Ali Sami Yen Stadionu

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Ali Sami Yen Stadionu, İstanbul 'un Mecidiyeköy səmtində, Qalatasarayın matçlarını oynadığı və Qalatasaray idman klubunun 1 nömrəli üzvü Ali Sami Yenin adını daşıyan köhnə stadion.

Ali Sami Yen stadionu bir çox xüsusiyyəti ilə beynəlxalq standartların gerisində qalmışsa da dünyanın ən məşhur stadionlarında biri olmuşdur. Bir çox milli media quruluşu və idman yazarı tərəfindən Ali Sami Yen Dünyanın ən təsirli stadionlarda biri olaraq qəbul edilməkdədir.

Tarixçə[redaktə]

İlk illər[redaktə]

Galatasaray 1930-cu illərdə bu günki Taksim Parkının yer aldığı bölgədə qurulan Taksim stadionu 'nda matçları oynamaktaydı. 1939-ci ildə şəhər çevrilmə layihəsi çərçivəsində Taksim Stadı'nın də içində iştirak etdiyi tarixi kışla yıxılınca stadionda ortadan qalxmış oldu. Bu müddətdə Fenerbahçe Keşişin Çayırı 'ndaki ərazini mülkiyyətinə alaraq Fənərbaxça Stadı halına gətirərkən, Beşiktaş indiki Çırağan Sarayının yerində iştirak edən Şərəf Stadı'na keçdi. Eyni dövrdə stat mövzusunda ən böyük problemi Qalatasaray yaşamışdır.

Stadion probleminin aşılması üçün ilk addımlar 1930-cu illərin başında atıldı. Mecidiyeköy 'deki dutluk bir ərazinin Qalatasaraya qazandırılması üçün ilk cəhd 1933-ci ildə dövrün başçısı Ali Haydar Barşal tərəfindən edilmişdi.

1933-1935-ci illər arasında dövlət rəsmiləri ilə aparılan danışıqlar nəticəsində, şəhərin çölündə iştirak edən o zamankı adı ilə Məcidiyyə kəndində, Likör fabrikinin yanında olan Tekel 'e aid ərazi Bədən tərbiyəsi Ümumi Müdirliyi tərəfindən satın alınaraq, 30 il müddətlə, yıllığı 1 TL'den Qalatasaray İdman Klubuna kirayəyə götürüldü və indiki ərazi Qalatasaraya keçirilməsi planlaşdırılan stad üçün təsis edildi. 1936-ci ildə ərazinin hafriyatına başlandı. Dövrün Türk İdman Təşkilatı Başçısı olan Adnan Menderes 'bədən bu iş üçün maddi yardım alındı. Ancaq işlər maddi çatışmazlıqlar görə hafriyat mərhələsində qalmışdır. 1940-ci ildə o zamankı Qalatasaray başçısı Tofiq Əli Çınar'ın öndərliyində stad mövzusu yenidən gündəmə gətirildi. Eyni dövrdə ərazi 30 il müddətində və yıllığı simvolik olaraq 1 manatlıq bedelle Qalatasaraya kirayəyə götürüldü. Qalatasaray bu sahədə müasir bir stad və Velodrom edilməsini öhdələrinə etmişdi.

Ancaq inşaata kafi maddi imkan olmaması və döyüş illəri olması səbəbindən başlanamadı. 1943-ci ildə ehtiyacı görəcək növdən təvazökar bir stadionun tikintisinə Osman Dardağan 'ın başçılığı ilə başlandı. Döyüş illəri olması səbəbindən stat ancaq kiçik bir açıq tribunanın edilməsi və torpaq bir zəminlə Muslihittin Peykoğlu'nun başçılığı dövründə 1945-ci ildə açıldı. Stadyonun günki prospekt tərəfində təxminən 500 nəfərlik bir tribunası var idi. Galatasaray Ali Sami Yen Stadionundakı ilk matçını 24 Sentyabr 1944 tarixində Süleymaniye'de qarşı oynadı. O günlərdə şəhər mərkəzinə uzaqlığı, nəqliyyat çətinliyi və çox sərt külək etməsi kimi səbəblərlə burada uzun davamlı futbol oynama imkanı olmamışdır.

