Aşxaratsuyts

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
  • VII əsrin ən maraqlı erməni müəlliflərindən biri olan Ananiya Şiraklının Coğrafiya (Aşxaratsuyts) əsərində həmin dövrdə məlum olan bütün dünya ölkələrinin təsviri vardır.Coğrafiya əsəri bizə iki redaksiyada-ixtisar olunmuş və geniş şəkildə çatmışdır.Bu qiymətli abidədən istifadə edərkən nəzərə almaq lazımdır ki,yüzilliklər boyu bu əsərin üzünü köçürənlər onu xeyli dəyişdirərək ixtisarlara, əlavələrə yol vermiş,qədim coğrafi adları dəyişərək mətni təhrif etmişlər və s.
  • Klavdi Ptolomeyin (I-II əsrlər) Coğrafiya əsəri,İskəndəriyyəli Papanın və digər antik müəlliflərin məlumatları A.Şiraklının əsəri üçün mənbə olmuşdur.Lakin Ermənistanın və digər qonşu ölkələrin təsviri müəllifin öz yaradıcılıq məhsuludur.Şiraklı hər bir ölkəni təsvir edərkən siyasi-inzibati vahidləri deyil,təbii-coğrafi landşaftı və etnik sərhəddləri əsas götürmüşdür.Quruluşuna görə əsər iki hissədən ibarətdir:brinci hissədə ərazilər,ikinci hissədə isə ayrı-ayrı dövlətlər təsvir olunmuşdur.Coğrafiyanın orijinal hissəsində müəllif VI-VII əsrlərdə Yaxın Şərqdə inzibati bölgünün təsvirini verir və təbiidir ki,Ptolomeyin dövründə bu ola bilməzdi.
  • Coğrafiya əsərində Asiya 44 ölkəyə ayrılır.Burada Qafqaz Albaniyası 26-cı nömrə ilə işarə olunmuşdur.Böyük Ermənistan isə 27-cidir və 15 əyalətdən (Nahancdan) ibarətdir.Əyalətlər isə öz növbəsində daha kiçik vilayətlərə (havarlara və kantonlara) bölünür.Tədqiqatçıların fikrincə Şiraklı Ermənistanı təsvir edərkən ölkənin Bizans və Sasani Ermənistanına bölündüyü VII əsrin yox,Arşakilər dövrünün inzibati bölgü sistemini əsas götürmüş,habelə bölünmədən sonra baş verən dəyişikləri də qeyd etməyi zəruri sayaraq alban nahanqları olan Arsaq,Uti və Paytakaranı Ermənistandan ayıraraq Qafqaz Albaniyasının tərkibinə qatmışdır.Şiraklı əsərdə Qafqaz Albaniyasının sərhəddləri,siyasi-inzibati vahidləri və təbii sərvətlərini təsvir etmişdir.S.T.Yeremyan Coğrafiya əsərinin əhəmoyyətini qeyd edərək yazır:Aşxaratsuyts coğrafiya və kartoqrafiya üzrə dünya ədəbiyyatında antik dövr üzrə coğrafiya elminin ənənələrini davam etdirən ilk əsərdir.

Mənbə[redaktə]

Fəridə Məmmədova – Qafqaz Albaniyasının siyasi tarixi və tarixi coğrafiyası. Bakı: 1993.