Afrika ölkələrinin siyahısı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Afrika qitəsinin və orada yerləşən ölkələrin ərazilərini göstərən xəritə

Afrika — həm ərazi, həm də əhali baxımından Asiyadan sonra dünyada ən böyük ikinci qitə. 30.065.000 km2 sahəyə malik olan Afrika ümumdünya ərazisinin 20.4%-ni əhatə edir.[1] Burada 1.000.050.000 nəfər, yəni dünya əhalisinin 14.72% yaşayır.

Afrika qitəsi; şimaldan Aralıq dənizi, şimalşərqdən Süveyş kanalıQırmızı dəniz şərqdən və cənubşərqdən Hind okeanı və qərbdən Atlantik okeanı ilə əhatə olunmuşdur..[2][3]

Haqqında[redaktə]

Afrikada 53 dövlət yerləşir ki, bunun da yalnız CAR IEÖ-lər, Tunis isə YSÖ-ləri qrupuna daxildir. Afrika iqtisadi cəhətdən dünyanın ən geridə qalmış regionudur. O, savadsızlığa, uşaq ölümünün ən yüksək və orta ömür müddətinin ən aşağı göstəricilərinə görə dünyada 1-ci yeri tutur. Afrika əhalisinin 70%-i kasıb və acınacaqlı şəraitdə yaşayır.

Afrika ölkələrinin əksəriyyəti son 30-40 ildə müstəqillik qazanıb. Afrikanın əksər ölkələri unitar respublikalarıdır. Yalnız Svazilend, Lesoto və Mərakeş konstitusiyalı monarxiya; Nigeriya, EfiopiyaCAR federativ quruluşa malikdir.

Etnik tərkibinin müxtəlifliyinə görə bu region yalnız Asiyadan geri qalır. Burada 200-dən artıq xalq yaşayır. Afrika əhalisinin başlıca xüsusiyyəti onun sayının sürətlə artmasıdır. Nəticədə o, dünyanın ən «cavan» regionuna çevrilmişdir. «Demoqrafik partlayış» ərzaqla təminatı və digər sosial problemləri daha da kəskinləşdirir. Region əmək resursları ilə yaxşı təmin olunsa da, ixtisaslı kadrlara böyük təlabat var. Fəal əhalinin 2/3 k/t-da çalışır. Afrika urbanizasiyanın səviyyəsinə görə dünyanın digər regionlarından geri qalsa da, urbanizasiyanın sürətinə görə dünya 1-çiliyi saxlayır. Afrikanın iqtisadiyyatında k/t məhsulları istehsalı və hasilat sənayesi üstünlük təşkil edir. Əksər ölkələrdə emaledici sənaye yaranma mərhələsindədir. Təsərrüfatın ərazi strukturu üçün paytaxtların, hasilat rayonlarının və ixracat portlarının yüksək inkişafı xarakterikdir. Bir sıra ölkələrdə k/t məhsulları istehsallarının artım sürəti əhalinin artım sürətindən geri qalır.

Regionlar[redaktə]

Daxili fərqlərinə görə Afrika dövlətləri 5 regiona bölünür.

  1. Şimali Afrika ölkələri-inkişaf səviyyəsinə görə 5 regiona Afrikanın ən inkişaf etmiş regionudur. Regiona daxil olan 7 ölkədən biri –Tunis YSO-dır. Region ölkələrinin hamısı ərəb dilində danışır və islam dininə sitayiş edirlər. Regionun ICM-nin başlıca xüsusiyyətləri Aralıq və Qırmızı dənizlər ilə əhatə olunması, Süveyş kanalının onun ərazisindən keçməsi, Avropa və Cənub Qərbi Asiya ölkələrinə yaxınlığıdır. Regionda neft, qaz, (Liviya, Əlcəzair, Misir) dəmir filizi və fosforit (Mərakeş) çıxarılır. Sənaye mərkəzləri əsasən Aralıq dənizi sahillərində və ona yaxın rayonlardadır.
  2. Qərbi Afrika ölkələri: Atlantik okeanı sahillərində yerləşən 8 ölkədən ibarətdir. Qərbi Avropa və Şimali Amerikaya yaxınlıq onun ICM-ni əlverişli edir.

Liberiya dəmir filizi, Qvineya-boksit, Niger-uran, Nigeriya- neft hasilatı üzrə ixtisaslaşıb. Ümumilikdə isə regionun iqtisadiyyatında k/t, xüsusilə əkinçilik (kakao, yer fındığı, palma yağı) üstünlük təşkil edir.

