ستتارخان
{{شخصلر
|شکیل =
|شکیل معلومات =
|شکیل میقیاسی =
|آدی =
|تام آدی =
|دیگر آدلاری =
|فعالیتی =
|میللیتی =
|دوغوم تاریخی =
|دوغوم یئری =
|وفات تاریخی =
|وفات یئری =
|وفات سببی =
|دفن یئری =
|آتاسی =
|آناسی =
|حیات یولداشی =
|اوشاقلاری =
|رسمی وئبسایتی =
|ایمضاسی =
}}
ستتارخان، (ستارخان، قرهداغلی ستتارخان، ملی سردار) (۱۸۶۸ - ۱۹۱۴) ایران مشروطه انقلابینین باشچیسی. ستتارخان، حاج حسن قره داغی نین اوچونجو اوغلو 1868-جی ایلده (۱۲۸۵ق) قاراداغ ماحالینین جانعلی کندینده بیر آلوئرچی عاییلهسینده آنادان اولموشدور.
Mündəricat |
[redaktə] مشروطه حرکاتی
مشروطه حرکتلرینده باقرخان ایله بیرلیکده آزربایجان، قفقاز و خصوصاً تبریز انقلابچیلارین نظم انتظام ایله قاجار شاهین قوشونونا قارشی قوردولار.
1905-11-جی ایللرده باش وئرمیش مشروطه حرکاتی ستتارخانی بؤیوک سرکرده سویییه سینه قالدیردی. 1907-جی ایلده تبریز شهرینین امیرخیز محللهسینین فداییلرینه رهبرلیک ائدن ستتارخان اؤزونون قهرمانلیغی و شوجاعتی ایله بوتون فداییلرین سئویملی سرکردهسینه چئوریلدی.
شورا مجلیسی توپا توتولدوقدان سونرا شاهین 40 مین نفرلیک سیلاحلی قوووهسی اینقیلابین بئشیگی تبریز شهرینه هوجوم ائتدی. 1908-جی ایلین اییون آییندا ستتارخانین رهبرلیگی آلتیندا عالی حربی شورا یاراندی. عالی شورانین باش کوماندانی ستتارخان و اونون موعاوینی باقیرخان، عوضولری علی موسیو، حاجی علی ، سئیید هاشیم خان تعیین ائدیلدیلر. 1909-جو ایلین آپرئل آیینا قدر تبریز عوصیانی دوشمنه بؤیوک تلفات وئرمکله اونون سیلاحلی قوووهلرینی تبریزدن چیخارماغا نایل اولدو. بو ووروشدا ستتارخان و باقیرخانین قهرمانلیغی نظره آلیناراق آزربایجانین ایالت انجمنی اؤز ایجلاسینین قراری ایله ستتارخانا " سردار ملّی " (خالق سرکردهسی) و باقیر خانا " سالار ملّی " (خالق رهبری) فخری آدلاری وئردی.
تبریزین مودافیعهسی حربی شورایا تاپشیریلدی. عوصیانچیلارین بو قلبهسی آزربایجانین باشقا ویلایتلرینه و بوتون ایرانا موهوم تاثیر ائتدی. تئهران، قزوین، رشت، ایسفاهان و باشقا شهرلرده " ستتارخان " آدلی کومیتهلر یاراندی. تبریز عیالت انجمنی اؤزونو شورا مجلیسی نین عوضئدیجیسی آدلاندیردی. 1908-جی ایلین اوکتیابر آیینا قدر آزربایجانین بیر چوخ ویلایتلری دوشمنلردن تمیزلندی. اؤلکهده اینقیلابی حرکاتین گوجلنمه سیندن قورخویا دوشن شاه و ایرتیجا قوووه لری تئهراندا شورا مجلیسینین یئنیدن آچیلماسینا ایجازه وئرمهیه مجبور اولدولار. 1908-جی ایلین دئکابر آییندا آچیلان ایکینجی شورا مجلیسی ستتارخان ایله باقیرخانین خیدمتلرینی قییمتلندیرمک مقصدیله اونلارین شکیللری اوزرینه قیزیل سویو ایله باسیلمیش فخری لؤوحه یارانماسینی تصدیق ائدیب، مجلیسین یئنیدن آچیلماسی زامانی اونو تریبونادان آشماغا فرمان وئردی.
تبریز شهری نین قلبهسیندن سونرا اینقیلابچیلارین نوفوذلارینین آرتماسی ایرانین ایرتیجا قوووهلرینی، خوصوصیله روسییا ایمپئرییاسی و اینگیلتره ایمپئریالیزمینی قورخویا سالدی. اونلار ستتارخانی و اونون فداییلرینی نوفوذدان سالماق اوچون ستتارخان و باقیرخانی فداییلردن، تبریزدن آییرماغا چالیشدیلار. اینگیلتره نین خاریجی ایشلر نازیری ائدوارد کارینین بو اؤلکهنین ایرانداکی سفیری جورج بیرلییه گؤندردیگی تئلئقرامدا (16.3.1910) دئییلیردی کی، ستتارخان و باقرخان تئزلیکله تبریزدن چیخاریلمالیدیر. بوندان سونرا ایرانین باش ناظیری، میللی شورا مجلیسی ایشه قاریشیب ستتارخان و باقرخانی تئهرانا گئتمهیه مجبور ائتدیلر. 1910-جو ایل مارت آیی نین 6-سیندا ستتارخان و باقرخان 300 نفر فدای ایله تئهرانا یولا دوشدو. 1910-جو ایلین اپرئل آیی نین 3-اونده ستتارخان تئهرانا چاتدی. قوربانلار کسیلدی، تئهران اهالیسی اونو نیجاتوئریجی رهبر کیمی قارشیلادی.
