Şimali Amerika
Vikipediya, açıq ensiklopediya
| Ümumi məlumat | ||
|---|---|---|
| Sahəsi: | adalarla 24,2 mln km², adalarsız 20,4 mln km². |
|
| Sahəcə ən böyük ölkəsi: | Kanada | |
1750-ci ildən tarixi
| Vikimedia Commonsda Şimali Amerika ilə əlaqədar müxtəlif fayllar var. |
Şimali Amerika - Qərb yarımkürəsində, Amerika qitəsinin şimal hissəsinə verilən şərti ad. Şimali Amerika materikinin sahəsi 24.247 milyon kv. km-dir. Sahil xəttinin uzunluğu 60 milyon km-dən çoxdur. Materikin parçalanmış şimal sahili çoxlu sayda körfəz və adalardan ibarətdir. Dünyanın ən böyük adası sayılan Qrenlandiya burada yerləşir.
[redaktə] Materikin ilk kəşfi
- "Amerikanın kəşfi" deyəndə birinci olaraq Şimali Amerikanın kəşfi nəzərdə tutulur.
- Materikin kəşfini bir neçə mərhələyə ayırmaq olar. Arxeoloji tapıntılar əsasında müəyyən olunmuşdur ki, Amerikaya ilk öncə 30-40 min il bundan əvvəl asiyalılar gəlmişlər.
- O zaman Berinq boğazı olmamışdır. İndiki Asiya ilə Şimali Amerika bitişik ərazi imiş və asiyalılar da oradan Alyaskaya köç edib məskunlaşmışlar.
- Sonradan isə onlar cənub istiqamətində yayılmışlar.
[redaktə] Materikin avropalı kəşfi
- Asiyalılardan xeyli sonra, təxminən VII – X əsrlərdə vikinq lər və qədim norman dənizçiləri Şimali Amerikanın sahillərinə yaxınlaşmışlar. Lakin vikinqlərin Nyufaundlend adasına üzmələri epizodik xarakter daşımışdır. Odur ki, bunu Amerikanın avropalılar tətəfindən fəthi kimi qiymətləndirmək olmaz.
- Amerikanın sözün əsl mənasında fəthi yalnız Ameriqo Vespuççi Amerika materikini kəşf etdikdən sonra mümkün olmuşdur.
[redaktə] Materikin yerli əhalisi
- XV əsrdə Şimali Amerika əhalisinin sayı təqribi hesablamalara görə 12-16 mln. nəfər imiş. Bunlar yalnız yerli aborigenlər imiş və qəbilə şəklində yaşayırmışlar. Mayya, astek, ink, siu, aleut həmin qəbilələrin ən böyükləri və tanınanları imiş.
- Şimali Amerikada Kanada, Amerika Birləşmiş Ştatları, Meksika və Mərkəzi Amerika bölgəsi dövlətləri yerləşir.
|
|
|
|---|---|
| Şimali · Karib · Latın · Mərkəzi · Cənubi | |
| Şimali · Qərbi · Mərkəzi · Şərqi · Cənubi | |
| Şimali · Ön · Mərkəzi · Qərbi · Cənubi · Cənub-Şərqi Yaxın Şərq · Orta Şərq · Uzaq Şərq |
|
| Şimali · Qərbi · Mərkəzi · Şərqi · Cənubi · Yaxın Şərq | |
| Avstraliya · Yeni Zelandiya · Melaneziya · Mikroneziya · Polineziya | |
| Arktika · Antarktida | |
| Atlantik · Hind · Şimal Buzlu · Sakit · Cənub (rəsmi olaraq qəbul edilməyib) | |