  1. Mərkəzi Afrika ölkələri-olduqca geri qalmış (KDR-dan başqa) 11 dövlətdən ibarətdir. Region ölkələri meşə, k/t, filiz xammalının hasilatı üzrə ixtisaslaşıb. Yalnız KDR-də tam silsiləli əlvan metallurgiya sənayesi yaradılıb.
  2. Şərqi Afrika ölkələri Hind okeanı sahillərində yerləşmiş 10 ölkədən ibarətdir. Region mineral resursların, həm də ümumiyyətlə sənayenin inkişaf səviyyəsinə görə Afrikanın digər rayonlarından geri qalır. Sənaye yalnız Zambiyada nisbətən yaxşı inkişaf edib. Zambiya və Zair (Konqo) ölkələri arasında dünyanın məşhur «Mis qurşağı» yerləşir. Region dünya bazarına qəhvə, çay, pambıq, dəri, ədviyyat və diri qaramal çıxarır.
  3. Cənubi Afrika ölkələri Atlantik və Hind okeanları arasında yerləşən 10 ölkədən ibarətdir. Region qızıl, platin, almaz, kömür, dəmir və əlvan metal filizləri ilə zəngindir. Namibiyada qaragül qoyunçuluğu inkişaf edib. Afrikanın yeganə IEÖ-si CAR bu regiondadır.

CAR «köçürülmə ölkələr» sırasına daxil olub, digər Afrika ölkələrinə nisbətən burada avropalıların xüsusi çəkisi böyükdür. Xammal ehtiyatları zəngin CAR almaz, qızıl və uranın hasilatına görə dünyada qabaqcıl yer tutur.[4]

Siyahı[redaktə]

BlankMap-Africa2.png

BMT - yə daxil olan ölkələr[redaktə]

