Aşıq Nəcəf
| Aşıq Nəcəf | |
| Nəcəf Allahverdi oğlu Bayramov | |
 |
|
| Doğum tarixi: | 1876-cı il |
|---|---|
| Doğum yeri: | Daşkənd, Basarkeçər, Göyçə |
| Vəfatı: | 5 fevral 1919-cu il |
| Vəfat yeri: | Küllü təpə, Göyçə mahalı |
| Vəfat səbəbi: | Erməni vəhşiliyi |
Aşıq Nəcəf - Ustad aşıq, şair.
Mündəricat |
[redaktə / تحریر] Həyatı
Bayramov Nəcəf Allahverdi oğlu 1876-cı ildə Göyçə mahalının Daşkənd kəndində anadan olub. Nəcəf olduqca yaraşıqlı, boylu-buxunlu, qəddi-qamətli adamıymış. Mükəmməl bilik, dərin hafizə, möcüzəli səs sahibi olan Aşıq Nəcəf səliqə-səhmanı, ədəb-ərkanı ilə həmişə diqqəti çəkər, aşıqdan çox bəyə, bəyzadələrə oxşayarmış.
Aşıq Nəcəf Aşıq Ələsgərə on il şəyirdlik edib, onunla ağır məclislər yola salıb. Aşıq Nəcəf Dədə Ələsgərin (1821-1926) ən çox sevdiyi şəyirdlərindən olmuşdur. Onun səsi Aşıq Əsədin (1874-1951) səsi ilə uyğun gəldiyindən hər ikisinə məsləhət görərmiş ki, siz daim bir yerdə olun, bir yerdə çalıb oxuyun. Yüksək səs tempirinə görə Aşıq Nəcəflə Aşıq Əsəd otuzluq lampanı dəfələrlə toy məclislərində söndürərmişlər. Aşıq Əsəd həmişə səmimiyyətlə etiraf edərmiş ki, Daşkəndli Aşıq Nəcəfin səsi mənimkindən yüksək və məlahətli idi. Aşıq Nəcəflə, Aşıq Əsəd 1910-cu ildə İran səfərində olarkən Təbriz aşıqlarının ustadı onlara hörmət və ehtiram əlaməti olaraq hər birinə on telli saz bağışlamışdır. Bu saza Xətai sazı da deyilir - qolunun içi boşdur.
Aşıq Nəcəfin bir çox qüdrətli aşıqlar və şairlər ilə yaxın dostluq münasibətləri olmuşdur. Hətta Bozalqanlı Aşıq Hüseyn Aşıq Nəcəfin oğlanları Şəmistan və Şəmiddinin kirvəsi olmuşdur. Aşıq Nəcəfin Şəmistan, Şəmiddin, Mikayıl, Astan və İsmayıl adında beş oğlu olmuşdur. 5 fevral 1919-cu ildə erməni polkovniki Bolyanikin başçılığı ilə "Küllü təpə" deyilən yerdə Aşıq Nəcəfin belinə odlu samovar bağlanmış və beş oğlu ilə birlikdə vəhşicəsinə öldürülmüşdür.
[redaktə / تحریر] Yaradıcılığı
Aşıq Nəcəfin acınacaqlı həyatı və yaradıcılığı haqqında geniş məlumat bir neçə kitablarda verilmişdir:
- Sərraf Şiruyənin "Ağlama bülbül ağlama" (1994) kitabında "Aşıq Nəcəf və Gülüstan" (səh.348-371) dastanı, "İgid ölər, adı qalar" (2002) kitabında "Göyçəli Hacı Rəhim dastanı" (səh.258-296)
- Eldar İsmayılın "Allah amanatı" (1994) kitabında "Nəcəf" poeması (səh. 85-109).
- Tərlan Göyçəlinin "Göyçə aşıq məktəbi" (1998) kitabında (səh.92-105)
- Xasay Zeynalovun "Göyçəsiz günlərim" (2006) kitabında "Aşıq Nəcəf dastanı" (səh.129-168)
- Araz Yaquboğlu, Daşkənd aşıqları və şairləri, Bakı, Nurlan-2008.
