Şeyx Səduq

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Şeyx Səduq
Məhəmməd ibn Əli ibn Hüseyn ibn Musa ibn Bəbaveyhi
Şəkil yoxdur.jpg
Doğum tarixi: M. 918/919, H.Q. 306
Doğum yeri: Qum, Sacilər dövləti
Vəfatı: M. 991/992, H.Q. 381
Vəfat yeri: Rey, Qəznəvilər dövləti
Elm sahəsi: İslam
Tanınır: Şeyx Səduq, İbn Bəbaveyhi əl-Qummi


İslam

Allah1.png

İnanclar

Allah

Allahın varlığı və təkliyi
Mələklər
Müqəddəs kitablar
Məhəmməd peyğəmbər (s)
Digər peyğəmbərlər
İmamət
Axirət
Kəlimeyi-şəhadət

Firuiddin

Namaz qılmaq
Zəkat vermək
Xüms vermək
Oruc tutmak
Həccə getmək

Xüsusi günlər

Besət bayramı
Ramazan bayramı
Qurban bayramı
Qədiri-Xum bayramı

Quran

Sünnə · Hədis
Təsavvüf

Tarixşəxsiyyətlər

Əhli-Beyt · Səhabə
Şiəlik · Sünnilik · Xaricilik


Şeyx Səduqun "Kəmalu'd-din və Tamamu'n-Nimə" əsərinin əlyazmasından bir səhifə

Şeyx Səduq (fars. شیخ صدوق‎) və ya Məhəmməd ibn Əli (tam adı: Məhəmməd ibn Əli ibn Hüseyn ibn Musa ibn Bəbaveyhi əl-Qummi; d.  M. 918/919, H.Q. 306, Qum - ö.  M. 991/992, H.Q. 381, Rey, Qəznəvilər dövləti). Ulu babasının nisbəsi olan İbn Bəbaveyhi adı ilə də tanınır - IV yüzilliyin On iki imam şiəliyi əqidəli məşhur ilahiyyatçı alimi.

Həyatı[redaktə]

Məhəmməd ibn Əli ibn Bəbaveyhi M. 918/919, H.Q. 306-cı ildə Qum şəhərində dünyaya gəlib. Atası Əli ibn Hüseyn ibn Musa ibn Bəbaveyhi cəfəri şiələrin 11-ci imamı Həsən əl-Əskəri və 12-ci imamı Məhəmməd ibn Həsən əl-Mehdinin zamanında yaşamış və öz dövrünün məşhur alimlərindən olmuşdur. 991/992-ci ildə Rey şəhərində vəfat etmiş və orada Əbdüləzim Həsəni'nin yanında dəfn olunmuşdur. 1919/1920-ci illərdə şiddətli yağışlar nəticəsində məzarı dağılmış və sonradan yenidən bərpa olunmuşdur.[1]

Təhsili[redaktə]

Uşaq yaşlarında ikən ilk təhsilini Qum şəhərində öz atsından almışdır. Bir sıra elmləri atasından mənimsədikdən sonra təhsilini davam etdirmək üçün çoxsaylı səfərlər etmişdir. Hədis toplamaq üçün Bəlx, Buxara, Kufə, Bağdad (M. 966/967), Məkkə, Mədinə və b. şəhərlərə səfər etmişdir.

Müəllimləri[redaktə]

Şeyx Səduqun müəllimləri çoxdur. Şeyx Əbdül Rabbani Şirazi bunlardan bəzilərinin adlarını qeyd edib :

  • atası Əli ibn Hüseyn ibn Musa ibn Bəbaveyhi
  • Şeyx Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Yəqub Kuleyni
  • Şeyx İbrahim ibn Cəfər ibn Əhməd Həmədani
  • Şeyx Məhəmməd ibn İdris
  • Vəlid Məhəmməd ibn Həsən Qumi
  • Əhməd ibn Əli ibn İbrahim Qumi
  • Əli ibn Məhəmməd Qəzvini
  • Cəfər ibn Məhəmməd bin Şazan
  • Cəfər ibn Məhəmməd bin Quluyəh Qumi
  • Əli ibn Əhməd ibn Mehryar
  • Əbül Həsən Xəluti
  • Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Əli ibn Əsvəd
  • Həbib ibn Hüseyn Kufi Təğləbi
  • Hüseyn ibn Məhəmməd ibn Ömər
  • Şeyx Səəd ibn Abdullah əl-Əş'arî
  • Hüseyn ibn Musa Kəluzəni

