əl-Kafi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Əl-Kafi
ərəb. الكافي‎‎
Usuli Kafi 1-ci cild.jpg
Kitabın azərbaycancasının 1-ci cildinin ilk nəşrinin üz qabığı
Müəllif: Şeyx Kuleyni
Janr: İslam
Orijinalın dili: Ərəbcə
Tərcüməçi: Elgiz Tağızadə
Nəşriyyat: Mübahilə
Nəşr: 2
Cild: 8
Səhifə: 991
Tiraj: 1000

əl-Kafi - (ərəb. الكافي‎‎) H.Q. III-IV (M. IX-X) yüzilliyin şiə-cəfəri məzhəbinin məşhur hədis kitabı. Kitabın müəllifi Siğatul İslam Şeyx Kuleyni adı ilə tanınan Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Yaqub ibn İshaq əl-Kuleyni Əl-Razi-dir.

Haqqında[redaktə]

İslam dünyasının an boyuk alimlarindan olan Kuleyniyə dünya şöhrəti gətirən əsər – «əl-Kafi»dir. Məhz bu kitaba görə o, «Siqqətu'l-İslam» (İslamın etibarlı şəxsi) fəxri ləqəbini qazanmışdır. «Əl-Kafi» cəfəri məzhəbində ən əsas hədis mənbələri sayılan 4 kitabdan («kutubu'l-ərbəə») biridir. «Əl-Kafi» şərti olaraq, 2 hissədən ibarətdir. «Usulu'l-Kafi» adlanan birinci hissə əqidə və əxlaq bəhslərini (üsuliddin), «Furuu'l-Kafi» adlanan ikinci hissə isə şəriət və ehkam mövzularını (füruuddin) əhatə edir. Kuleyni kitaba «Rəvzətu'l-Kafi» adlı daha bir cild də əlavə etmişdir ki, buraya əsasən, imamların xütbələri və kiçik risalələri daxildir. «Usulu'l-Kafi» 8 kitabdan ibarətdir. «Əl-Kafi»dəki hədislərin ümumi sayı 16 mindən artıqdır. Bu, dəqiq şəkildə bablar üzrə bölünmüş, demək olar ki, bütün mövzuları əhatə edən ilk şiə-cəfəri hədis məcmuəsi sayılır. Bu baxımdan, «Əl-Kafi» özündən əvvəlki hədis kitablarından (xüsusilə, 400 əsldən) köklü surətdə fərqlənir.

Tərkibi[redaktə]

Əl-Üsul min əl-Kafi

  • I Cild
  • «Ağıl və cəhalət»
  • «Elmin fəziləti»
  • «Tövhid»
  • «Höccət»
  • II Cild
  • «İman və küfr»
  • «Dua»
  • «Quranın fəziləti»
  • «Muaşirət»

Əl-Füru min əl-Kafi

  • III Cild
  • «Təharət»
  • «Heyz»
  • «Cənazələr»
  • «Namaz»
  • «Zəkat»
  • IV Cild
  • «Oruc»
  • «Həcc»
  • V Cild
  • «Cihad»
  • «Məişət»
  • «Nikah»
  • VI Cild
  • «Akika»[1]
  • «Talaq»
  • «Azadlıq və Tədbir və Yazı»
  • «Balıqçılıq»
  • «Karkaslar»[2]

...


İslam

Allah1.png

İnanclar

Allah

Allahın varlığı və təkliyi
Mələklər
Müqəddəs kitablar
Məhəmməd peyğəmbər (s)
Digər peyğəmbərlər
İmamət
Axirət
Kəlimeyi-şəhadət

Firuiddin

Namaz qılmaq
Zəkat vermək
Xüms vermək
Oruc tutmak
Həccə getmək

Xüsusi günlər

Besət bayramı
Ramazan bayramı
Qurban bayramı
Qədiri-Xum bayramı

Quran

Sünnə · Hədis
Təsavvüf

Tarixşəxsiyyətlər

Əhli-Beyt · Səhabə
Şiəlik · Sünnilik · Xaricilik


Ravilər[redaktə]

