Ağoğlan

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
KOSALAR
Xəritə
Laçın rayonu
Laçın rayonu
Məlumatlar
Koordinatlar
İnzibati İdarə
Ölkə Azərbaycan
Rayon Laçın

Ağoğlan, Kosalar (əvvəllər Kosalar adlandırılırdı[1]) — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonu inzibati ərazi vahidində kənd.

1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.

Tarixi[redaktə]

Ağoğlan kəndi Laçın rayonunun Malıbəy kəndinin inzibti ərazi vahidində yerləşir. Ağoğlan çayının sağ sahilində, Qarabağ yaylasındadır. Ağoğlan kəndinin keçmiş adı Kosalar olmuşdur. Sonralar yaşayış məntəqəsi kəndin ərazisindəki, Ağoğlan pirinin adı ilə adlandırılmışdır. Yerli əhalinin rəvayətinə görə, Ağoğlan qədimdə buraya basqın etmiş yadellilərə qarşı döyüşdə öldürülmüş və alban kilsəsi ərazisində dəfn edilmiş igidin adıdır və "pak, təmiz, müqəddəs oğlan mənasını daşıyır. Xocavənd rayonunun ərazisinə daxil olan keçmiş Hadrut rayonunun 1923-cü ilədək adı Ağoğlan olmuşdur.[2]

Kəndin əsasını kosalar nəsli qoymuşdur. Bu tayfanın nümayəndələri harada məskunlaşıblarsa oranı "Kosalar" adlandırıblar. Azərbaycan Respublikasının bir sıra rayonlarında Kosalar adında yaşayış məskənləri mövcuddur. Kosalar adına Qazax rayonunda, Lənkəran rayonunda, Şamaxı rayonunda, Ağdam rayonunda, Xocalı rayonunda, Lerik rayonunda, Naxçıvan Muxtar Respublikasında, hətta Gürcüstan Respublikasının ərazisində rast gəlinir.[3] Keçən əsrdə Krım ərazisində Kosalar və Kosa Eli adlı yaşayış məntəqələri qeydə alınmışdır.[4]

Xocalı rayonunun ərazisində yerləşən Kosalar kəndi yerli əhalinin məlumatına görə yaşayış məntəqəsini keçmiş Zəngəzur qəzasının Kosalar (indiki Ağoğlan) kəndindən köçmüş ailələr salmışlar.[5]

Ağoğlan kəndi əvvəllər əsasən xərək, potuğa, qara dam, dam, şirvanı dam (yerli şəraitə uyğun yer altı qazmadan düzəldilmiş olan tikililər) adlanan xüsusi tikililərdən tikilmişdir. Zaman ötdükcə yerli tikinti materiallarından daş evlər inşa edilmişdir.

Mənəvi sərvətlərimizi min bir yolla oğurlayan mənfur erməni qonşularımız Ağoğlan kəndi ərazisində olan müxtəlif tarixi və mədəniyyət abidələrini, Alban memarlıq abidələrini eləcə də digər tarixi abidələri də müxtəlif yollarla , dəyişikliklər aparmaqla onları özününküləşdirməyə çalışmışdır.

Mədəniyyəti[redaktə]

Ağoğlan kəndində orta məktəb, klub, kitabxana, tibb məntəqəsi və telefon dayaq məntəqəsi kimi sosila obyektlər var idi.

Tarixi baxımdan bu kəndin ərazisində hələ tədqtq olunmamış çox zəngin tarix və tədəniyyət abidələri vardır. Bu kəndin ərazisindəki yeraltı keçidlər, sujetli daşlar və memarlıq abidələri Azərbaycan tarixini çox qədim zamanlara hətta antik dövrlərə qədər aparıb çıxarır. Kosalar kəndinin ən möhtəşəm abidəsi, IV-IX əsrə aid olan Qafqaz Albaniyası dövrünə məxsusluğu güman edilən "Ağoğlan" qəsr kompleksidir.[6]