[redaktə / تحریر] Şeirləri
QARDAŞ
Ağız vermə, qurumsağa, sarsağa,
Aldığı nəfəs də yalandı, qardaş.
Həyasız qadınlar naməhrəm olar,
Keçmə ətrafına ilandı, qardaş.
Yaltağın ürəyi dumandı, sisdi,
Paxılın ürəyi qurumdu, hisdi.
Aşığın dıydığı lotudan pisdi,
Mollanın dıydığı şeytandı, qardaş.
Eliynən ağlayıb əgər gülürsə,
Haqqın ayağına əgər gəlirsə.
Yaxşını yamandan seçə bilirsə,
Deməli Nəcəf tək insandı, qardaş.
MƏN
Gecə də, gündüz də yalvarışdayam,
Tutmuşam Tanrının ətəyindən mən.
Hay verən tapılmır, hey püfləyirəm,
Hələ ki, düzlüyün tütəyindən mən.
Hayıf, nadan üçün tökdüm göz yaşı,
Bedasıl yolunda ağartdım başı.
Ayıra bilmədim qohum-qardaşı,
Şər-böhtan, kin-küdrət ətəyindən mən.
Nəcəf çox sınadı mənəm deyəni,
Çox yıxılan gördüm özün öyəni.
Nadan qamçısıyla döysə yüz məni,
Ayrılmaram haqqın pətəyindən mən.
KƏLMƏSİN
Oyandım yuxudan azan səsinə,
Təkrarladım Allah, Əkbər kəlməsin.
Allahın məsəli, -Əla Məhəmməd,
Rəsulu ol Əkrəm Muxtar kəlməsin.
Qulfəllahu Əhəd öyrəndim, dedim,
Həm Allahus Səməd öyrəndim, dedim.
İləm, vələm, yuləd öyrəndim, dedim,
Söylədim yet dada Qəhhar kəlməsin.
Aşıq Nəcəf haqdan umur mərhəmət,
O, Kərəm sahibi verəndi nüsrət.
Salmaram dilimdən Allah, Məhəmməd,
Həsən, Hüseyn, Fatma, Heydər kəlməsin.
ƏRZİM VAR
Gedən getmə, mən də gəlim yetirim,
Sən getdiyin Kərbəlaya ərzim var.
Düldülün sahibi Qəmbər ağası,
Şiri Yəzdan Mürtəzaya ərzim var.
Sənətkar tək gəzdim neçə elləri,
Tapdamadım çiçəkləri, gülləri.
Fərat kənarında düşən qolları,
Həzrət Abbas binəvaya ərzim var.
Nəcəf deyər, özüm qaldım hədəfdə,
Ha çalışdım açılmadı kələf də.
Arzum idi gedəm qalam Nəcəfdə,
Səcdəgahım, bir Xudaya ərzim var.
AĞLASIN
Kəblə Rəhim, sən Əsədə[1] deginən,
Bir mənim qeydimə qalsın, ağlasın.
Arif məclisində, alim yanında,
Hərdən bir yadına salsın, ağlasın.
Fələk qış eylədi güllü yazımı,
Eşidən ağlayar xoş avazımı.
Sinəsi sədəfli telli sazımı,
Ələsə deginən çalsın, ağlasın.
Kəpəz, Murov, Murğuz, Çalmalı dağı,
O yerlərdən keçir elin yığnağı.
Meçidlinin, Taxta yurdun yaylağı,
İllər boyu viran qalsın, ağlasın.
Özüm yaxındayam könlüm uzaqda,
Fələk məni nakam qoydu bu vaxtda.
Gəncədə, Şəmkirdə, Tovuz, Qazaxda,
Yaralı "Dilqəmi" çalsın, ağlasın.
Köhlən at belində gəzdiyim dağlar,
Dumana, çiskinə dözdüyüm dağlar.
Nəcəfəm, əlimi üzdüyüm dağlar,
Laləzar çiçəyin solsun, ağlasın.
VARIYDI
Yatmışdım qəflətdə gördüm Heydəri,
Cəmi xublar məclisində varıydı.