Kuleyni hədisləri Əhli Beyt İmamları ilə görüşmüş hədis ricalından və mühəddislərindən rəvayət etmişdir. Dövrün məşhur ustadları rəvayət etdikləri hədisləri ona oxuyur, ondan hədis rəvayət edir və dinləyərək, icazəsini alaraq onun təlimindən keçirdilər.[3]

Onun ilk qurşaq raviləri bunlardır :

  1. ən-Nəcaşi
  2. əs-Səduq
  3. İbn Kaləveyhî
  4. əl-Murtəza
  5. əl-Müfîd
  6. ət-Tusî
  7. ət-Təlaqbəri
  8. əz-Zurari
  9. İbn Əbu Rafi

Əsərin özəllikləri[redaktə]

Əsərin önəmini artıran bir çox ayrıcalıqlı özəlliyi vardır. Ən önəmlisi odur ki, bu əsərin müəllifi, Cəfəri şiələrinin on ikinci və sonuncu imamı Mehdinin nümayəndələrinin (naiblərinin) zamanında həyatda idi. Seyid İbn Tavus belə deyir :

Məhəmməd ibn Yəqubun təsnifləri və vəkillər zamanındakı rəvayətləri, vəkillər tərəfinfən onun nəql etdiklərinin təhqiqinə imkan verirdi.[4]

Çox azı müstəsna, "əl-Kafi"-də mövcud olan hədislərin müəllif ilə məsum imam arasındakı bütün ravi zənciri əksiksiz olaraq zikr edilir. Bəzən rəvayət zəncirinin başı həzf[5] edilə bilir. Bunun səbəbi, müəllifin heç bir əlaqələndirici olmadan birbaşa rəvayətin qaynağında nəql edə bilməsi ola bilər. Ya da qısa bir vaxt öncədən zikr etdiyi rəvayətlə əlaqələndirmiş olması da olabilər. Dolayısı ilə rəvayət zəncirinin giriş qismi yer almayan hədisin rəvayət zənciri, tam nəqlolunan əvvəlki hədis hökmündədir, demək istəmişdir.[6]

Şərhlər[redaktə]

«Əl-Kafi»yə bir çox şərhlər yazılmışdır. Onlardan bəziləri :

  • Şərhu Məhəmməd Əmin əl-Astrabadi əl-Əxbari
  • M. B. Damad, "ər-Rəvaşih əs-Səmaviyyəh fi Şərhi'l Əhadisi'l-İmamiyyə"
  • Şərhu Molla Sədra Şirazi
  • Şərhu Molla Məhəmməd Salih əl-Mazandarani
  • Mirzə Rafiuddin Məhəmməd ən-Nəimi, “Kitabul-İntisar fi Sihhatil-Kəfi”
  • Şeyx Xəlil ibn Qazi əl-Qəzvini, "əş-Şafi"
  • Qasım ibn Məhəmməd ibn Cavad ibn Vəndi, "Camiu'l Əhadis və'l-Əqval"
  • Əli ibn Məhəmməd əl-Amuli, "Durru'l Mənzum min Kəlami'l Məsum"
  • Əllamə Məclisi, "Miratu'l Uqul fi Şərhi Əxbari Ali'r Rəsul"
  • Molla Möhsün Feyz əl-Kaşani, "əl-Vafi"
  • Məhəmməd ibn Məhəmməd əl-İstahbanati əş Şirazi, "Kəşfu'l Kafi"
  • Məhəmməd ibn Abduali əl-Kutayfi, "Xudə'l Uqul fi Şərhi Əhadisi'l Usul"

Hədis kateqoriyaları[redaktə]

Kitaba ən məşhur şərhlərdən biri olan "Miratul-Uqul"un müəllifi Əllamə Məclisi sözügedən kitabında hədisləri 5 kateqoriyaya ayırmışdır:

  1. Səhih : 5 072
  2. Həsən : 144
  3. Müvəssəq : 178
  4. Qavi : 302
  5. Zəif : 9484

[7][8]

Nəşrləri[redaktə]

Usul-u Kafi, cilt 1, "Darul Hikem"

Kitab ərəb dilində bir neçə dəfə nəşr olunub

Kitabın 1 (I) cildi Azərbaycan dilinə tərcümə olunub və nəşr olunub:

  • Əllamə Kuleyni, Usuli-Kafi 1-ci cild, mütərcim: Elgiz Tağızadə, "Mübahilə", 2005, 991 səh.

