Əbu Bəkr

Vikipediya, açıq ensiklopediya - ویکیپدیا ، آچیق انسایکلوپدیا

Əbu Bəkr (əsl adı Abdullah ibn Abi Qəhafə) (təqribən 568-634) - müsəlman icmasının ruhani və dünyəvi başçısı kimi birinci xəlifə və ya Məhəmməd Peyğəmbərin birinci varisi. Ömər, Osman və Əli ilə yanaşı, dörd ən mötəbər raşidi xəlifədən (əl-xülafə ər-raşidun) biridir. Məhəmmədin üçüncü arvadı Aişənin atasıdır. Məkkəli varlı tacir ailəsindən çıxmışdır. Məhəmmədin ilk ardıcıllarından biridir, şəxsən ona və onun dini təliminə son dərəcə sadiq idi və buna görə də ərəb-müsəlman aləmində əs-Siddiq (ən doğru, ən düz danışan) adını almışdır. İslamın yarandığı və təşəkkül tapdığı dövrdə fədakarlığına və dinə sarsılmaz sədaqətinə görə Məhəmmədin Əbu Bəkrə şəxsi minnətdarlığı hətta Quranda qeyd edilmişdir (IX, 40).

631-ci ildə müsəlmanların Mədinədən Məkkəyə ilk ziyarətinə (həccinə) başçılıq etməyi, ömrünün son aylarında isə Mədinə məscidində özünün əvəzinə namaza rəhbərlik etməyi Məhəmməd məhz ona tapşırmışdır. Bütün bunlar, eləcə də Əbu Bəkrin yaşının çoxluğu (Məhəmmədin ən yaxın silahdaşlarının ən yaşlısı o idi) onun birinci xəlifə seçilməsində az rol oynamamışdır. Lakin həlledici səbəb onun mühacirlərə mənsubiyyəti idi. Mühacirlər isə erkən müsəlman icmasında hakimiyyət uğrunda mübarizədə ənsarlara qalib gəlmişdilər.

Əbu Bəkr 632-ci ildə, çox dolaşıq və narahat bir dövrdə yenicə təşkil edilmiş Mədinə-Məkkə müsəlman icmasına başçılıq etmişdir. Həmin dövrdə o, bədəvi qəbilələri üzərində tam siyasi nüfuza malik deyildi və onun siyasi nüfuzu əslində QƏrbi Ərəbistanın ancaq bir hissəsi - Hicaz ilə məhdudlaşırdı. Mədinənin başçılığını tanımaq istəməyən qəbilələr arasında separatçılıq əhval-ruhiyyəsinin xeyli gücləndiyi bir şəraitdə Əbu Bəkr tam bir sıra istedadlı siyasi və hərbi xadimləri öz ətrafında sıx birləşdirə bilmiş, onların köməyi ilə bədəvi qəbilələrinin peyğəmbərin yaşıl bayrağı altında daha da birləşdirilməsi uğrunda müvəffəqiyyətlə mübarizə aparmışdır. Nəticədə Əbu Bəkrin xilafətinin iki ildən azacıq artıq vaxtı ərzində (632-634) islam Ərəbistanın özündə sabitləşmiş və onun hüdudlarından kənarda - Suriyada və İranda yayılmağa başlamışdı.

Məhəmmədin vəhylərinin birinci məcmusu Əbu Bəkrin əmri ilə tərtib edilmiş və bir neçə ildən sonra, xəlifə Osmanın dövründə Quranın mətninin əsasını təşkil etmişdir.

Əbu Bəkr 634-cü ildə, hicrətdən 13 il sonra dünyasını dəyişmişdir.

[redaktə / تحریر] Mənbə

• İslam (qısa məlumat kitabı). Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının Baş Redaksiyası. Bakı: 1989, səh.48-49.