Ölkə adı Bayraq Rəsmi dil Paytaxt Pul vahidi Ərazisi Əhalisi Xəritə
Anqola[5]
(Anqola Respublikası)
Flag of Angola.svg
Portuqalca: República de Angola Luanda Kvanza 1.246.700 12.799.293 Angola
Benin[6]
(Benin Respublikası)
Flag of Benin.svg
Fransızca: République du Bénin Porto-Novo CFA frankı 112.622 8.791.832 Benin
Botsvana[7](Botsvana Respublikası)
Flag of Botswana.svg
İngiliscə: Republic of Botswana
Tsvana dili: Lefatshe la Botswana
Qaborone Botsvana pulası 581.730 1.990.876 Botsvana
Burkina Faso[8]
Flag of Burkina Faso.svg
Fransızca: Burkina Faso Uaqaduqu CFA frankı 274.200 15.746.232 Burkina Faso
Burundi[9]
( Respublikası)
Flag of Burundi.svg
Fransızca: République du Burundi
Kirundi: Republika y'u Burundi
Bujumbura Burundi frankı 27.830 8.988.091 Burundi
Əlcəzair[10]
(Əlcəzair Demokratik Xalq Respublikası)
Flag of Algeria.svg
Ərəbcə: الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية (El Cumhuriyye El Cezairiyye Ed Dimukratiyye Eş Şabiyye) Əlcəzair Əlcazair dinarı 2.381.741 34.178.188 Cezayir
Cibuti[11]
(Cibuti Respublikası)
Flag of Djibouti.svg
Ərəbcə: جمهورية جيبوتي (Cumhuriya Cibutiye)
Fransızca: République de Djibouti
Cibuti Cibuti frankı 23.200 516.055 Cibuti
Çad[12] (Çad Respublikası)
Flag of Chad.svg
Ərəbcə: جمهورية تشاد (Cumhūriyyat Çād)
Fransızca: République du Tchad
N'Djamena CFA frankı 1.284.000 10.329.208 Çad
Konqo Demokratik Respublikası
Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg
Fransızca: République Démocratique du Congo Kinşasa Konqo frankı 2.344.858 68.692.542 Demokratik Kongo Cumhuriyeti
Ekvatorial Qvineya
(Ekvatorial Qvineya Respublikası)
Flag of Equatorial Guinea.svg
ispanca: República de Guinea Ecuatorial
Fransızca: République de la Guinée Équatoriale
portuqalca: República da Guiné Equatorial
Malabo CFA frankı 28.051 633.441 Ekvator Ginesi
Eritreya
(Eritre Dövləti)
Flag of Eritrea.svg
Ərəbcə: دولة إرتري (Dawlat İritrīya)
İngiliscə: State of Eritrea
İtalyanca: Stato dell Eritrea
[[]]: ሃገረ ኤርትራ (Hagere Ertra)
Asmera Eritreya nakfası 117.600 5.647.168 Eritre
Efiopiya
(Etiyopya Federal Demokratik Respublikası)
Flag of Ethiopia.svg
Amharca: የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ (ye-Ītyōṗṗyā Fēdēralāwī Dīmōkrāsīyāwī Rīpeblīk) Addis Ababa Birr 1.104.300 85.237.338 Etiyopya
Mərakeş
(Mərakeş Krallığı)
Flag of Morocco.svg
Ərəbcə: المملكة المغربية (El Memleket'ül Mağribiye) Rabat Mərkakeş dirhəmi 446.550 34.859.364 Fas
Kot-d’Ivuar
(Kot-d’Ivuar Rəspublikası)
Flag of Côte d'Ivoire.svg
Fransızca: République de Côte d’Ivoire Yamoussoukro CFA frankı 322.463 20.617.068 Fildişi Sahili
Qabon
(Qabon Respublikası)
Flag of Gabon.svg
Fransızca: République gabonaise Librevil CFA frankı 267.667 1.514.993 Gabon
Qambiya
(Qambiya Respublikası)
Flag of The Gambia.svg
İngiliscə: Republic of The Gambia Banjul Dalasi 11.295 1.782.893 Gambiya
Qana
(Qana Respublikası)
Flag of Ghana.svg
İngiliscə: Republic of Ghana Akra Cedi 238.533 23.832.495 Gana
Qvineya
(Qvineya Respublikası)
Flag of Guinea.svg
Fransızca: République de Guinée Konakri Qvineya frankı 245.857 10.057.975 Gine
Qvineya-Bisau
(Qvineya-Bisau Respublikası)
Flag of Guinea-Bissau.svg
portuqalca: República da Guiné-Bissau Bissau CFA frankı 36.125 1.533.964 Gine Bissau
CAR
Flag of South Africa.svg
Afrikaansca: Republiek van Suid-Afrika
Ndbele: iRiphabliki yeSewula Afrika
Cənubi Sotho dili: Rephaboliki ya Afrika Borwa
İngiliscə: Republic of South Africa
Şimali Sotho dili: Repabliki ya Afrika-Borwa
Svati dili: iRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika
Tsonqo dili: Riphabliki ra Afrika Dzonga
Tsvana dili: Rephaboliki ya Aforika Borwa
Xhosa dili: iRiphabliki yomZantsi Afrika
Venda dili: Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe
Zuluca: iRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika
Pretoriya
(Dövlət idarələri)
Blomefonteyn
(Məhkəmə)
Keyptaun
(Əsas mərkəz)
Cənubi Afrika randı 1.219.090 49.052.489 Güney Afrika Cumhuriyeti
Cənubi Sudan
Flag of South Sudan.svg
İngiliscə: Republic of South Sudan Cuba Sudan sterlinqi 644.329 8.260.490[DN 1] Güney Sudan
Kamerun
(Kamerun Respublikası)
Flag of Cameroon.svg
Fransızca: République du Cameroun
İngiliscə: Republic of Cameroon
Yaounde CFA frankı 475.440 18.879.301 Kamerun
Keniya
(Keniya Respublikası)
Flag of Kenya.svg
İngiliscə: Republic of Kenya
Svahili: Jamhuri ya Kenya
Nayrobi Keniya şilinqi 580.367 39.002.772 Kenya
Komor adaları
(Komor adaları İttifaqı)
Flag of the Comoros.svg
Ərəbcə: الاتّحاد القمريّ (el-İttiḥād el-Kamariyy)
Fransızca: Union des Comores
Komorca: Udzima wa Komori
Moroni Komor adaları frankı 2.235 752.438 Komorlar
Konqo Respublikası
Flag of the Republic of the Congo.svg
Fransızca: République du Congo Brazzavil CFA frankı 342.000 4.012.809 Konqo Respublikası
Lesoto
(Lesoto Krallığı)
Flag of Lesotho.svg
