Şamaxı

Vikipediya, açıq ensiklopediya - ویکیپدیا ، آچیق انسایکلوپدیا

Bu məqalə Şamaxı rayonu haqqındadır. Şəhər üçün Şamaxı (şəhər) səhifəsinə baxın.

Şamaxı
Məlumatlar
İqtisadi rayon:	Dağlıq Şirvan
Ərazi:	1611 (km2)
Əhali:	85308
Əhali sıxlığı:	53 (nəfər/km2)
Nəqliyyat vasitəsi kodu:	56
Telefon kodu:	176
Poçt kodu (Mərkəzi PŞ):	AZ 5600
Yaşayış məntəqələrinin sayı	61
İcra başçısı:	Nazim Mehdi oğlu İsmayılov
İnternet saytı:

Şamaxı - Azərbaycanda rayon. Baş Qafqaz silsiləsinin cənub-şərq ətəklərində, respublika paytaxtından 118 kilometr məsafədə yerləşən Şamaxı Azərbaycanın qədim tarixə malik şəhərlərindən biridir. Sahəsi 1611 km², əhalisi 85,3 min nəfərdir. Rayon ərazisində 3 tibb müəssəsi, 97 mədəniyyət ocağı fəaliyyət göstərir.

[redaktə / تحریر] Tarixi

İlk dəfə adı yunan coğrafiyaşünası Ptolomeyin əsərində "Samaxeya" və "Kemaxeya" kimi çəkilən Şamaxı haqqında bir çox antik dövr ərəb, fars, türk, rus və orta əsr Avropa müəllifləri geniş məlumatlar vermişlər.

Şamaxı uzun illər ərəb xilafəti tabeçiliyində bir ərazi olmuşdur. Bu xilafət zəifləkdikdən sonra Şamaxıda feodal dövləti olan Şirvanşahlar dövləti yaranmışdır. Şirvanşahlar dövlətinin çiçəklənməsi I Şah İbrahimin dövrünə təsadüf edir. Bu dövrü əhatə edən 1382-1417-ci illərdə Şamaxı həm iqtisadi, həm də mədəni cəhətdən sürətlə inkişaf etmiş və bir sıra xarici ölkələrlə böyük ticarət əlaqələri qurmuşdur. Şirvanşahlar dövləti süqut etdikdən sonra isə bu ərazi bəylərbəyi üsul-idarəsi ilə idarə edilmişdir. Buna baxmayaraq Şamaxı yenidən ayağa qalxmış, öz iqtisadiyyatını və mədəniyyətini inkişaf etdirmişdir. Tez-tez baş verən zəlzələlər şəhəri bir neçə dəfə tamamilə dağıtmışdır. Ona görə də şəhərdə qədim tarixi abidələr, demək olar ki, qalmamışdır. Qərbi, şərqi və cənubu birləşdirən bir mərkəz olan Şamaxıda rus tacirlərinin öldürülməsi nəticəsində İran-Rus müharibəsi başlandı. Böyük Pyotr Şamaxı üzərinə yeridi və onu əsl xarabazara çevirdi. XVIII əsrin ortalarında xanlığa çevrilən Şamaxı on doqquzuncu yüzilliyin əvvəllərində Rusiyanın tərkibinə daxil olmuşdur. Bundan sonra Şamaxı qəza və quberniya mərkəzinə çevrilmişdir. 1920-ci ildə Azərbaycan rus bolşevikləri tərəfindən işğal edildikdən sonra Şamaxı on il yenə də quberniya mərkəzi olmuşdur. Keçən əsrin 30-cu illərindən sonra Şamaxıya rayon statusu verilmişdir.^[1]

Kişi üst geyimi. Şamaxı. XIX əsr

[redaktə / تحریر] Sərhəd rayonlar

Ağsu, İsmayıllı, Qobustan, Xızı, Quba

[redaktə / تحریر] Şəhərlər

• Şamaxı (şəhər). Şəhərin əhalisinin 2006-cı ilə sayı 29600 neferdir.

[redaktə / تحریر] Şamaxı təhsil sistemi

Şamaxı rayonunda hal – hazırda 72 ümumtəhsil o cümlədən 50 orta, 18 əsas 4 ibtidai məktəb fəaliyyət göstərir. Eyni zamanda rayonda 23 məktəbəqədər və 5 məktəbdənkənar təhsil müəssisəsi vardır. Həmin təhsil müəssisələrində 1849 nəfər müəllim və 200 tərbiyəçi işləyir. Rayonun ümumtəhsil məktəblərində 14526 nəfər şagird, uşaq bağçalarında 1250 nəfər uşaq vardır.

[redaktə / تحریر] Şamaxı səhiyyə sistemi

Şamaxı rayonunun əhalisinə 345 çarpaylıq mərkəzi, 40 çarpaylıq Göylər kənd və 35 çarpaylıq Sabir qəsəbə xəstəxanaları, poliklinika, habelə 16 həkim amplatoriyası və 23 ferdşer - mama məntəqəsi, 114 həkim, 332 orta tibb işçisi və 248 kiçik tibb işçisi xidmət edir.

