaş – Azərbaycan türklərinin birinci dili , əsasən İranda və Əfqanıstanda məskunlaşmış Çahar Aymaqların ana dili , Əfqanıstanda yaşayan Fars toplumuna aid olan Pəhləvani etnik qrupunun ana dili və nəhayət öz ana dili olan uyğur türkcəsini unutmuş Gurluların varisləri olan Həzaraların ana dilidir .


Kurdish PEN Center :Dr. Afrasiab Shekofteh-State of Minorities in Iran
Milliyyət Sayları (2008-ci il təxm)[12] Əhali içində payı
Fars 24,829,650 34,5%
Azərbaycanlı 18,496,290 25,7%
Kürd 8,698,370 12%
Lur və Bəxtiyari 5,757,600 8%
Ərəb 3,454,560 4,8%
Mazandaranlı 3,166,680 4,4%
Gilək 2,303,040 3,2%
Bəluc 2,159,100 3%
Türkmən 863,640 1,2%
Talış 699,100 1%
Qaşqay 575,760 0,8%
Digər[13] 1,018,180 1,5%
Cəmi İran əhalisi 71,970,000 100%



Library of Congress – A Country Study: Iran
Etnik qruplar Sayları(1986-cı il təxm)[14] Əhali içində nisbəti (faizlə)
Bütün ölkə əhalisi 45,612,000[15] 100%
Farslar 23,100,000 50.64%
Giləklər və Mazandaranlılar 3,450,000 7.56%
Azərbaycan türkləri 11,500,000 25.21%
Qaşqaylar 250,000 0.55%
Fars ostanında yaşayan Türklər 250,000[16] 0.55%
Türkmənlər 250,000 0.55%
Kürdlər 4,000,000 8.77%
Lorlar 550,000 1.2%
Bəxtiyarilər 250,000 0.55%
Ərəblər 530,000 1.16%
Bəluclar 600,000 1.32%
Ermənilər 250,000 0.55%
Assuriyalılar 32,000 0.07%
Digərləri[17] 600,000 1.32%


National Portal for Electronic Services of İran
Etnik qruplar Sayı (2006 s.a.) Əhali içində nisbəti[18]
Bütün ölkə 70,495,782 100%
Farslar (gilək və mazandaranlılarla birlikdə) 42,297,469 60%
Türk xalqları 17,623,945 25%
Kürdlər 4,934,704 7%
Lorlar 1,409,915 2%
Ərəblər, Bəluclar, Ermənilər, Assuriyalılar və s. 4,229,749 6%



Federation of American Scientists
Etnik qruplar Sayları (2006-cı il)[19]
Bütün İran əhalisi 70,500,000
Farslar 36,000,000
Azərbaycan türkləri 18,000,000
Kürdlər 4,000,000
Ərəblər 3,000,000
Bəluclar 1,400,000



The Unreached Peoples Prayer Profiles
Etnik qruplar Sayları (1995-ci il təxm)[20]
Farslar 25,944,700[21]
Müsəlman Tatlar 161,500
Larestanlılar 33,600
Xunsarilər 20,200
Brahuilər (Dravid dil ailəsinə daxildirlər) 15,200
Aştianilər 20,200
Qabrilər[22] 12,900
Semnanlılar 20,200
Guranlar (Zazaların etnik qrupu) 20,200[23]
Bərbəri-Həzaralar 67,300
Azərbaycanlılar 10,550,800
Qaraqalpaqlar 40,400[24]
Türkmənlər 1,749,400
Qaşqaylar 942,000
Xorasan türkləri 756,700
Kurmanc Kürdlər[25] 351,6
Soran Kürdlər 672,800
Lorlar 4,839,900
Bəluclar 1,144,500
Puştunlar 79,300[26]
Giləklər 2,211,400
Mazandaranlılar 2,883,100
Aymaqlar[27] 67,200
Zot Qaraçıları 1,278,400[28]
Qürbəti Qaraçıları 134,600[29]
Balkan Qaraçıları 26,900[30]
Ərəblər 981,500
Yəhudilər (fars və tat əsillilərlə birlikdə) 489,800[31]
Talışlar 422,000[32]
Pəncablılar 26,900[33]
Qucaratlılar 26,900[34]
Digərləri 11,291,100
Cəmi İran əhalisi 67,283,200