İngiliscə: Kingdom of Lesotho
Sotho dili: Muso oa Lesotho
Maseru Loti 30.355 2.130.819 Lesoto
Liberiya
(Liberiya Respublikası)
Flag of Liberia.svg
İngiliscə: Republic of Liberia Monroviya Liberya doları 111.369 3.441.790 Liberya
Liviya
(Böyük Liviya Sosialist Ərəb Xalq Respublikası)
Flag of Libya.svg
Ərəbcə: الجماهيرية العربية الليبية الشعبية الإشتراكية العظمى (El-Cemāhīriyyetü'l-ʿArabiyyetü'l-Lībiyye eş-şaʿbiyyetü'l-İştirākiyyetü'l-ʿUẓmā) Tripoli Libya dinarı 1.759.540 6.310.434 Libya
Madaqaskar
(Madaqaskar Respublikası)
Flag of Madagascar.svg
Fransızca: République de Madagascar
İngiliscə: Republic of Madagascar
Madaqaskarca: Repoblikani Madagasikara
Antananarivo Ariary 587.041 20.653.556 Madagaskar
Malavi
(Malavi Respublikası)
Flag of Malawi.svg
Cheva dili: Dziko la Malaŵi
İngiliscə: Republic of Malawi
Lilonqve Malavi kvankası 118.484 14.268.711 Malavi
Mali
(Mali Respublikası)
Flag of Mali.svg
Fransızca: République du Mali Bamako CFA frankı 1.240.192 12.666.987 Mali
Mavriki
(Mavriki Respublikası)
Flag of Mauritius.svg
İngiliscə: Republic of Mauritius Port–Lui Mavriki rupisi 2.040 1.284.264 Mauritius
Misir
(Misir Ərəb Respublikası)
Flag of Egypt.svg
Ərəbcə: جمهورية مصر العربية (Cumhūriyyet Mısr el-ʿArabiyye) Qahirə Misir lirəsi 1.001.450 83.082.869 Mısır
Mavritaniya
(Mavritaniya İslam Respublikası)
Flag of Mauritania.svg
Ərəbcə: الجمهورية الإسلامية الموريتانية (el-Cumhūriyye el-İslāmiyye el-Mūrītāniyye)
Fransızca: République Islamique de Mauritanie
Nouakchott Ugiya 1.030.700 3.129.486 Moritanya
Mozambik
(Mozambik Respublikası)
Flag of Mozambique.svg
portuqalca: República de Moçambique Maputu Metical 799.380 21.669.278 Mozambik
Namibiya
(Namibiya Respublikası)
Flag of Namibia.svg
İngiliscə: Republic of Namibia Vindhuk Namibiya dolları] 824.292 2.108.665 Namibya
Niger
(Niger Respublikası)
Flag of Niger.svg
Fransızca: République du Niger Niamey CFA frankı 1.267.000 15.306.252 Nijer
Nigeriya
(Nigeriya Federal Respublikası)
Flag of Nigeria.svg
İngiliscə: Federal Republic of Nigeria Abuca Nigeriya nairası 923.768 149.229.090 Nijerya
Mərkəzi Afrika Respublikası
Flag of the Central African Republic.svg
Fransızca: République centrafricaine
Sanqoca: Ködörösêse tî Bêafrîka
Bangui CFA frankı 622.984 4.511.488 Orta Afrika Cumhuriyeti
Ruanda
(Ruanda Respublikası)
Flag of Rwanda.svg
Fransızca: République du Rwanda
İngiliscə: Republic of Rwanda
Kinişasa dili: Repubulika yu Rwanda
Kigali Ruanda frankı 26.338 10.473.282 Ruanda
San-Tome və Prinsipi
(San-Tome və Prinsipi Demokratik Respublikası)
Flag of Sao Tome and Principe.svg
portuqalca: República Democrática de São Tomé e Príncipe San-Tome San-Tome və Prinsipi dobrası 964 212.679 São Tomé ve Príncipe
Seneqal
(Seneqal Respublikası)
Flag of Senegal.svg
Fransızca: République du Sénégal Dakar CFA frankı 196.722 13.711.597 Senegal
Seyşel adaları
(Seyşel Adaları Respublikası)
Flag of Seychelles.svg
Fransızca: République des Seychelles
İngiliscə: Republic of Seychelles
Victoria Seyşel adaları rupisi 455 87.476 Seyşeller
Sierra Leone
(Sierra Leone Respublikası)
Flag of Sierra Leone.svg
İngiliscə: Republic of Sierra Leone Fritaun Sierra Leone leonesi 71.740 6.440.053 Sierra Leone
Somali
(Somali Respublikası)
Flag of Somalia.svg
Ərəbcə: جمهورية الصومال (Cumhūriyyet es-Sūmāl‎)
Somalicə: Jamhuuriyadda Soomaaliya
Mogadişu Somali şiligi 637.657 9.832.017 Somali
Sudan
(Sudan Respublikası)
Flag of Sudan.svg
Ərəbcə: جمهورية السودان (Cumhuriyyet es-Sudan)
İngiliscə: Republic of the Sudan
Xartum Sudan sterligi 1.861.484 45.047.502[DN 2] Sudan
Svazilend
(Svazilend Krallığı)
Flag of Swaziland.svg
İngiliscə: Kingdom of Swaziland
Svati dili: Umbuso weSwatini
Mababane
(rəsmi)
Lobamba
(krallığlı və parlamentin)
Lilangeni 17.364 1.123.913 Svaziland
Tanzaniya
(Tanzaniya Birləşmiş Respublikası)
Flag of Tanzania.svg
İngiliscə: United Republic of Tanzania
Svahilicə: Jamhuri ya Muungano wa Tanzania
Dodoma Tanzanya şilingi 947.300 41.048.532 Tanzanya
Toqo
(Toqo Respublikası)
Flag of Togo.svg
Fransızca: République Togolaise Lome CFA frankı 56.785 6.019.877 Togo
Tunis
(Tunis Respublikası)
Flag of Tunisia.svg
Ərəbcə: الجمهورية التونسية (El-Cumhūriyyetü't-Tūnisiyye) Tunis Tunis dinarı 163.610 10.486.339 Tunus
Uqanda
(Uqanda Respublikası)
Flag of Uganda.svg
İngiliscə: Republic of Uganda
Svahilicə: Jamhuri ya Uganda
Kampala Uganda şilingi 241.038 32.369.558 Uganda
Kabo-Verde
(Kabo-Verde Adaları Respublikası)
Flag of Cape Verde.svg
portuqalca: República de Cabo Verde Praia Kabo-Verde eskudosu 4.033 429.474 Yeşil Burun Adaları
Zambiya
(Zambiya Respublikası)
Flag of Zambia.svg
İngiliscə: Republic of Zambia Lusaka Zambiya kvancası 752.618 11.862.740 Zambiya
Zimbabve
(Zimbabve Respublikası)
Flag of Zimbabwe.svg
İngiliscə: Republic of Zimbabwe Harare ABŞ dolları 390.757 11.392.629 Zimbabve

