Əfqanıstan coğrafiyası

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Fiziki quruluş[redaktə]

Əfqanıstan Topoqrafik xəritəsi

Sahə 657.500 kvadrat kilometr olan Əfqanıstanın coğrafi quruluşu, iqlim və bitki örtüyü baxımından geniş ölçüdə fərqlilik göstərir.

Dik, qarlı dağları, dərin vadiləri və bitki örtüyü çox zəif plato və küləkli çölləri ile kobud və dalğalı bir ərazi xarakterinə malikdir. Orta hündürlüyü 1220 metri keçir. Şərq-qərb arası uzunluğu 1240, şimal-cənub arası 653 kilometrdir.

Dağları[redaktə]

Dağ silsilənin, şimal-şərqdəki Vakhan koridorundan cənub-qərbə doğru ölkəni ikiyə ayırır. Ən əhəmiyyətli dağ silsiləsi Himalay dağlarının davamı olan Hindquş dağlarıdır. Bu dağlar şimal və cənub Əfqanıstan arasında sanki bir set təşkil edir. 2987 m yüksəkliyindəki Şibar ən əhəmiyyətli keçiddir. Hindquş Dağları qərbə doğru alçalaraq İran sərhədinə qədər uzanır. Paropamisus dağ silsilesiyle birləşir. Ölkənin tam ortasında Kuhi Baba dağı vardır.

Digər əhəmiyyətli dağları şərqdə yerləşir. Bunlardan Sefid Kuh, Akdağ, Qabilin cənubunda Logar vadisində, qərbə doğru uzanır. Bu dağları strateji əhəmiyyəti çox böyük olan Xeybər Keçidi, Qabilin cənubunda ikiyə bölər. Daha cənubda Pakistandakı Süleyman Dağlarının şimalda da davamı var.

Kavaja Amram Dağı, Qəndəhar bölgəsi və Pakistan sərhədi arasında cənub-qərbə uzanır. Hindquş dağlarının şimalı, Amudərya çayının qolları tərəfindən suvarılan steplerle örtülüdür.

Gölləri[redaktə]

Əfqanıstan göl baxımından olduqca kasıb bir ölkədir.


İqlim[redaktə]

Əfqanıstanın yayları isti və uzun, qışları isə şiddətli dərəcədə soyuq bir iqlimi vardır. Güney - qərb xaricində illik yağmur miqdarı orta hesabla 1800 millimetrin. Yağışlar ümumiyyətlə noyabr və aprel ayları arasında əksəriyyətlə qar şəklində görülər. Kabil şəhəri qış boyunca qarla örtülü olur.

Əfqanıstanda qışda soyuğu, yazın istisindən daha qorxuducudur. Mövsüm dəyişiklikləri olduqca ani olar. Yazda kiçik dərələr quruyar. Böyük çay sularının əsas qaynağını, yaza doğru yüksək seqmentlərdə əriyən qar təşkil edir.

Təbii Resursları[redaktə]

Mədənlər[redaktə]

Müxtəlif və zəngin mədən yataqları vardır. Mədənlər dövlət əliylə idarə olunur. Mədən yataqları üç ayrı bölgədə yerləşir: Hindquş dağlarının şimalı, Qabil ətrafı, Kandahar'ın şimalı. Əhəmiyyətli mədənləri bunlardır: Kömür, dəmir, mis, qurğuşun, sink, natrium, maqnezium sulfat, maqnezium klorat, xrom, berilyum, sulfid, slyuda, talk, asbest və mərmər. Aparılan qazıntılar, Əfqanıstanda çox zəngin təbii qaz yataqları olduğunu göstərmişdir.

Bitki örtüyü və heyvanlar[redaktə]

Əfqanıstan ərazisi % 1-dən azı meşələrindədir. Müxtəlif tipdə yarpa tökməyən və tökən ağac növləri cənub və şərqdəki dağlıq bölgelerdedir. Əfqanıstan bir ov diyarı olub, hər növ yabanı ov heyvanlarına malikdir. Dağ keçisi, ayı, tülkü, qurd, leopard bol miqdarda tapılar.