Şifrələmə

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Public key encryption keys.png
Bu məqalə şifrələmə alqoritmləri haqqındadır. Əgər siz ümumi kriptoqrafiya haqqında məlumat əldə etmək istəyirsinizsə Kriptoqrafiya məqaləsinə baxın.

Kriptoqrafiyada şifrələmə deyərkən məlumatın şifrələnməsi nəzərdə tutulur. Şifrəli məlumat yalnız açıq mətni oxuma haqqı olan istifadəçi tərəfindən deşifrə edilə bilər. Şifrələmə sözsüzki məlumat təhlükəsizliyinə təmamilə zəmanət vermir, amma onun icazəsiz istifadəsini dəfələrlə məhdudlaşdırır. Bu mətni deşifrələyib oxumaq üçün açar sözünü və şifrələmə alqoritmini bilmək lazımdır. Şifrələnəcək mətn açıq mətn adlanır, bu mətn şifrələmə açarından istifadə etməklə şifrələmə alqoritmi vasitəsilə şifrələnir. Alınan mətn şifrəli mətn adlanır.

Şifrələmənin növləri[redaktə]

Simmetrik açar şifrələməsi[redaktə]

Həmçinin gizli açar şifrələmisi kimi tanınır. Simmetrik açar şifrələmə metodunda şifrələmə və deşifrələmə üçün istifadə olunan açar eyni olur. Buna görə də simmetrik şifrələnmə adlanır. Bu şifrələmədən istifadə etmək üçün əvvəlcə istifadəçilər öz aralarında istifadə edəcəkləri açarı razılaşdırmalıdırlar ki, daha sonra bunu istifadə edə bilsinlər.

Assimmetrik açar şifrələnməsi[redaktə]

Həmçinin açıq açar şifrələnməsi kimi tanınır (public key encryption). Bu şifrələmə metodunda açar açıqdır, yəni bilinir və hamı tərəfindən məlumatın şifrələnməsi üçün istifadə edilə bilir. Amma şifrəli məlumatı yalnız buna icazəsi olan istifadəçilər deşifrələyə bilir. Bu metod digərinə görə yenidir, amma hər ikisinin geniş istifadə sahələri vardır.

Tətbiqləri[redaktə]

Şifrələmə əvvəllər də, günümüzdə də hərbi və dövlət təhlükəsizliyi işlərində istifadə edilir. Hal-hazırda məlumatın icazəsiz istifadəçilər tərəfindən oxuna bilməməsi üçün geniş istifadə olunur. Məsələn: Bir çox şirkətlər önəmli məlumatlarını şifrələyir. Bu şirkətin şəbəkəsinə hücum olduğu hallarda məlumatın bir pillə daha yuxarı təhlükəsizliyini təmin edir. Şəxsi məqsədlər üçün də şifrələmədən istifadə olunur. Bir çox linux əsaslı əməliyyat sistemləri istifadəçi direktoriyalarını şifrələməyi təklif edir.

Digər aktual sahə də aktiv olmayan məlumatların şifrələnməsidir. Məsələn: arxiv fayllarının, köhnə istifadəçi məlumatlarının oğurlanması və oxunabilən halda olması bu sahədə də şifrələmənin tətbiqinə gətirib çıxarıb. Artıq şifrələmə müəllif hüquqlarının qorunmasının bir yoluna çevrilib.

Məlumatın ötürülməsində şifrələmə çox geniş tətbiq olunur. Bütün məlumat ötürmə kanallarının açıq olması, kənar istifadəçilərin buradan keçən məlumatları oxuya bilməsinə şərait yaradır, bu kanallara bluetooth texnologiyası, telefon şəbəkələri, simli və ya simsiz şəbəkələr, telsiz şəbəkələr və s. aiddir. Buna görə də rəqəmsal aləmdə də məlumatın təhlükəsiz ötürülməsi üçün şifrələmə tətbiq edilir. Ümumilikdə deyə bilərik ki, şifrələmə şəbəkə təhlükəsizliyinin ayrılmaz bir hissəsidir.