İsmailiyyə Sarayı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
İsmailiyyə Sarayı
İsmailiyyə sarayının şərq fasadının görünüşü
İsmailiyyə sarayının şərq fasadının görünüşü
Ölkə Azərbaycan
Şəhər Bakı
Yerləşməsi İstiqlaliyyət keçəsi
Memarı İosif Ploşko
Memarlıq quruluşu Qotik
Tikilmə tarixi 1907
Mərtəbə sayı 2
Aidiyyatı AMEA, Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi
İsmailiyyə is located in Bakı
İsmailiyyə
İsmailiyyə

Koordinatlar: 40°23′43″ şm. e. 49°52′56″ ş. u. (G)

İsmailiyyə SarayıBakı şəhərində yerləşən saray. Bakı milyonçusu Musa Nağıyev tərəfindən oğlu İsmayılın şərəfinə Qotik üslubda inşa etdirilmiş sarayın memarı ployak memarı İ. K. Ploşkodur. Saray əvvəlcə Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyətinin qərargahı kimi istifadə olnsa da, hal-hazırda AMEA-nın Rəyasət Heyətinin binası kimi istifadə edilir.

Tarixçəsi[redaktə]

İsmailiyyə sarayının ilkin layihəsi 1907. Layihədə sarayın iki küncündə Azərbaycan memarlığına uyğun olaraq günbəzlərin yerləşdirilməsi nəzərdə tutulmuşdur

Bu gün elm ocağına çevrilən abidə zaman-zaman Azərbaycan tarixində baş verən faciələri də özündə yaşadıb. Azərbaycanın müstəqillik ideyaları da ilk dəfə məhz bu binada səslənib.

İsmailiyyənin əsası tanınmış Azərbaycan milyonçusu Musa Nağıyev tərəfindən 1907-ci ildə qoyulub. Memarlıq üslubu baxımından olduqca heyrətamiz olan "İsmailiyyə"ni milyonçu dünyadan erkən köçən oğlu İsmayılın xatirəsinə tikdirib.

"İsmailiyyə" binasının tikilməsinin maraqlı tarixçəsi var. Belə ki, Ağamusanın oğlu İsmayıl vərəm xəstəliyinə tutulur. Bakı milyonçularının ailələrini müalicə edən Varatapedov adlı həkim İsmayılı müayinə etdikdən sonra Musa Nağıyevə deyir ki, oğlunun vəziyyəti çox ağırdır. Əgər tez tədbir görülməsə, ölə bilər. Amma 50 min manata qədər xərci var. Hətta həkim milyonçuya təklif edir ki, oğlunu özü İsveçrəyə aparıb 1 il ərzində müalicə etdirib gətirəcək. Musa Nağıyev deyir ki, yalnız 10 min manat verə bilər. Söhbət bununla da bitir.

Bakını daşnak-bolşevik birləşmələrindən azad edən Qafqaz İslam Ordusunun ermənilər tərəfindən dağıdılmış sarayın qarşısından keçişi

Lakin İsmayılın halının gün-gündən pisləşdiyini görən milyonçu son anda onun müalicəsi üçün 50 min manat verməyə razı olur. Lakin Ağamusa gecikir. Belə ki, həkim xəstəni yoxlayandan sonra xəbər verir ki, iş-işdən keçib, indi onu heç 100 min manatla da müalicə etmək mümkün deyil. Hacı Zeynalabdin Tağıyevin xahişi ilə həkim Məhəmməd Rza Vəkilov İsmayılı İsveçrəyə aparır. Müalicədən sonra onun halı nisbətən yaxşılaşsa da, çox yaşamır. Ağamusaya oğlunun xatirəsinə bina tikdirmək təklifi isə Hacı Zeynalabdin Tağıyevdən gəlir.

Binanın memarı Ploşkonun etirafına görə, onun ən böyük arzularından biri Bakının mərkəzində, Azərbaycanın milli ornamentləri ilə bəzədilmiş əzəmətli binanın layihəsini işləmək imiş. Arzusuna çatan memar Ağamusa Nağıyeva öz minnətdarlığını bildirir. Binanın divarlarında asılmış naxışları tamaşaçıları valeh etmişdi. Venesiya qotikası üslubunda tikilmiş dəbdəbəli saray çox plastikdir və yaxşı işlənib. Binanın yuxarısında Qurani-Kərimdən surələr olub. Lakin bolşeviklər Azərbaycanı işğal etdikdən sonra həmin yazıları silib məhv etmişdilər. Tikilinin əsas arxitektura elementləri birinci mərtəbədə yerləşir. Bakının tarix-memarlıq abidələri sırasında bu bina özünə xüsusi yer tutub.

Saray Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci il qərarı ilə ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi kimi qorunur.

Ermənilər tərəfindən yandırılması[redaktə]

İsmailiyyə sarayı ermənilər tərəfindən yandırıldıqdan sonra. Şəkildə sarayın fasadındakı medalyonların içində (indi həmin medalyonların içində SSRİ dövründə əlavə edilmiş beşguşəli ulduzlar var) Quran surələri aydın görünür

1918-ci il, 31 mart ayında bina ermənilər tərəfindən yandırılır. Nasir Seyid Hüseyn məlum hadisələrlə bağlı iki hekayə yazaraq çap etdirir:

  • "İsmailiyyə" hekayəsi "İstiqlal" qəzetində (1919,4 mart). Hekayədə "İsmailiyyə" canlı obraz, əsərin baş qəhrəmanı, namus rəmzi, mədəniyyət emblemi kimi təsvir edilmişdir. Ermənilər təkcə köməksiz, ixtiyar insanları deyil, məscidlərin, mətbəələrin, mədəniyyət abidələrinin də üzərinə hücuma keçmiş, onları məhv etməkdən, yandırıb-dağıtmaqdan çəkinməmişdilər. Seyid Hüseyn Azərbaycan oxucusuna "İsmailiyyə"ni memarlıq abidəsi, istiqlal məfkurəsinin beşiyi kimi təqdim edərək onu yandıranlara nifrət aşılamağa nail olmuşdur.
  • "Həzin bir xatirə" adlı hekayə isə "Azərbaycan" qəzetində (1919, 20-26 avqust) çap edilmişdir.

Seyid Hüseyn yazırdı: "İsmailiyyə - o milli əməllərimizin doğulduğu yer, o möhtəşəm bina, o Azərbaycan fikrini, Azərbaycan hürriyyət və istiqlaliyyəti-məfkurəsini bir ana kimi bəsləyib tərbiyə verən, millət arasında nəşr edən mərkəz, o gözəl və sevimli bina".[1]

Amma təsəlliverici məqam odur ki, "İsmailiyyə"nin arxivi yandırılsa da, özülünü məhv edə bilmədilər. "İsmailiyyə"nin yandırılması Musa Nağıyevin ağır iztirablarına səbəb olur. Onun oğlu İsmayılın şərəfinə sarayın foyesidə ucaltdığı möhtəşəm heykəl də ermənilər tərəfindən məhv edilir. Bina yalnız cümhuriyyət dövründə bərpa olundu. Hazırda isə bu binada Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Rəyasət Heyəti yerləşir

İstinadlar[redaktə]

  1. O illərin ədəbiyyatı

Həmçinin bax[redaktə]