Tələbələri[redaktə]

  • Şeyx Müfid
  • qardaşı, Hüseyn ibn Əli ibn Musa ibn Bəbaveyhi Qumi
  • qardaşı oğlu, Şeyx Həsən ibn Hüseyn ibn Əli ibn Musa ibn Bəbaveyhi
  • Harun ibn Musa Tələkbəri
  • Hüseyn ibn Abdullah Qəzairi
  • Həsən ibn Məhəmməd Qumi
  • Əli ibn Əhməd ibn Abbas Nəccaşi
  • Zəkəriyya Məhəmməd bin Süleyman Əbu Həmrani
  • Seyyid Mürtəza

Dini fəaliyyəti[redaktə]

300-ə yaxın kitabın müəllifidir.[2] Şiə rical alimi Şeyx Nəccaşi "ər-Rical" kitabında 189 kitabın adını çəkmişdir.[3]

Əsərləri[redaktə]

  1. Mən lə Yəhzuruhul-Fəqih
  2. Kəmaluddin və Tamamun-Nimə
  3. Əmali
  4. Sıfatuş-Şiə
  5. Əl-Xisal
  6. İləlu'ş-Şərayi
  7. Tovhid
  8. Uyunu Əxbər
  9. Məaniul-Əxbər
  10. Vilayət-i Əli (ə)
  11. Mərifət
  12. Uyunu Əxbarir-Rza (ə)
  13. Əl-Taqiyyə
  14. Əl-Tarix
  15. Əl-Məvaiz və'l-Hikəm
  16. Səvabu'l-Əmal
  17. İqabu'l-Əmal
  18. Muris
  19. Merac
  20. Sələt
  21. Cənazə
  22. Əl-İmamət vəl-Təbsirət minəl-Heyrət
  23. İmla
  24. Nuədir kitabul-Muntaq
  25. Əxvəni
  26. Ən-Nisəu vəl-Vidən
  27. Alləl-Aşərəə
  28. Təfsir
  29. Nikah
  30. Mənasik əl Həcc
  31. Qərubəl-İsnəd
  32. Təslim
  33. Tibb
  34. Risalətəl-Karr vəl-Farr

və s.

Tərcüməsi[redaktə]

Şeyx Səduqun "əl-Xisal" əsəri Müşfiq Mehdibəyli və Mikayıl Əlizadə tərəfindən tərcümə edilərək "Xislətlər" adı ilə 2013-cü ildə "Qədim Qala" nəşriyyatı tərəfindən nəşr edilib.[4]

Şeyx Səduqun "Uyunu əxbar ər-Rza" əsəri Hilal Ağamoğlanov tərəfindən tərcümə edilərək "İmam Rzanın (ə.s.) hədis çeşməsi" adı ilə 2013-cü ildə "Elm və Təhsil" nəşriyyatı tərəfindən nəşr edilib.[5]

Haqqında deyilənlər[redaktə]

“Ey mənim şeyxim, (Şeyx Səduqun atası: Əli ibn Hüseyn) etimad etdiyim və fəqihim...! Allah-taala səni Özünü razı olduğu işlərə müvəffəq etsin və sənin nəslində saleh övladlar qərar versin... Səni səbrə və Fərəcin (12-ci imamın) intizarına dəvət edirəm!... Elə isə səbr et və bütün şiələrimi də səbr etməyə çağır!...”[6][7][8][9][10]

İmam Əskəri

"... Şeyx Səduqun atası (Əli bin Hüseyn) öz əmisi qızı ilə ailə həyatı qurmuşdu. Amma qocalmasına və bu məktubdan illər ötməsinə baxmayaraq övladı olmurdu. Bir gün onun yolu Bağdad şəhərinə düşdü. Bu zaman İmam Zamanın (ə) 3-cü naibi Şeyx Əbul Qasim Hüseyn bin Ruh Bağdadda idi. Əli bin Hüseyn onunla görüşdükdən sonra İmam Zamana (ə) məktub yazır və məktubda İmamdan (ə.c) istəyir ki, İmam onun üçün övlad duası etsin. Və məktubu 3-cü naibdən İmamın (ə.c) hüzuruna göndərir. Bir müddətdən sonra İmamdan (ə.c) belə bir cavab məktubu gəlir:

“... Allah-taala tezlikə sənə Deyləmli qızından iki xeyirli, əməli-saleh və fəqih (alim) oğlan bəxş edəcəkdir...”. Bu duadan sonra Əli bin Hüseyn iki və onlardan sonra da bir oğlana sahib oldu (Məhəmməd – Həsən – Hüseyn) ki, hər üçü alim və zahid idilər. Belə ki, Məhəmməd (Səduq) hədis əzbərləməkdə öz zamanında misilsiz idi. Və həmişə iftixar edir və deyirdi ki, mən İmam Zamanın duası ilə dünyaya gəlmişəm!”[11][12][13][14]

" Səduq alicənab, hədislərə əzbər və rical elminə yiyələnmiş bir insan idi. Qum alimləri arasında elmi baxımdan ondan üstünü yoxdur. Şeyx Səduqun əsərlərinin sayı olduqca çoxdur." [15]

Şeyx Tusi

" Səduq bizim fəqihimiz idi. O (h.q.-red) 355-ci ildə Bağdada səfər etdi. Bağdad böyükləri onun elmindən faydalandılar."

Şeyx Nəccaşi

"Şeyx Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Əli ibn Babivəyh elə bir şəxsdir ki, onun elmi və düzgünlüyü hamı tərəfindən qəbul olunur..."

Seyid ibn Tavus

" Səduq hədisçilərin rəisi, dinin əsaslarını dirildən, fəzilətlər və kəramətlər sahibi idi. O və qardaşı imam Əsgəriimam Mehdinin duaları ilə dünyaya gəliblər."[16]

Şeyx Əsədullah Şuştəri

" Məhəmmməd ibn Əli üç yüzdən çox kitab yazıb. İslam alimləri arasında onun misli yoxdur."

Seyid Həsən Sədr

" Şeyx Səduq adı ilə tanınmış Məhəmməd ibn Əli Qum alimləri arasında misilsizdir."[17]

Xeyrəddin Zərkəli

" Həzrət Höccət onun barəsində belə deyib: Pak Allah onun vasitəsi ilə xalqa fayda verəcəkdir."

Əllamə Maməqani

İstinadlar[redaktə]

  1. Kərim Uçar, "Şiə alimlərinin bioqrafiyası", Berlin-2007, 1. cild, Şeyx Səduq (r.ə.) (türkcə)
  2. "əl-Əlam", c. 6, səh. 264
  3. Şeyx Nəccaşi, "ər-Rical"
  4. Şeyx Səduq, Xisal, Bakı, "Qədim Qala" Nəşriyyat evi, 2013, 208 səh., ISBN 978-9952-8190-5-2
  5. Şeyx Səduq ibn Babuveyh, İmam Rzanın (ə.s.) hədis çeşməsi, Bakı, "Elm və təhsil", 2013, 327 səh., ISBN 978-9952-8024-1-2
  6. Muhəddis Nuri, "Xatəmətul Mustədrək", c. 3, səh. 277
  7. Mirzayi Nuri, "Ğənaimul Əyyam", c. 1, səh. 30
  8. Şuştəri, "Məcalisul Muminin", c. 1, səh. 453
  9. Şeyx Abbas Qumi, "Tətimmətul Muntəha", səh. 402
  10. Seyid Həsən Sədr, "Təsisuş Şiə", səh. 331
  11. Şeyx Tusi, "Əl-Ğeybə", səh. 308-320
  12. Şeyx Səduq, "Kəmalud-Din", c. 2, səh. 502/ bab: 45
  13. Ravəndi, "Əl-Xəraic, c. 2, səh. 706
  14. Təbərsi, "Əlamul-Vura", səh. 451
  15. Şeyx Tusi, "əl Fihrist", Məşhəd, (H.Ş.) 1351, səh. 303
  16. Şeyx Əsədullah Şuştəri, "Məqabis əl-Ənvar"
  17. Xeyrəddin Zərkəli, "Əl-Əlam"

Mənbə[redaktə]

Həmçinin bax[redaktə]

Şiə məzhəbinin alimləri siyahısı

Xarici keçidlər[redaktə]