Əhdi-Ətiq
|
Erkən Dövr
Tarix və Ənənələr
Məzhəblər və Hərəkatlar
Əsas mövzular
|
 |
Əhdi-Ətiq - Bibliyanın həcmcə daha böyük, birinci bölməsi. 39 kitabdan ibarət olub, e.ə. 3-2 əsrlərdə tamamlanmışdır. Yəhudilər və xristianlar tərəfindən Müqəddəs Yazılar kimi qəbul olunur. Yəhudilər Əhdi-Ətiqə Tanax deyirlər. Tanax 3 hissədən ibarətdir: Tövrat (תּוֹרָה Tora), Peyğəmbərlər (נְבִיאִים Nəviim) və Yazılar (כְּתוּבִים Kətuvim). “Tanax” adı bu üç hissənin ibrani dilindəki baş hərflərinin birləşməsindən meydana gələn sözdür (Ta-Na-X).
Mündəricat |
Tanaxda və Əhdi-Ətiqdə kitabların sıralanması [redaktə]
  |
|
Yəhudilik fəlsəfəsi
Dini mətnlər
Müqqədəs şeirlər
Dini şəxsiyyətlər
Musəvilik həyat tərzi
Məktəblər
Dini rollar
Dini tikililər
Etnik bölünmələr
Musəvi məzhəbləri
Dini obyektlər
Digər dinlərlə əlaqələr
|
İudaizmdə (Tanaxda) və xristianlıqda (Əhdi-Ətiqdə) kitabların sıralanma və kateqoriyalara bölünmə ənənələri fərqlidir.
| Tanax | Əhdi-Ətiq |
|---|---|
| Tövrat: Yaradılış Çıkış Levililər Saylar Qanunun Təkrarı |
Tövrat: Yaradılış Çıkış Levililər Saylar Qanunun Təkrarı |
| Peyğəmbətlər: Erkən peyğəmbərlər: Yeşua Hakimlər 1 Şamuel 2 Şamuel 1 Padşahlar 2 Padşahlar Axır peyğəmbərlər: Yeşaya Yeremya Yezekel Kiçik peyğəmbərlər: Huşə Yoel Amos Acdiya Yunus Mikeya Nahum Habaqquq Sefanya Haqqay Zəkəriyyə Malaki |
Tarixi kitablar: Yeşua Hakimlər Rut 1 Şamuel 2 Şamuel 1 Padşahlar 2 Padşahlar 1 Salnamələr 2 Salnamələr Ezra Nehemya Ester |
| Yazılar: Zəbur Süleymanın Məsəlləri Əyyub Nəğmələr Nəğməsi Rut Mərsiyələr Vaiz Ester Daniel Ezra Nehemya 1 Salnamələr 2 Salnamələr |
Poetik kitablar: Əyyub Zəbur Süleymanın Məsəlləri Vaiz Nəğmələr Nəğməsi |
| Peyğəmbərlərin kitabları: Yeşaya Yeremya Mərsiyələr Yezekel Daniel Huşə Yoel Amos Acdiya Yunus Mikeya Nahum Habaqquq Sefanya Haqqay Zəkəriyyə Malaki |
Xristianlıqda Əhdi-Ətiqin yeri [redaktə]
Əhdi-Ətiq, xüsusən yunan dilinə tərcüməsi Septuaginta erkən xristian kilsəsinin Müqəddəs Yazıları idi. Sinoplu Markion (təqr. 100-160) kimi Əhdi-Ətiqi rədd edən müəllimlər Kilsə tərəfindən qəbul edilmirdi.[1] İsa Məsih Özü Əhdi-Ətiqin əbədi olaraq Müqəddəs Yazı olacağını öyrədirdi.[2] Xristianlığın Əhdi-Ətiqə münasibətini məşhur kilsə atası Avqustinin sözü ilə yekunlaşdırmaq olar: “Novum Testamentum in Vetere latet, Vetus Testamentum in Novo patet” – latın dilindən tərcümə: Yeni əhd (Əhdi-Cədid) köhnə əhddə gizlənmişdi, köhnə əhd (Əhdi-Ətiq) yeni əhddə aşkar olmuşdur.[3]
Əhdi-Ətiqin Azərbaycanda yayılması [redaktə]
Əhdi-Ətiqin Azərbaycan dilinə ilk tərcüməsi 1891-ci ildə əski ərəb əlifbası ilə çıxmışdır. 1975-ci ildə Bibliya Tərcümə İnstitutu (The İnstitute for Bible Translation) Mirzə Xəzərə müraciət edib, Bibliyanın müasir Azərbaycan dilinə yeni tərcüməsini hazırlamaq işini ona tapşırmışdır. 1982-ci ildə Əhdi-Cədidin yeni tərcüməsi nəşr olunmuş və 1984-cü ildə Mirzə Xəzər Əhdi-Ətiqin tərcüməsini bitirmişdir. Ancaq onun tərcüməsi indiyədək çap olunmadan qalır. 1995-ci ildən başlayaraq Müqəddəs Kitab Şirkəti Əhdi-Ətiqi Azərbaycan dilinə yenidən tərcümə etməyə başladı. Əhdi-Ətiqin ayrı-ayrı kitabları tərcümə edilərək qismən çap olundu: 1999-cu ildə Rut və Yunus, 2000-ci ildə Yaradılış və Süleymanın Məsəlləri kitabları, 2004-cü ildə isə Zəbur və Əhdi-Ətiq Kitabı bütünlüklə nəşr olunmuşdur.[4]
İstinadlar [redaktə]
- ↑ Александр Мень. Словарь по библиологии. «Маркион Синопский»
- ↑ Bax: Matta 5:17-18; Luka 16:17; 24:44 və s.
- ↑ Хаммел Г. Христос в Ветхом завете. Часть I. Единство Ветхого и Нового завета http://www.gumer.info/bogoslov_Buks/bogoslov/hammel/01.php
- ↑ Bax: Müqəddəs Kitab. Əhdi-Ətiq və Əhdi-Cədid. Müqəddəs Kitab Şirkəti, Bakı 2009. Səh. i-ii
Mənbə [redaktə]
- Müqəddəs Kitab (Əhdi-Ətiq və Əhdi-Cədid). Müqəddəs Kitab şirkəti. Bakı, 2009.
- Əhdi-Ətiq onlayn: http://www.korpu.net/BibleNorth.html
Xarici keçidlər [redaktə]
- Энциклопедия Кругосвет. Ветхий Завет. http://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/religiya/VETHI_ZAVET.html
- Статья «Ветхий Завет» в Православной энциклопедии «Азбука веры». http://azbyka.ru/dictionary/03/vethiy_zavet-all.shtml