Kitabın 2 (I və II) cildi türk dilinə tərcümə olunub və nəşr olunub:

  • Kuleyni, Usul-u Kafi, mütercim: Vahdettin İnce, Darul Hikem, 994 sayfa.[9][10]
  • Kuleyni, Usul-u Kafi, mütercim: Vahdettin İnce, Darul Hikem, 1093 sayfa.[11]

Əsər haqqında deyilmiş təriflər[redaktə]

İmam Mehdi: Şiəmiz üçün yetərlidir.[12]

"əl-Kafi" şiə kitablarının ən üstünü və ən faydalısıdır.[13][14]

Hədis sahəsində İmamiyyə məzhəbi "əl-Kafi"-nin bir oxşarını yaza bilməmişdir.[15]

"əl-Kafi" hədis sahəsində qələmə alınmış əsərlərin ən üstünüdür, ... Çünki təməl prinsiplərinin ən açıq olanlarını təşkil etməkdədir."[16]

Molla Möhsün Feyz əl-Kaşani: əl-Kafi, şiə kitablarının ən şərəflisi və ən səhihidir.[17]

Dörd kitab arasında “Kafi”, ulduzlar arasında günəş kimidir. Əgər insaflı adam onu dərindən araşdırsa, oradakı əhəd sənədlərinin vəziyyətini araşdırmaqdan əl çəkər. Yalnız etibar əldə edər, onun düzgünlüyü və sübutu barədə həmin şəxsdə arxayınlıq əmələ gələr”[18]

İstinadlar[redaktə]

  1. Yeni doğulan uşağın başındaki saça ərəbcə akîka deyilir. Akika ne demektir ?
  2. (كتاب الذبائح) Qəssablıq heyvanların kəsimindən sonrakı bütöv halı. Dana və mal tam karkas, quzu və qoyunlar yarım karkas olaraq satılır. Yəni dərisi üzülmüş, qarnı və içalatı çıxarılıb, təmizlənmiş bütöv v sümüklü ət.Karkas Ne Demek ?
  3. Nəcaşi, "ər Rical, səh. 267
  4. "Kəşful Məhəccəh", səh. 159
  5. "Aradan qaldırma" mənasna gəlir. Bir ifadədəki sözlərin bir və ya bir neçəsini ya da bəzi cümlələri ləğv etmək surətilə edilən söz qısaltmasına deyilir. Məqsəddə tutulan mənanı tək bir sözlə deməyə də "həzfü təqdir" deyilir. Həzf nə deməkdir ? (türkçə)
  6. "əl Vafi", c. 1, səh. 13
  7. "Luluətul-Bəhreyn", səh. 394
  8. "Kulliyyətu fi ilmir-Rical”, səh. 357
  9. Usul-u Kâfi c.1. kevseryayincilik.com (türk.)
  10. USUL-U KÂFİ :Cilt-1. islamkutuphanesi.com
  11. Usul-u Kâfi c.2. kevseryayincilik.com (türk.)
  12. Seyid Xavansari, "Ravdətul-Cənnə, səh. 553
  13. Şeyx Müfid, "Təsxixul-Etiqad", səh. 27
  14. Müqəddimətul-kafi, səh. 26
  15. Şəhid Məhəmməd ibn Məkki ibn Hazin
  16. Molla Möhsün Feyz əl-Kaşani, "əl-Vafi", c. 1, səh. 6
  17. Müqəddimətul-kafi, səh. 27
  18. Şeyx Nuri Təbərsi, “Müstədrək əl-Vəsail”, c. 3, səh. 532

Mənbə[redaktə]

Həmçinin bax[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]

Bu məqalənin azərbaycan dili əlifbasının ərəb qrafikası ilə qarşılığı vardır. Bax: الکافی