Acarıstan Muxtar Respublikası

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Acarıstan Muxtar Respublikası
აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა
Acarıstan bayrağı Acarıstan gerbi
Bayrağı Gerbi
Himn: {{{himn}}}
Acarıstan – xəritədə yeri
Paytaxt Batumi
'
Ərazi
• Ümumi
• Su sahəsi (%-lə)

2,900 km²
1,120 sq mi km²
əhəmiyyətsiz
Əhali
• Təxmini sayı
Əhali sıxlığı

376,016 nəfər
130 nəfər/km²
Pul vahidi Lari (ლ) (GEL)
Saat qurşağı UKV (UKV+4)
Ajaria02.png

Acarıstan Gürcüstanın cənub-qərbində yerləşən muxtar respublikadır. Türkiyə ilə həmsərhəddir, həmçinin Qara Dənizin sahilində yerləşir. Əhalisinin əksəriyyətini gürcü müsəlmanları olan acarlar təşkil edir. Paytaxtı Batumi şəhəridir. Batumi limanı regiondakı iri transmilli layihələrin, o cümlədən Avropa-Asiya nəqliyyat dəhlizinin əsas qovşaqlarından biridir.

1991-ci ildən muxtar respublikaya rəhbərlik edən və "Acarıstan aslanı" kimi ad çıxaran Aslan Abaşidze (Abaşidzelərin Acarıstandakı hakimiyyətinin kökləri 6 əsr öncəyə, 15-ci əsrin ortalarına gedib çıxır - red.) belə mürəkkəb etnik strukturu olan bölgənin 2004-cü ilə qədər rəhbəri olub. 1991-1992-ci illərdə Gürcüstanda başlanan müharibə və münaqişələr Acarıstandan yan keçib.

Tarixi[redaktə]

Acarıstan qədim dövrlərdən bəri KolxidaQafqaz İberiyası dövlətlərinin tərkibində olmuşdur. Təxminən eramızdən əvvəl 5-ci əsrdə buranı yunanlar öz koloniyasına çevirdilər, daha sonra isə bütün yunan koloniyaları kimi Roma İmperiyası tərəfindən tutuldu. Roma imperiyasının dağılmasından sonra Acarıstan uğrunda İranBizans arasında müharibələr gedir, az sonra isə ərəblər tərəfində tutulur.

Coğrafi baxımdan strateji əhəmiyyətə malik Acarıstan əsrlər boyu iki böyük imperiyanın - Osmanlı dövlətininÇar Rusiyasının mübarizə meydanı olub. 16-cı əsrin ortalarından 1878-ci ilədək (həmin il Rusiya ilə növbəti müharibəni uduzan Osmanlı bölgəni şimal qonşusuna güzəştə getmişdi) Acarıstan Osmanlının nəzarətində olub. I Dünya müharibəsi gedişində və sonra Acarıstan (ümumilikdə isə bütün Cənubi Qafqaz) yenə Türkiyə və Rusiyanın mübarizə predmeti olub.

Təsadüfi deyil ki, Gürcüstan tərkibində Acarıstan Muxtar Respublikasının yaradılması 1921-ci il martın 16-da Moskvada imzalanmış Türkiyə-Rusiya müqaviləsinin və həmin il oktyabrın 13-də Türkiyə və üç Cənubi Qafqaz respublikası arasında imzalanmış Qars müqaviləsinin müddəalarına əsasən yaradılıb.

