İsmailiyyə Sarayı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Stop bad orthography.svg
Bu səhifədə iş davam etməkdədir.

Müdaxilə etməyə tələsməyin!
  • Əgər məqalə yarımçıq qalmışsa, məqaləni başlayan istifadəçi ilə əlaqə yaradıb məqalənin vəziyyətini onunla müzakirə edə bilərsiniz.
  • Səhifənin tarixçəsində məqalə üzərində işləmiş istifadəçilərin siyahısını görə bilərsiniz.
Bu şablon 7 gündən çox redaktə edilməyən məqalələrdən silinə bilər.
İSMAİLİYYƏ SARAYI
İsmailiyyə sarayının gündüz görünüşü.
İsmailiyyə sarayının gündüz görünüşü.
İsmailiyyə sarayının gecə görünüşü.
İsmailiyyə sarayının gecə görünüşü.


Məlumatlar
Ölkə Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Şəhər Baku seal.PNG Bakı
Ərazi İstiqlaliyyət prospekti
Aidiyatı Sifarişçi:Musa Nağıyev
Memar: İosif Ploşko
Tikilib 1908
Hazırlanıb 1908 - 1913
Memarlığı Venesiya qotikası
Dövr Çar Rusiyası
Vəziyyəti AMEA Rəyasət Heyəti
İsmailiyyə Bakı xəritəsində
İsmailiyyə
İsmailiyyə

İsmailiyyə SarayıBakı şəhərində yerləşən saray. Saray Bakı milyonçusu Musa Nağıyev tərəfindən, oğlu İsmayılın şərəfinə Qotik üslubda inşa etdirilmişdir. Binanın memarlıq layihəsinin müəllifi mülki memar İ. K. Ploşkodur. Saray ilkin dövrdə Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyətinin qərargahı kimi istifadə olunsa da, hal-hazırda AMEA-nın Rəyasət Heyətinin binası kimi istifadə edilir.

Tarixi[redaktə]

İsmailiyyənin əsası tanınmış Azərbaycan milyonçusu Musa Nağıyev tərəfindən 1907-ci ildə qoyulub. Bina milyonçunun dünyadan erkən köçən oğlu İsmayılın xatirəsinə tikdirib. Milyonçunun oğlu Ağa İsmayıl vərəm xəstəliyindən vəfat edir.[1]

1905-ci ildə Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyətinin sədri Hacı Zeynalabdin Tağıyev Bakı Şəhər Dumasına rəsmi məktubla müraciət edərək cəmiyyət üçün qərargaha ehtiyac olduğunu dildirir. Ərizədə Xeyriyyə Cəmiyyətinin binaya ehtiyacı oldugu əsaslandırılır. Ona görə də «Kaspi» qəzeti redaksiyası ilə (o dövrdə “Kaspi” qəzetinin redaksiyası indiki Sabir bağının yerində idi) Müsəlman qız məktəbi (indiki Əlyazmalar İnstitutu) arasındakı boş torpaq sahəsinin Xeyriyyə Cəmiyyətinə verilməsi xahiş olunur.[2]

Bakı şəhər Duması 1 dekabr 1905-ci ildə keçirilən iclasında Xeyriyyə Cəmiyyətinin ərizəsinə baxır və müsbət qərar çıxarır. Torpaq sahəsi Xeyriyyə Cəmiyyətinin şəxsi mülkiyyətinə yox, Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyətinin Bakıda mövcud olduğu müddətə cəmiyyətin pulsuz istifadəsinə verilir. Lakin ayrılmış torpaq sahəsində bina tikmək məsələsi bir qədər ləngiyir. Bakı milyonçuları Novruz bayramı münasibəti ilə təşkil olunmuş ziyafət məclislərinin birində Ağamusa Nağıyevə təklif edirlər ki, oğulunun xatirəsini əbədiləşdirmək üçün Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyətinə bina tikdirsin.[3] Yeni binanın layihəsini hazırlamaq mülki mühəndis İosif Ploşkoya həvalə olunur.[4]

