Abdulla Tuqay

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Məhəmmədarif oğlu Abdulla Tuqay ili (tatar. Габдулла Тукай, Ğabdulla Tuqay, عبدالله توقاي‎) – tatar şairi, publisist. Tatar ədəbiyyatında tənqidi realizmin banisi.

Həyatı[redaktə]

Abdulla Tuqay 26 aprel 1886-cı ildə Kazan quberniyasının Quşlauç kəndində doğulmuşdur. Kiçik yaşlarından yetim qalmışdır.İbtidai təhsilini Kırlay kənd mədrəsəsində almışdır. 1895-ci ildən sonra Uralsk şəhərində bibisinin yanında yaşamışdır. Burada Mutiullah mədrəsəsində oxudu. Yenə o sırada mədrəsənin yanındakı Rus sinifinə də oxumuşdur. Orada tatar xalq ədəbiyyatını öyrəndi, ərəb, fars, türk, rus və digər xalqların ədəbiyyatları, Şərq və Qərb mədəniyyətləri ilə tanış oldu.

Tuqay mədrəsədə oxuyarkən şeirlər yazmağa başladı. Mürəttip işləmiş, "Fikir" qəzetində, "Əl-əsr əl-cədid" ("Yeni əsr") jurnalında əməkdaşlıq etmişdir.

1905-ci ildə Kazana gəlmiş,. şəhərdə cərəyan edən qiyam hərəkətlərinə də iştirak etdi. O zamanki ədəbi-mədəni mühitin mərkəzində yetkinləşdi. Kamal Əliəsgər ilə birlikdə "Yaşen" ("İldırım", 1908-1909) jurnalını buraxmış, 1910-cu ildən "Yalt-Yult" ("Şəfəq") jurnallarında işləmişdir.

Yaradıcılığına Molla Nəsrəddin jurnalının, Mirzə Ələkbər Sabir satirasının güclü təsiri olmuşdur. Nəriman Nərimanov Həştərxanda sürgündə olarkən, 1911-ci ildə bura gəlmiş Abdullah Tuqay ilə tanış olmuş və dostlaşmışlar.[1] N.Nərimanov cavan ikən vərəm xəstəliyinə tutulmuş böyük tatar şairi Qabdulla Tukayın ilk həkimi olub.[3]

Şeirləri dünyanın bir çox dillərinə, o cümlədən Azərbaycan dilinə tərcümə edilmişdir.

15 aprel 1913-cü ildə 26 yaşında vərəm xəstəliyindən vəfat etmişdir.

TÜRKSOY-un Nazirlər Şurasının mayın 19-22-də Moldovanın Qaqauz Yeri Muxtar Vilayətində keçirilmiş 27-ci toplantısında 2011-ci il tatar şairi "Abdulla Tuqay ili" elan edilib.

İstinadlar[redaktə]