Oriental Encyclopedia – Looklex
Dillər Danışanların sayı(2010-cu il təxm)[35] Əhali içində payı
Azərbaycan türkcəsi 12,100,000[36] 17%
Türkməncə 1,800,000 2,5%
Qaşqayca 1,500,000 2,3%
Xorasan-türk dili 700,000 1%
Xələccə 55,000 0,1%
Qazaxca 8,000 <0.1%
Türkcə 3,000 <0.1%
Gürcücə 60,000 0.1%
Ermənicə 170,000 0.2%
Brahui 25,000 <0.1%
Domari 1,400,000 1,9%
Assurca 10,000 <0.1%
Ərəbcə 1,400,000 1,9%
Ləki 1,300,000 1.8%
Lori 4,150,000[37] 5.7%
Giləkcə 3,800,000 5.2%
Mazandarani 3,200,000 4.1%
Bəlucca 1,600,000 2.2%
Kürdcə 8,300,000 11,5%
Talışca 430,000[38] 0,6%
Farsca 29,600,000[39] 41%
Zazaca 325,000 0,4%
Puştuca 150,000 0,2%
Semnani 110,000 0,2%
Lari 80,000 0,1%
Xunsari 25,000 <0.1%
Aştiani 22,000 <0.1%
Vafsi 20,000 <0.1%
Tati 12,000 <0.1%
Parsi-Dari[40] 10,000 <0.1%



Central Intelligence Agency (CİA) : report of İran[41]
Etnik qruplar Əhali içində nisbəti Danışılan dillər Əhali içində nisbəti
Farslar 61%* Farsca 53%
Azərbaycanlı 16% Azərbaycanca və digər Türk dialektləri 18%**
Kürd 10% Kürdcə 10%
Gilək və Mazndaranlı * Giləkcə və Mazandaranca 7%
Lur 6% Lurca 6%
Ərəb 2% Ərəbcə 2%
Bəluc 2% Bəlucca 2%
Türkmən və digər Türk tayfaları 2% ** **
Digər 1% Digər dillər 2%

Qeyd:*Etnik qruplar sayılarkən gilək və mazandaranlı azlığı fars olaraq qəbul olunmuşdur :**Danışanların dil fərqliliyi hesablanarkən Azərbaycan türkcəsi və digər Türk dialektlərində danışanların sayı ümumi olaraq göstərilmişdir .


Library of Congress – Federal Research Division
Etnik qruplar Əhali içində nisbəti (faizlə)(2008-ci il təxm)[42]
Farslar 65%
Azərbaycan türkləri 16%
Kürdlər 7%
Lorlar 6%
Ərəblər 2%
Bəluclar 2%
Türkmənlər 1%
Qaşqaylar 1%
Digərləri 1%
Bütün ölkə 100%


