Şimal

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Şimal, coğrafiya əsli cəhətlərindəndir və Şimal kutbu işarət eder. İngiliscə N əlamətilə, Türkiy Türkçəsində əskidən Şimal lakin indi Kuzey və K əlamətilə, Azəricə isə Ş ilə muşxxəs olunur.


Əsli şimal cəhətləri[redaktə]

Əsli şimal (Coğrafi şimal)[redaktə]

Sabittir, değişmez. Yerküre, kutupları birleştiren çizgi ekseninde (yer ekseni) döner. Yeryüzünün yer eksen ile kuzeyde çakıştığı nokta coğrafi kuzeydir. Başka bir deyişle yeryüzünün üzerindeki Kuzey Kutbunun olduğu noktadır. Harita üzerinde ucunda yıldız işareti ile gösterilir.

Maqnetik şimal (Kompas şimalı)[redaktə]

Dəyişəndir. Kompaslarda şimalı göstərən əqrəbin göstərdiyi istiqamətdir. Kompas ilə ölçülən yön maqnetik olduğu və yer üzündəki maqnetik sahələr bölgədən bölgəyə fərqlilik göstərdiyi üçün, maqnetik şimal o an olduğu nöqtəyə görə təyin olunur. Hal-hazırda isə maqnetik şimalın, şimal-qərbə doğru bir meyli vardır. Xəritə üzərində ucunda yarım ox işarəsi ilə göstərilər.


Təbii Səpmə Bucağı[redaktə]

Maqnetik şimalla coğrafi şimal arasındakı bucaqdır. Maqnetik şimal zamana bağlı dəyişən olduğundan coğrafi şimalın şərqində və ya qərbində ola bilər. Xəritə kənar məlumatlarında illik dəyişmə miqdarı ifadə olunar. İllik dəyişmə mənfidirsə maqnetik şimal, coğrafi şimala yaxınlaşar. İllik dəyişmə müsbətdirsə maqnetik şimal, coğrafi şimaldan uzaqlaşır. Məsələn, 1990-cı ildə səpmə bucağı 3 dərəcə 14 dəqiqədir. İllik səpmə mənfi 0.9 dəqiqədir. 1999 üçün 9 il X 0.9 = 8.1 dəqiqəlik daha səpmə olar. 1999 səpmə bucağı 3 dərəcə 6 dəqiqədir. (3 dərəcə 14 dəqiqə - 8 dəqiqə). Hər keçən il maqnetik şimal, coğrafi şimala yaxınlaşmaqdadır.


İllər
>Şimal Paralel
Qərb Meridian
1947
73.9°
100.9°
1962
75.1°
100.8°
1973
76.0°
100.6°
1984
77.0°
102.3°
1994
78.3°
104.0°
2001
81.3°
110.8°
2002
81.6°
111.6°
2003
82.0°
112.4°
2004
82.3°
113.4°
2005
82.7°
114.4°
Əsas səmtlər

ŞmQ
Şm

ŞmŞ
Q Dünya Ş
CQ
C