Coğrafiyası və iqlimi[redaktə]

Ağoğlan kəndi (əvvəllər bu kənd Kosalar adlandırılırdı) QarıqışlaqLaçın şose yolunun iki kilometrliyində, Ağoğlan çayının sağ sahili istiqamətində, çaydan cəmi 80 metr məsafədə, dəniz səviyyəsindən 1250-1300 metr yüksəklikdə, Zəngəzur vilayətinin ermənilərə bağışlanmış yaşayış məntəqələri olan, Xəzinəvar (Xoznavar) və Bayandur kənd ərazilərinin kəsişdiyi yerdə yerləşir.[7] Kənd rayon mərkəzindən 26 km cənub qərbdə yerləşir.[8]

Əhalisi[redaktə]

Kosalar kəndinin etnik tərkibi bütün tarixi dövrlıərdə azərbaycanlılardan ibarət olub.[9] 2009-cu il dekabr ayına olan məlumata əsasən kənd əhalisinin sayı 219 nəfərdir.[10]

İqtisadiyyatı[redaktə]

Heyvandarlığın, əkinçiliyin inkişafı üçün bol suyu, münbit torpağı, zƏkinə yararlı sahələrdə buğda,arpa, vələmir, pərinc, darı çovdar və başqa dənli bitkilər becərilirdi. Təbii ot biçənəkləri burada heyvandarlığın inkişafı üçün əvəzedilməzdir. onanın təbii şəraiti, əlverişli iqlimi (kənd ərazisinin dağ-meşə landşaftı zonasında yerləşməsi, eləcə də dağ-çəmən landşaftının kənd ərazisinə yaxın olması) olduğundan əhalinin əsas məşğuliyyəti heyvandarlıqəkinçilik olmuşdur. Heyvandarlıq çox güclü inkişaf edərək əsas sahələrdən birinə çevrilmişdir. Əkinçilik kəndin iqtisadiyyatında ikinci yeri tutur. İlin isti dövründə 500-600 mm-ə qədər yağıntı düşməsi və onun da 60-70 faizinin yazda və yayın əvvəllərində yağması dəmyə əkinçiliyi yaxşı inkişaf etdirməyə imkan verirdi.

Kənd əhalisi əkinə yararlı sahələrdə buğda, arpa, vələmir və başqa dənli bitkilər becərilirdi. Təbii ot biçənəkləri burada heyvandarlığın inkişafı üçün əvəzedilməzdir.

Bunlarla yanaşı toxuculuq, arıçılıq, bostançılıq, bağçılıq, dərman bitkilərinin toplanıb təhvil verilməsi də əhalinin məşğuliyyət növlərindəndir.

İstinadlar[redaktə]

  1. Azərbaycan toponimlərinin ensklopedik lüğəti, II cilddə. Bakı-2007. I cild, səh.23.
  2. Azərbaycan toponimlərinin ensklopedik lüğəti, II cilddə. Bakı-2007. I cild, səh.23.
  3. Əli Əliyev. Laçın-Qədim Oğuz yurdu. "Avropa" nəşriyyatı. Bakı-2009. səh.22.
  4. Azərbaycan toponimlərinin ensklopedik lüğəti, II cilddə. Bakı-2007. I cild, səh.287.
  5. Azərbaycan toponimlərinin ensklopedik lüğəti, II cilddə. Bakı-2007. I cild, səh.287.
  6. Faiq İsmayılov Ağoğlan kəndinin mədəniyyəti
  7. Faiq İsmayılov Ağoğlan kəndinin coğrafiyası
  8. Əli Əliyev. Laçın-Qədim Oğuz yurdu. "Avropa" nəşriyyatı. Bakı-2009. səh. 22.
  9. Faiq İsmayılov Ağoğlan kəndinin əhalisi
  10. Əli Əliyev. Laçın-Qədim Oğuz yurdu. "Avropa" nəşriyyatı. Bakı-2009. səh. 22.

Xarici keçidlər[redaktə]