Qeyd[redaktə]

  1. Bunlar tartışmalı 2008 nüfus sayımı verileridir; Güney Sudan nüfusunun 9,28 milyon kadar yüksek olabildiği tahmin edilmektedir.
  2. CIA nüfus verileri Güney Sudan nüfusunu (8.260.490) dahil eder.

İstinadlar[redaktə]

  1. "Member States". United Nations. http://www.un.org/en/members/. İstifadə tarixi: 28 July 2011.
  2. "Member States". African Union. http://www.au.int/en/member_states/countryprofiles. İstifadə tarixi: 15 July 2011.
  3. "African Union Welcomes South Sudan as the 54th Member State of the Union". StarAfrica.com. 27 July 2011. http://www.starafrica.com/en/news/detail-news/view/african-union-welcomes-south-sudan-as-th-180441.html. İstifadə tarixi: 28 July 2011.
  4. http://www.coqrafiya.info/2014/11/afrika-olkeleri.html?utm_source=feedburner&utm_medium=email&utm_campaign=Feed%3A+Coqrafiyainfo+%28Coqrafiya.info%29
  5. "The World Fact book: Angola". CIA Directorate of Intelligence. 2008-05-15. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ao.html. İstifadə tarixi: 2008-06-12.
  6. "The World Fact book: Benin". CIA Directorate of Intelligence. 2008-05-15. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bn.html. İstifadə tarixi: 2008-06-12.
  7. "The World Factbook: Botswana". CIA Directorate of Intelligence. 2008-05-15. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bc.html. İstifadə tarixi: 2008-06-12.
  8. "The World Factbook: Burkina Faso". CIA Directorate of Intelligence. 2008-05-15. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uv.html. İstifadə tarixi: 2008-06-12.
  9. "The World Factbook: Burundi". CIA Directorate of Intelligence. 2008-05-15. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/by.html. İstifadə tarixi: 2008-06-12.
  10. "The World Fact book: Algeria". CIA Directorate of Intelligence. 2008-05-15. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ag.html. İstifadə tarixi: 2008-06-12.
  11. "The World Factbook: Djibouti". CIA Directorate of Intelligence. 2008-05-15. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/dj.html. İstifadə tarixi: 2008-06-12.
  12. "The World Factbook: Chad". CIA Directorate of Intelligence. 2008-05-15. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cd.html. İstifadə tarixi: 2008-06-12.