Əlmoravilər

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Merge-arrows.svg Bu məqalə Murabit məqaləsinə çox yaxındır və hər ikisinin eyni başlıq altında birləşdirilməsi mümkündür.

Əlmoravilər- (əl-Murabitun, yaxud "yaşmananlar"- lamtuna)(1090-1147) 150 ilə yaxın zaman ərzində Məğribin və İspaniyanın böyük hissəsinə yiyələnmiş Əlmoravilər sonralar Əlmohadlar tərəfindən sıxışdılımışdılar.

Əlmoravilər Mərakeşdə[redaktə]

1060-cı ildə cənubdan şimala hərəkət edərək Atlas dağlarından keçib Məğrib1070-ci ildə Mərakeşin əsasını qoyan berber tayfaları. Söhbət berberlərdən - müasir Mavritaniyada və Rio-de-Oro rayonlarında yaşayan köçəri maldarlardan gedir. Məlumdur ki, Məğribdə xariciliyin sonralar isə şiyəliyin təsiri çox güclü olub. Bütün qaynaqlar da deməyə əsas verir ki, işğalların əsas bəhanəsi din təəsübkeşliyi olub. Həmin bəhanə, yəni din, dolayısı ilə berberlərdə tayfaların birləşməsinin və dövlətin yaranmasının təzahürü idi. Əlmoravilər Mərakeşdə sonrakı işğalları üçün baza yaratdılar. Burada ərəblərlə Əlmoravilərin hərəkətlərində fərqlər də maraqlıdır: əgər birincilər burada heç bir şəhər yaratmadılarsa, və hətta Kayravanda bəzən dağıntılar da törədirdilər, ikincilər - berberlər - burada daimi baza yaratmaq ehtiyacı duyurdular. Bu baza Mərakeş oldu. Sonralar XII əsrdə Əlmoravi dövləti yarananda Mərakeş böyük şəhərə çevrildi. Əlmoravi Yusuf İbn Təşvin iki əvvəllər düşmənçulik edən şəhəri birləşdirərək Fes şəhərini yaratdı. Bu şəhər əlmoravilərin Pireney yarımadasına yürüşlərinin bazası oldu. Şərqdə onlar Əlcəzairə qədər nüfuzlarını yaydılar. Lakin onların fəaliyyətlərinin mühüm hissəsi həm də Ərəb İspaniyası ilə bağlıdır.

Əlmoravilər İspaniyada[redaktə]

İspaniya müsəlmanları Kastiliya kralı VI Alfons tərəfindən sıxışdırılırdılar və onlar Əlmoravilərdən kömək istədilər. Əlmoravilər, həmişə belə hallarda olduğu kimi, müsəlman həmrəyliyində və neofit təəsübkeşliyində bulunurdular. Yusuf unutmurdu ki, Əlmoravilər Mərakeşə, dinin müdafiyəsi bayrağı altında gəlmişdilər.

Hər halda Əlcəzair ərazisini tutandan sonra, onlar rekonkistaçıların əl-ayağını yığmaq üçün İspaniyaya yollandılar(1086). Onların əvvəldən İspaniyada qalmağa düşünürdülər, yoxsa onları hadisələrin gedişi aparırdı? Dürüst ancaq o məlumdur ki, ispan xristian krallıqları bir-biri ilə düşmənçilik edirdilər və düşmən qarşısında birləşə bilməməkləri onları asan şikara çevirirdi. Uzun sözün qısası Badaxoz ərazisindəki Zalakkadakı döyüşdən 10 il sonra Yusuf, ancaq müstəqilliyinisaxladığı Saraqossadan başqa, bütün İspaniyanın hakimi oldu.[1]

Mədəniyyət və elm[redaktə]

X-cu əsrdə Qərbi Səhranın bəzi şəhərlərində və cənubdan Böyük Səhraya bitişik Sahil sahəsində islam möhkəmlənir, burada "dini məktəblər" yaranmağa başlayır. Əl-Bəkrinin yazdığına görə, Böyük Səhranın qərbində, belə şəhər-oazislərdən biri də, berber müsəlmanların məskunlaşdığı, Audaqost olur. Bütün çoxsaylı məsçidlərdə "Quranı təbliğ edənlər vardı". Şimali Afrikanın ən böyük islam mədəniyyəti mərkəzinə, öz kəlam alimləri və qanunvericiləri ilə məşhur Kayravan(Kayruan)şəhəri çevrilir. Alimlər Malkusa şəhərində də yaşayırdılar. Qoddala qəbilələrinin başçısı Yəhya ibn Yasin burada, gələcək əlmoravilər hərəkatının başçısı Abdullah ibn Yasini tapır. O Cənubi Mərakeşdə, islam təbliğatını aparmaq üçün, qoddala berberəri arasında məskunlaşır. 1039-cu ildə Böyük Səhraya gəlməsindən, bir az sonra Abdullahın artıq 60 şagirdi olur.[2]

İstinadlar[redaktə]

  • [1] Мусульманский мир 950-1050. Издательство"Наука" Главная редакция восточной литературы. Москва 1981. Новые ориентации берберов в Северной Африке. Р.Ле Турно səh. 157-160
  • [2] Африка взаимодействие культур. Главная редакция восточной литературы. Москва "Наука" 1989 səh. 102

Həmçin bax[redaktə]