Əbu Hamid əl-Qəzali
| Əbu Hamid əl-Qəzali | |
 |
|
| Doğum tarixi: | 1058-ci il |
|---|---|
| Doğum yeri: | Tus, Xorasan, İran |
Əbu Hamid əl-Qəzali (daha dəqiqi: Qəzzali), tam adı Əbu Hamid Məhəmməd ibn Məhəmməd əl-Qəzali (ərəbcə: ابو حامد محمد بن محمد الغزالى, qısaca: الغزالى )) — məşhur müsəlman teoloqu, filosofu, sufisi.
[redaktə] Həyatı
Əl-Qəzali 1058-ci ildə İranın Tus şəhərində anadan olmuşdur. Bağdadın Nizamiyyə mədrəsəsində qanunşünaslıqdan dərs demiş, əşəri kəlamının inkişafına kömək etmişdir. Bir sıra əsərlərində müsəlman filosofları, Şərq aristotelizminin nümayəndələri (əl-Fərabi, İbn Sina və başqaları) ilə dünyanın əbədiliyi, səbəbiyyət nəzəriyyəsi və başqa bu kimi problemlər barəsində mübahisə açmışdır. Filosofların baxışlarını şərh etməklə əslində onların müsəlman dünyasında yayılmasına kömək etmişdir. Özünün əsas əsəri olan "Dini elmlərin dirçəldilməsi" kitabında dini-fəlsəfi və etik doktrina işləyib hazırlamış, bu doktrinada sünni ənənəçiliyi ehkamlarını sufilik idealları ilə birləşdirmişdir (məsələn, şəriətin yol verdiyi mərasimləri sufi ayinləri ilə tamamlamışdır).
Əl-Qəzali insanın iradə azadlığı və alın yazısı məsələsini nəzərdən keçirərkən "mənimsəmə" (kəsb) konsepsiyasını inkişaf etdirir. Həmin konsepsiyaya görə, insan bir növ Allahın ona təklif etdiyi yaxşı və pis hərəkətləri (götür-qoy edib) seçməkdə azaddır və buna görə də öz hərəkətlərinin Allah tərəfindən irəlicədən müəyyən edilməsinə baxmayaraq onlar üçün məsuliyyət daşıyır. Əl-Qəzali müsəlman təfəkkürünün inkişafına, habelə orta əsr Avropa fəlsəfəsinə böyük təsir göstərmişdir. Onu adətən hüccət ül-islam (İslamın dəlili) adlandırırlar.
[redaktə] Mənbə
- İslam (qısa məlumat kitabı). Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının Baş Redaksiyası. Bakı: 1989, səh.40.