[redaktə] اولوم
ستتارخانا فداییلری ایله آتابی (اتابک) پارکیندا یئر وئریلدی. 1910-جو ایلین 7 آوقوستدا شاه قوشونلاری و تئهرانین پولیس رییسی داشناک یئفرئم داویدیانسین باشچیلیق ائتدیگی پولیس قوووهلری گئجه خایینجهسینه قفلتن هوجوم ائدیب آتابی پارکینی موحاصیرهیه آلاراق ستتارخانین سیلاحلی دستهلرینی ترکی سیلاح ائتمهیه باشلادیلار. همین گئجه ستتارخان آیاغیندان یارالاندی. اونلارین تئهراندان چیخماسینا ایجازه وئریلمهدی. نهایت، همین گولله یاراسیندان 1914-جو ایلین نویابر آیینین 9-اوندا ستتارخان 48 یاشیندا وفات ائتدی و ری شهرینده شاه عبدالعظیم قبیریستانلیغیندا دفن اولوندو. قبری 1924-جو ایلده اینقیلابچیلار طرفیندن تعمیر ائدیلدی.
[redaktə] صابیرین شعری
ستتارخانین قهرمانلیغینا، اونون خالقا و اینقیلابا اولان صداقتینه چوخلو شعر و پوئمالار حصر ائدیلمیشدیر او جملهدهن صابرین معروف شعری دیر:
حال-ی مجذوبیم گؤروب قارئ؛ دئمه دیوانه دیر
نعره- یی شوریده می ظنن ائتمه بیر افسانه دیر
شاعیرهم طبعیم دنیز، شئعرِی تریم دوردانه دیر
بئهجتیم، عئشقیم، سوروروم، وجدیم احرارانه دیر
اینجیذابیم جرأتی مردانه یی مردانه دیر
آفرینیم هیممتی والایِ ستتارخانه دیر
- * *
تا کی میللت مجمعین تئهرانده ویران ائتدیلر
تورکلر ستتارخانیله عهد-و پئیمان ائتدیلر
ظولم-و ایستیبداده قارشی نیفرت ائعلان ائتدیلر
میللته میللییته جان نقدی قوربان ائتدیلر
آیه- یی «ذبح عظیم» ایطلاقی اول قوربانه دیر
آفرینیم هیممتِ-ی والایِ ستتارخانه دیر
- * *
حق مددکار اولدو آزربایجان اتراکینه
آلی قاجارین «پروتئست» ائتدیلر ضحاکینه
اول شهیدانین سلام اولسون روانِ-ی پاکینه
کیم تؤکولموش قانلاری تبریز-و تئهران خاکینه
اونلارین جننت دییلدیر منزیلی آیا نه دیر
آفرینیم هیممتِ-ی والا-ییِ ستتارخانه دیر
- * *
ایشته ستتارخان باخیز بیر نوعی ایقدامات ائدیب
بیر وزیر و شاهی یوخ! دونیانی یئکسر مات ائدیب
عیرض-ی ایسلامی، وطن ناموسینی یوز قات ائدیب
حورمت-ی حیثیّتی میلّتین ایثبات ائدیب
ایمدی دونیانین توججوه نوقطه سی ایرانه دیر
آفرینیم هیممتِ-ی والا-ییِ ستتارخانه دیر
- * *
ایشته آزربایجان ایرانی ائحیا ائیله دی
تورکلوک؟ ایرانلیلیق تکلیفین ایفا ائیله دی
بیر رشادت، بیر هونر گؤسته ردی دعوا ائیله دی
دؤولتین بیر عئینینی دونیاده روسوا ائیله دی
قاچماییب پروانه تک اوددان دئمه پروانه دیر
آفرینیم هیممتِ-ی والا-ییِ ستتارخانه دیر
- * *
آفرین تبریزییان ائتدیز عجب عهد-و وفا
دوست-و دشمن ال چالیب ائیله ر سیزه صد مرحبا
چوخ یاشا دؤولتلی ستتارخان! افندیم! چوخ یاشا
جننت-ی اعلاده پئیغمبر سیزه ائیلهر دوعا
چون بو خیدمتلر بوتون ایسلامه دیر، اینسانه دیر،
آفرینیم هیممتِ-ی والا-ییِ ستتارخانه دیر
[redaktə] خاریجی کئچیدلر