[redaktə] Xarici keçidlər

[redaktə] İstinadlar

  1. ↑ Statistical Centre of İran 16.04.2012 tarixinə İran əhalisi (farsca)
  2. ↑ Statistical Centre of İran : Implementation of the 2011 Iranian Population and Housing Census In Autumn (24 October – 13 November 2011)
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Encyclopædia Iranica :ARMENIANS OF MODERN IRAN
  4. ↑ 4,0 4,1 United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR) - The UN Refugee Agency :Core document forming part of the reports of States Parties  : Iran (Islamic Republic of). 30.06.1998. HRI/CORE/1/Add.93. (Core Document)
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 The Middle East and North Africa 2003
  6. ↑ UNESCO :"Education for all"-2000-2006 Islamic Republic of Iran
  7. ↑ Unrepresented Nations and Peoples Organization : Southern Azerbaijan :...Southern Azerbaijan is populated by Shi’a Muslim Azerbaijani Turks. They speak a Turkic language that is similar to Turkish and Iraqi Turkmen. It is extremely difficult to give an accurate estimate of the population, since it has been reported that the Iranian authorities tamper with the official statistics. The members of the population in Iran of Azerbaijani descent is estimated to be around 30 million . There are additionally large communities of Azerbaijani Turks living abroad, not only in Azerbaijan, but in countries such as Turkey, Russia, Georgia, U.S.A, Kazakhstan, Germany, Ukraine and Canada.Many immigrants from the Southern Azerbaijani territory have moved to other parts of Iran such as Teheran. At present, nearly 8 million Southern Azerbaijanis live outside Southern Azerbaijan, where more than a million of them are political immigrants, living in Europe and America. A million of them live in southern Iran while 6 million live in the city of Tehran. The civil struggle for the restoration of the national rights of the Southern Azerbaijani Turks, including those living in Tehran, continues in the face of systematic suppression by the Iranian government of the Azeri heritage and language.In Iran Azerbaijani Turkish is spoken by 25-30% of the population (15-20 million people). It is a Turkic language that is similar to the language spoke by the Turkish and Iraqi Turkmen, and distinct from the Iranian state language, Farsi.
  8. ↑ Unrepresented Nations and Peoples Organization : West Balochistan:..Total Baloch inhabited landscape is 690,000 km², of which 280,000 km² is occupied by Iran, 350,000 km² occupied by Pakistan and 60,000 km² by Afghanistan.The Baloch population in Iran consists of approximately 4 million people although there are no independent census figures. While the CIA Factbook estimates that they account for 2% of Iran’s population (total 66,429,284 July 2009 estimate) in reality this represents an underestimation. The majority of Iran’s Baloch are Sunni Muslims with small minorities of Shia and Zekri. The national language is Balochi and the second-most commonly spoken language is Brahui, a language of unknown origins with Iranic loanwords.
  9. ↑ Unrepresented Nations and Peoples Organization : Ahwazi:..Indigenous Arab people within the province of Al-Ahwaz (officially known as Khuzestan) are a national, ethnic, linguistic and a cultural minority.Area: 89,000km2.Ethnic Groups: Arab (75%), Persian, Lurs, Jewish, Christian . Population: Al-Ahwaz: 5.7 million (according 2009 estimate based on 2002 government census) whith approx 4 million are Arabs. There are about 2 million Ahwazi Arab war (Iran-Iraq) refugees in other provinces.
  10. ↑ Ethnologue 14 report for İran (published in 2000)
  11. ↑ Etnologue report for Persian
  12. ↑ Kurdish PEN CenterTable 1: Ethnic minorities’ languages and population in Iran, Dr. Afrasiab Shekofteh, 2008
  13. ↑ Others includes: Zaboli (Sistani)(400,000 people), Khorasani Turks (300,000 people), Assyrian (80,000 people), Afghani (Dari, Hazaragi), Sangisari, Tati, Armenian and Jews .
  14. ↑ Library of Congress – A Country Study: IranTable 3. Ethnic and Linguistic Groups, 1986 (exclusive of refugees)
  15. ↑ exclusive of refugees
  16. ↑ Includes Abivardis, Afshars, Baharlus, Inanlus, detribalized Qashqais, and other Turkic-speaking groups.
  17. ↑ Persian and Turkic dialects, English, French, German, Georgian, Russian