[redaktə / تحریر] Şamaxı turizim zonası kimi

PİRQULU qəsəbəsində "FORTUNA" adlı istirahət zonasının rahat kottecləri yerləşir. Bu kotteclərdə hər cür zəruri məişət rahatlıqları yaradılmışdır, peyk televiziyası da işləyir. Kompleks rəsədxananın lap yaxınlığında yerləşir. Buradakı restoranda geniş çeşiddə yeməklər təklif edilir. Restorandan əlavə bar, rəqs meydançası da fəaliyyət göstərir, arzu edənlər üçün at ilə ekskursiyalar təşkil edilir.

[redaktə / تحریر] Kəndlər və qəsəbələr

[redaktə / تحریر] Bələdiyyələr

Rayonda 1 şəhər, 3 qəsəbə və 46 kənd bələdiyyəsi fəaliyyət göstərir. Bələdiyyə sistemində 372 nəfər işləyir.

[redaktə / تحریر] Xəritəsi

[redaktə / تحریر] Qardaş şəhərlər

• İğdır (Türkiyə)

[redaktə / تحریر] Görkəmli şəxsləri

Xaqani Şirvani, İmadəddin Nəsimi, Seyid Əzim Şirvani, Mirzə Ələkbər Sabir, Məhəmməd Hadi, Abbas Səhhət, Sultan Məcid Qənizadə, C.Cəbrayılbəyli, Ömər İbn Kafiyəddin, Hacı Zeynalabdin Şirvani, Qasım bəy Hacıbababəyov, Zivər bəy Əhmədbəyov, Məmmədağa Şirəliyev, Gül Qasımov, Məmmədağa Qəniyev, Ağasəməd Əlizadə, Şamil Əzizbəyov, Ələşrəf Əlizadə, Musa Əliyev, Saleh Rüstəmov, İbrahim Səfərov, Əbdülhab Salamzadə, Sədi İmanov, Fərhad İbrahimov, Əbdülvahab Həsənov, Əzizə Cəfərzadə, Əlövsət Abdullayev, Nurəddin Mikayılov, Aləm Nuriyev, Nəsbət Mehdiyeva, İsmayıl Əfəndiyev, Tərlan Əliyarbəyov

[redaktə / تحریر] Mənbə

1. ↑ Şamaxı

	Şamaxı rayonu kənd və qəsəbələri
Rayon: Şamaxı Kənd və qəsəbələr: Adnalı, Acıdərə, Aşkar, Avaxıl, Bağırlı, Böyük Xınıslı, Cabanı,Cabanı-2, Çağan-1, Çağan-2, Çarhan, Çaylı-1, Çaylı-2, Çıraqlı, Çölgöylər, Çuxuryurd, Dağ Bağırlı, Dəmirçi, Dədəgünəş, Dzerjinovka, Əngixaran, Əhmədli, Ərçiman, Günəşli, Göylər, Hacılı, Hacıqədirli, Həmyəli, Keçmədin, Kərkəng, Kələxana, Kirovka, Qaladərəsi, Qaravəlli, Qəleybuğurd, Qonaqkənd, Quşçu, Laləzar, Meysəri, Məlikçobanı, Mərzəndiyə, Mədrəsə, Məlhəm, Məlcək, Mirikənd, Muğanlı, Nüydü, Ovculu, Pirbəhli, Sabir, Səfalı, Sis, Şirvan, Şərədil, Talışnuru, Pirqulu, Yenikənd, Yeni Astraxanovka, Y.Dmitrovka, Zaratxeybəri

g • m • r Azərbaycanın rayon və şəhərləri
Rayonlar	Abşeron • Ağdam • Ağdaş • Ağcabədi • Ağstafa • Ağsu • Astara • Babək* • Balakən • Bərdə • Beyləqan • Biləsuvar • Daşkəsən • Dəvəçi • Füzuli • Gədəbəy • Goranboy • Göyçay • Göygöl • Hacıqabul • İmişli • İsmayıllı • Cəbrayıl • Cəlilabad • Culfa* • Kəlbəcər • Kəngərli* • Xaçmaz • Xızı • Xocalı • Xocavənd • Kürdəmir • Laçın • Lənkəran • Lerik • Masallı • Neftçala • Oğuz • Ordubad* • Qəbələ • Qax • Qazax • Qobustan • Quba • Qubadlı • Qusar • Saatlı • Sabirabad • Sədərək* • Salyan • Samux • Şahbuz* • Şəki • Şamaxı • Şəmkir • Şərur* • Şuşa • Siyəzən • Tərtər • Tovuz • Ucar • Yardımlı • Yevlax • Zəngilan • Zaqatala • Zərdab
Şəhərlər	Bakı • Gəncə • Lənkəran • Mingəçevir • Naftalan • Naxçıvan* • Sumqayıt • Şəki • Şirvan • Şuşa • Xankəndi • Xırdalan • Yevlax
Ulduz şəkilli mətbəə nişanı olan (*) Naxçıvan Muxtar Respublikası

Azərbaycan ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.