Özü Şiri-Yəzdan aləm sərvəri,
Mübarək dəstində Zülfüqarıydı.
Bir insan Heydərdi Qəşəmşəm adı,
Darda qalanların odur fəryadı.
Şahi Mərdan ilə on bir övladı,
Qəmbər qabağında qulamkarıdı.
Biçarə Nəcəfin haqdır gümanı,
Beş pənc əl-əbadır dini, imanı.
İçlərində bir Kərbəla sultanı,
Əlil Fəzil Abbas əlamdarıdı.
BİR XƏBƏR GƏTİR
Könül quşu, uç get Vətən elinə,
Mənə o ellərdən bir xəbər gətir.
Yetir əhvalımı nər igidlərə,
Qasımı[2], Ziyadı[3] bir təhər gətir.
Görsən nələr çəkir uğursuz ana,
Deginən ömürü getdi bədfəna.
Qoy düşmən gülləsi dəyməsin mana,
Daşkənddən içməyə bir zəhər gətir.
Nəcəf bilmir, harda qaldı Gülüstan,
Şəmsəddin, Şəmistan, Mikayıl, Astan.
İsmayıl körpəydi çıxmadı yasdan,
Xudam sən üzünə xoş səhər gətir.
YETİR
Kainatı, yeri, göyü yaradan,
Dərdlərə dərman ver, bir ayə yetir.
Ağbirçək analar fəğan eyləyir,
Bax aha, amana haraya yetir.
Dolanır tərsinə dünya gərdişi,
Pozulmaz olubdu millətin işi.
Mehracda, Hatifdə danışan kişi,
Özün kərəm eylə, buraya yetir.
Qurtar bu milləti əzabdan, dardan,
Nəcəf ayrı düşüb qohumdan, yardan.
Sidq ilə çağırram, - ya Şahı Mərdan!
Bağışla yüz on dörd surəyə yetir.
BAX
Ay insafsız, qatil olma, göz aç girdikara bax!
Yeri, göyü yaradana, bir pərvərdigara bax!
Zülm edirsən, qan tökürsən yerə, göyə sığışmaz,
Aldanıb dünya malına, olma üzü qara bax!
Yaranmış hamı öləcək, hərənin bir vaxtı var,
Sorğu-sual, polu sirat, qabaqdadı haqdı var.
Haqqın özü divan edər, ədalət bir təxti var,
Seçərlər günahkarları, yandırarlar nara bax!
Axtarır həsrət gözlərim, qohum-qardaş hardadı,
Ala gözlü nazlı yarım, indi ahu-zardadı.
Yet dadıma, Şahı Mərdan, yazıq Nəcəf dardadı!
Kərəm eylə, tut dəstindən, sən çıxar kənara bax!
- ↑ Aşıq Əsəd (1874-1951) Göyçə mahalının Böyük Qaraqoyunlu kəndindəndir, Aşıq Ələsgərin şəyirdi olub.
- ↑ 1918-ci ildə erməni daşnaklarına qarşı döyüşən, məhşur güllə atan, el qəhrəmanı Daşkəndli Məşədi Qasım (1863-1921)
- ↑ 1918-ci ildə erməni daşnaklarına qarşı döyüşən igid el qəhrəmanı Ziyad Hacı Zeynalabdı oğlu
[redaktə / تحریر] Mənbə
 |
VikiMənbədə Kateqoriya:Aşıq Nəcəf mövzusunda məlumatlar var. |
- Qara Namazov. "Aşıqlar" (I kitab), Bakı, "Səda", 2004. səh.320.
- Araz Yaquboğlu, Daşkənd Aşıqları və Şairləri, Bakı-2008
- Sərraf Şiruyə "Ermənilər Aşıq Nəcəfi necə öldürdülər?", Bütöv Azərbaycan qəzeti. № 05. 11 dekabr 2008-ci il.
- Azad Ozan Kərimli, "Musiqi dünyası" jurnalı, №3-4, 2000-ci il. səh.132.
- Musa Nəbioğlu. "Ozan-aşıq dünyası". Bakı: Nurlan, 2010, (şəkilli), səh.10.