  18. ↑ National portal for electronic services of İran : Population: Iran's population is made up of numerous ethnic groups. Persians migrated to the region from Central Asia beginning in the 7th century BC and established the first Persian empire in 550 BC. They are the largest ethnic group, and include such groups as the Gilaki, who live in Gilan Province, and the Mazandarani, who live in Mazandaran Province. Accounting for about 60 percent of the total population, Persians live in cities throughout the country, as well as in the villages of central and eastern Iran.Two groups closely related to the Persians both ethnically and linguistically are the Kurds and the Lurs. The Kurds, who make up about 7 percent of the population, reside primarily in the Zagros Mountains near the borders with Iraq and Turkey.The Lurs account for 2 percent of the population; they inhabit the central Zagros region. Turkic tribes began migrating into northwestern Iran in the 11th century, gradually changing the ethnic composition of the region so that by the late 20th century East Azerbaijan Province was more than 90 percent Turkish. Since the early 1900s, Azeris (a Turkic group) have been migrating to most large cities in Iran, especially Tehran. Azeris and other Turkic peoples together account for about 25 percent of Iran's inhabitants. The remainder of the population comprises small communities of Arabs, Armenians, Assyrians, Baluchis .
  19. ↑ Federation of American Scientists:...Population: 70.5 million (2007 est.)Persians, who constitute 51% of Iran’s population, dominate the central government of Iran.Roughly one out of every four Iranians is Azeri, making it Iran’s largest ethnic minority at over 18 million (some Azeris put the number higher). The Turkic-speaking Azeri community is predominantly Shiite and resides mainly in northwest Iran along the border with Azerbaijan (whose inhabitants are more secular than their Azeri cousins in Iran) and in Tehran. Although they have grievances with the current regime in Tehran, most Azeris say they are not treated as second-class citizens and are more integrated into Iranian society, business, and politics (the Supreme Leader is an ethnic Azeri) than other minorities. Predominantly Sunni Muslim, the Kurds reside mainly in the northwest part of the country (so-called Iranian Kurdistan) and comprise around 7% of Iran’s population. There are roughly 4 million Kurds living in Iran, compared to 12 million in Turkey and 6 million in Iraq. Unlike Iran’s other minorities, many of its Kurds harbor separatist tendencies. Along the Iranian-Iraqi border in southwest Iran is a population of some three million Arabs, predominantly Shiite. Arabs, whose presence in Iran stretches back 12 centuries, co-mingle freely with the local populations of Turks and Persians. Iran has roughly 1.4 million Baluchis, comprising 2% of its population. Predominantly Sunni, they reside in the Iranian section of an area known as Baluchistan, a region divided between Pakistan and Iran.
  20. ↑ The Unreached Peoples Prayer Profiles İran:..With over 65 distinct ethnic groups, Iran is ethnically complex. Many of the minority groups strongly defend their independence and seek autonomy in local affairs. Some (like the Kurds, the Bakhtiari and the Baluch), have even demanded (without success), the formation of separate nations.
  21. ↑ Latest estimates from the World Evangelization Research Center :Statistics The Persians.:....İn İran 24,037,300 Persian (language farsi)+1,883,900 Afghani Persian (language dari)
  22. ↑ Zərdüştlüyə etiqad edirlər
  23. ↑ [1]
  24. ↑ [2]
  25. ↑ Herki və Şəkak tayfaları daxil olmaqla
  26. ↑ [3]
  27. ↑ Cəmşidi və Teymuri Aymaqlar
  28. ↑ [4]
  29. ↑ [5]
  30. ↑ [6]
  31. ↑ [7]
  32. ↑ Latest estimates from the World Evangelization Research Center:Statistics The Talysh of Azerbaijan and Iran:....İn İran 299,200 Takistani (language takestani)+26,900 Harzani (language harzani)+16,600 Karingani (language karingani)+79,300 Talysh (language talysh)
  33. ↑ [8]
  34. ↑ [9]
  35. ↑ Oriental Encyclopedia – Looklex:Languages of İran
  36. ↑ İranda əhalinin 300 min nəfərinin və ya 0,4%-nin danışdığı Azərbaycan dilinin Əfşar dialekti daxil olmaqla
  37. ↑ İranda əhalinin 1,25 milyon nəfərinin və ya 1,7%-nin danışdığı Lor dilinin Bəxtiyari dialekti daxil olmaqla
  38. ↑ Qədim Tati dilinin dialektləri olan : danışanlarının sayı 200 min nəfər olan Takestani , 30 min nəfər olan Harzani , 20 min nəfər olan Kerengani daxil olmaqla
  39. ↑ İranda əhalinin 330 min nəfərinin və ya 0,5%-nin danışdığı Dari dilinin Hazaraqi dialekti , İranda əhalinin 170 min nəfərinin və ya 0,2%-nin danışdığı Dari dilinin dilinin Aymaqi dialekti və Tacik dilində danışanlar daxil olmaqla
  40. ↑ Zərdüştlüyə etiqad edirlər
  41. ↑ Central Intelligence Agency (CİA) : report of İran:.....Ethnic groups:Persian 61%, Azeri 16%, Kurd 10%, Lur 6%, Baloch 2%, Arab 2%, Turkmen and Turkic tribes 2%, other 1% (2008 est.)......Languages:Persian (official) 53%, Azeri Turkic and Turkic dialects 18%, Kurdish 10%, Gilaki and Mazandarani 7%, Luri 6%, Balochi 2%, Arabic 2%, other 2% (2008 est.)
  42. ↑ Library of Congress – Federal Research Division Country Profile: Iran, May 2008
Mənbə — "http://az.wikipedia.org/w/index.php?title=İran_əhalisi&oldid=2140636"
Alətlər sandığı
Adlar fəzası

Variantlar
Görünüş
Hərəkətlər
Bələdçi
Keyfiyyətli səhifələr
Xüsusi
Alətlər sandığı
Başqa dillərdə