“İsmailiyyə” binasının tikintisi 1913-cü ildə başa çatır və memarlıq xüsusiyyətlərinə görə şəhərin ən əzəmətli binası kimi tanınır. M.Ə.Rəsulzadə sonralar Türkiyədə nəşr etdirdiyi «Azərbaycan Cumhuriyyəti» kitabında bu bina haqqında yazırdı: «Bəlkə də islam aləmində böylə bir məqsədlə yapılmış binaların əzəməti etibarilə birincisidir».[5]

Yandırılması və restavrasiyası[redaktə]

Bakını daşnak-bolşevik birləşmələrindən azad edən Qafqaz İslam Ordusunun ermənilər tərəfindən dağıdılmış sarayın qarşısından keçişi
İsmailiyyə sarayı ermənilər tərəfindən yandırıldıqdan sonra. Şəkildə sarayın fasadındakı medalyonların içində (indi həmin medalyonların içində SSRİ dövründə əlavə edilmiş beşguşəli ulduzlar var) Quran surələri aydın görünür

1918-ci il, 31 mart ayında bina ermənilər tərəfindən yandırılır. Nasir Seyid Hüseyn məlum hadisələrlə bağlı iki hekayə yazaraq çap etdirir:

  • "İsmailiyyə" hekayəsi "İstiqlal" qəzetində (1919,4 mart). Hekayədə "İsmailiyyə" canlı obraz, əsərin baş qəhrəmanı, namus rəmzi, mədəniyyət emblemi kimi təsvir edilmişdir. Ermənilər təkcə köməksiz, ixtiyar insanları deyil, məscidlərin, mətbəələrin, mədəniyyət abidələrinin də üzərinə hücuma keçmiş, onları məhv etməkdən, yandırıb-dağıtmaqdan çəkinməmişdilər. Seyid Hüseyn Azərbaycan oxucusuna "İsmailiyyə"ni memarlıq abidəsi, istiqlal məfkurəsinin beşiyi kimi təqdim edərək onu yandıranlara nifrət aşılamağa nail olmuşdur.
  • "Həzin bir xatirə" adlı hekayə isə "Azərbaycan" qəzetində (1919, 20-26 avqust) çap edilmişdir.

Seyid Hüseyn yazırdı: "İsmailiyyə - o milli əməllərimizin doğulduğu yer, o möhtəşəm bina, o Azərbaycan fikrini, Azərbaycan hürriyyət və istiqlaliyyəti-məfkurəsini bir ana kimi bəsləyib tərbiyə verən, millət arasında nəşr edən mərkəz, o gözəl və sevimli bina".[6]

Amma təsəlliverici məqam odur ki, "İsmailiyyə"nin arxivi yandırılsa da, özülünü məhv edə bilmədilər. "İsmailiyyə"nin yandırılması Musa Nağıyevin ağır iztirablarına səbəb olur. Onun oğlu İsmayılın şərəfinə sarayın foyesidə ucaltdığı möhtəşəm heykəl də ermənilər tərəfindən məhv edilir. Bina yalnız cümhuriyyət dövründə bərpa olundu. Hazırda isə bu binada Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Rəyasət Heyəti yerləşir

Memarlıq xüsusiyyətləri[redaktə]

Eksteryeri[redaktə]

Kitabələri[redaktə]

İnteryeri[redaktə]

İstinadlar[redaktə]

  1. P. Sultanova - “İsmailiyyə” binası: bir gənc xatirəsi üçün, bir millətin iftixarı naminə, 525-ci qəzet, 13 may 2011, Yoxlanılıb: 13 iyul 2014
  2. İsmailiyyə, socarplus.az, Yoxlanılıb: 13 iyul 2014
  3. Чего вы не знали о старом Баку: Исмаиллия, day.az, 28 sentyabr 2012, Yoxlanılıb: 13 iyul 2014
  4. Юзеф Плошко, polonia-baku.org, Yoxlanlılıb: 13 iyul 2014
  5. M. Ə. Rəsulzadə - Azərbaycan Cemhuriyyəti, Bakı, 1993, səh. 28
  6. O illərin ədəbiyyatı

Mədəniyyətdə[redaktə]

Həmçinin bax[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]