Əhdi-Ətiq

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Xristianlıq
Jesus-Christ-from-Hagia-Sophia.jpg

Caucasian Albanian cross.png

Xristianlıq

Əhdi-Ətiq - Bibliyanın həcmcə daha böyük, birinci bölməsi. 39 kitabdan ibarət olub, e.ə. 3-2 əsrlərdə tamamlanmışdır. Yəhudilərxristianlar tərəfindən Müqəddəs Yazılar kimi qəbul olunur. Yəhudilər Əhdi-Ətiqə Tanax deyirlər. Tanax 3 hissədən ibarətdir: Tövrat (תּוֹרָה Tora), Peyğəmbərlər (נְבִיאִים Nəviim) və Yazılar (כְּתוּבִים Kətuvim). “Tanax” adı bu üç hissənin ibrani dilindəki baş hərflərinin birləşməsindən meydana gələn sözdür (Ta-Na-X).

Tanaxda və Əhdi-Ətiqdə kitabların sıralanması[redaktə]

Star of David.svg        Menora.svg
Yəhudilik

İudaizmdə (Tanaxda) və xristianlıqda (Əhdi-Ətiqdə) kitabların sıralanma və kateqoriyalara bölünmə ənənələri fərqlidir.

Tanax Əhdi-Ətiq
Tövrat:
Yaradılış
Çıkış
Levililər
Saylar
Qanunun Təkrarı
Tövrat:
Yaradılış
Çıkış
Levililər
Saylar
Qanunun Təkrarı
Peyğəmbətlər:
Erkən peyğəmbərlər:
Yeşua
Hakimlər
1 Şamuel
2 Şamuel
1 Padşahlar
2 Padşahlar
Axır peyğəmbərlər:
Yeşaya
Yeremya
Yezekel
Kiçik peyğəmbərlər:
Huşə
Yoel
Amos
Acdiya
Yunus
Mikeya
Nahum
Habaqquq
Sefanya
Haqqay
Zəkəriyyə
Malaki
Tarixi kitablar:
Yeşua
Hakimlər
Rut
1 Şamuel
2 Şamuel
1 Padşahlar
2 Padşahlar
1 Salnamələr
2 Salnamələr
Ezra
Nehemya
Ester
Yazılar:
Zəbur
Süleymanın Məsəlləri
Əyyub
Nəğmələr Nəğməsi
Rut
Mərsiyələr
Vaiz
Ester
Daniel
Ezra
Nehemya
1 Salnamələr
2 Salnamələr
Poetik kitablar:
Əyyub
Zəbur
Süleymanın Məsəlləri
Vaiz
Nəğmələr Nəğməsi
Peyğəmbərlərin kitabları:
Yeşaya
Yeremya
Mərsiyələr
Yezekel
Daniel
Huşə
Yoel
Amos
Acdiya
Yunus
Mikeya
Nahum
Habaqquq
Sefanya
Haqqay
Zəkəriyyə
Malaki

Xristianlıqda Əhdi-Ətiqin yeri[redaktə]

Əhdi-Ətiq, xüsusən yunan dilinə tərcüməsi Septuaginta erkən xristian kilsəsinin Müqəddəs Yazıları idi. Sinoplu Markion (təqr. 100-160) kimi Əhdi-Ətiqi rədd edən müəllimlər Kilsə tərəfindən qəbul edilmirdi.[1] İsa Məsih Özü Əhdi-Ətiqin əbədi olaraq Müqəddəs Yazı olacağını öyrədirdi.[2] Xristianlığın Əhdi-Ətiqə münasibətini məşhur kilsə atası Avqustinin sözü ilə yekunlaşdırmaq olar: “Novum Testamentum in Vetere latet, Vetus Testamentum in Novo patet” – latın dilindən tərcümə: Yeni əhd (Əhdi-Cədid) köhnə əhddə gizlənmişdi, köhnə əhd (Əhdi-Ətiq) yeni əhddə aşkar olmuşdur.[3]

Əhdi-Ətiqin Azərbaycanda yayılması[redaktə]

Əhdi-Ətiqin Azərbaycan dilinə ilk tərcüməsi 1891-ci ildə əski ərəb əlifbası ilə çıxmışdır. 1975-ci ildə Bibliya Tərcümə İnstitutu (The İnstitute for Bible Translation) Mirzə Xəzərə müraciət edib, Bibliyanın müasir Azərbaycan dilinə yeni tərcüməsini hazırlamaq işini ona tapşırmışdır. 1982-ci ildə Əhdi-Cədidin yeni tərcüməsi nəşr olunmuş və 1984-cü ildə Mirzə Xəzər Əhdi-Ətiqin tərcüməsini bitirmişdir. Ancaq onun tərcüməsi indiyədək çap olunmadan qalır. 1995-ci ildən başlayaraq Müqəddəs Kitab Şirkəti Əhdi-Ətiqi Azərbaycan dilinə yenidən tərcümə etməyə başladı. Əhdi-Ətiqin ayrı-ayrı kitabları tərcümə edilərək qismən çap olundu: 1999-cu ildə Rut və Yunus, 2000-ci ildə Yaradılış və Süleymanın Məsəlləri kitabları, 2004-cü ildə isə Zəbur və Əhdi-Ətiq Kitabı bütünlüklə nəşr olunmuşdur.[4]

İstinadlar[redaktə]

  1. Александр Мень. Словарь по библиологии. «Маркион Синопский»
  2. Bax: Matta 5:17-18; Luka 16:17; 24:44 və s.
  3. Хаммел Г. Христос в Ветхом завете. Часть I. Единство Ветхого и Нового завета http://www.gumer.info/bogoslov_Buks/bogoslov/hammel/01.php
  4. Bax: Müqəddəs Kitab. Əhdi-Ətiq və Əhdi-Cədid. Müqəddəs Kitab Şirkəti, Bakı 2009. Səh. i-ii

Mənbə[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]