1991-ci ildə SSRİ-nin dağılmasının ardından Gürcüstanın müstəqillik əldə etməsi ilə bərabər Acarıstan da onun tərkibində muxtar respublikaya çevrildi. Respublikaya başçılığı 1991-ci ildən Aslan Abaşidze etmişdir. Lakin onun həddindən artıq mərkəzdən qaçma meylləri Tbilisidə narazılıq ilə qarşılanmışdır. 2003-cü ildə höküməti devirmək yolu ilə hakimiyyətə gələn Mixail Saakaşvili respublikaya qarşı təzyiqlər etməyə başlamışdır. Nəticədə 2004-cü ildə dövlət bura qoşun göndərmiş, Abaşidzeni zorla hakimiyyətdən kənarlaşdırmışdır. Ondan sonra Acarıstana Levon Varşalomidze rəhbərlik etməyə başlamışdır. Saakaşvili höküməti Acarıstanın muxtariyyətini böyük ölçüdə azaltmışdır.

İqlimi[redaktə]

Subtropik iqlim qurşağına malikdir.

İqtisadiyyatı[redaktə]

Acarıstan, demək olar ki, bütün sahələrdə Gürcüstandan mümkün qədər az asılıdır. 1991-ci ildən bu yana Acarıstan rəhbərliyi Gürcüstan-Türkiyə sərhəd qapısından və Batumi limanından əldə etdiyi gömrük gəlirlərinin ən çox halda 30 faizini Tbilisiyə ödəyib. 1999-cu ildə Gürcüstan rəhbərliyi Britaniyanın FTS şirkətini ölkənin gömrük-sərhəd sistemini yenidən qurmağa dəvət etsə də, Abaşidze bu şirkətin Acarıstanda işləməsinə imkan verməyib. Tbilisi rəsmilərinin bildirdiyinə görə, Acarıstanın hər il Gürcüstan büdcəsinə ödəmədiyi gömrük rüsumları və digər vəsaitlər 200-300 milyon dollar təşkil edir.

Əhalisi[redaktə]

Cəmisi 2,9 min kvadrat kilometr ərazisi, 400 min əhalisi olan bu kiçik diyarda 80-ə yaxın millətin nümayəndələri yaşayır. Əhalinin 60 faizi müsəlman, qalanları xristiandırlar. Bölgədə ruslar, ermənilər, belaruslar, ukraynalılar və yunanlar, hətta 19-cu əsrdə bura köçmüş zəncilər də yaşayır.

Region Hamısı Gürcülər % Ruslar % Ermənilər % Yunanlar % Abxazlar % Ukraynalılar % Azərbaycanlılar % Osetinlər % Yezid % Kistin % Digəri %
Acarıstan 376016 351132 93,38% 9073 2,41% 8848 2,35% 2168 0,58% 1558 0,41% 1056 0,28% 542 0,14% 208 0,06% 76 0,02% 8 0,00% 1347 0,36%
Batumi 121806 104313 85,64% 6300 5,17% 7517 6,17% 587 0,48% 800 0,66% 770 0,63% 301 0,25% 142 0,12% 69 0,06% 8 0,01% 999 0,82%
Kedi 20024 19958 99,67% 26 0,13% 8 0,04% 0 0,00% 15 0,07% 3 0,01% 7 0,03% 2 0,01% 0 0,00% 0 0,00% 5 0,02%
Kobuleti 88063 83367 94,67% 1692 1,92% 958 1,09% 1487 1,69% 50 0,06% 176 0,20% 79 0,09% 36 0,04% 7 0,01% 0 0,00% 211 0,24%
Şuaxevi 21850 21796 99,75% 14 0,06% 5 0,02% 1 0,00% 25 0,11% 2 0,01% 1 0,00% 5 0,02% 0 0,00% 0 0,00% 1 0,00%
Xelvaçauri 90843 88321 97,22% 1029 1,13% 355 0,39% 91 0,10% 645 0,71% 103 0,11% 151 0,17% 19 0,02% 0 0,00% 0 0,00% 129 0,14%
Xuloyi 33430 33377 99,84% 12 0,04% 5 0,01% 2 0,01% 23 0,07% 2 0,01% 3 0,01% 4 0,01% 0 0,00% 0 0,00% 2 0,01%

Mənbə[redaktə]

Acarıstan problemi sahmanlandımı?