inşaatın Qalatasaray İdman Klubunun maddi imkanlarıyla yürütülemediği görüldüyündən iş Bədən tərbiyəsi Ümumi Müdirliyinə təhvil verildi. Sahənin müasir bir stadion halına gətirilməsi üçün başladılan işləri sonunda 1960da təməl atıldı. Professional liqanın başlamasıyla birlikdə eyni il inşaatda başladı. 1961-ci ildə Rafiq Selimoğlu'nun başçılığı əsnasında Bədən tərbiyəsi Ümumi Müdirliyi ilə yeni bir müqavilə edilərək, inşası başlamış olan stadionun üst istifadə haqqı qəti bir şəkildə Qalatasaraya verildi. 1962də başlanan tikintisi 1964-cü ildə tamamlanabildi.

Eyni tarixlərdə şəhər mərkəzində olan İnönü stadionu 'nın açılmasıyla birlikdə Galatasaray, Mecidiyeköy' dəki bu stadionu tərk edincə burada stat istehsal layihəsi də nəticəsiz qaldı. 1955-ci ildə istifadə haqqı müqaviləsi, o tarixdə qalan 22 illik müddətin üzərinə 30 il sahə əlavə olunaraq 2007-ci ilə qədər uzadıldı.

Stat üçün verilən öhdəliklərin klub tərəfindən yerinə getirilememesi üzərinə işi Bədən tərbiyəsi Ümumi Müdirliyi üstləndi. Stadyonun rəsmi açılışı 20 dekabr 1964-cü ildə Türkiyə - Bolqarıstan qarşılaşmasıyla edildi. Açılış mərasimində böyük izdiham üzündən Büyükdere Caddesi tərəfindəki açıq tribünden (Yeni Açıq) yüzlərlə adam alt qata düşərək yaralanıb. Qalatasaray, Boğaziçi körpüsü və əlaqə yollarının tikintisi və sahə zeminindi problemlər səbəbiylə 1972 ilə 1980, çimlerinde yaşanan problem səbəbiylə 1984 ilə 1986 və Ali Sami Yen Stadı'nın yıxılıb yenidən edilməsi məqsədi ilə, 2003-2004 mövsümündə Atatürk Olimpiya Stadionunda 'na taşınılması səbəbiylə cəmi üç dəfə Ali Sami Yen stadionunda ayrı qaldı.

1965-ci ildə ışıklandırılarak bir müddət gecə matçları da oynanan stadionun işıqlandırma sistemi 1993-cü ildə yenilendi və yenidən gecə matçları oynanmağa başladı. Stad 1,400 lüks 290 KVA Philips marka proyektor ilə aydınlatılıyordu.

1970-ci illərin başında İnönü Stadı'nın yenidən istifadə edilməyə başlanmasıyla bir müddət üçün tərk edildi. Bu dövrdə stadion daha çox məşq sahəsi olaraq istifadə xüsusilə bakımsızlığı ilə diqqət çəkdi.

1980lər[redaktə]

Ali Sami Yen Stadionunun zəmini 1981-ci ildə Çəmənləndirilmiş və stadion yenidən futbol mübakalarına açılmışdır.

1990-cu illərdə[redaktə]

1993-ci ildə ışıklandırılma sistemi yenilənərək yenidən gecə matçları oynanmağa başladı. Eyni il Türkiyədə ilk dəfə kombinə bilet sistemi Əli Sami Yen stadionunda başladıldı. Koltuklandırma işləri sonrakı ayaqda təxminən 35.000 tamaşaçı ala bilən stadionun tutumu 22.000-ə endirildi.

1996-ci İldə Qalatasaray rəhbərliyi, Ali Sami Yenin yıxılaraq yerinə ediləcək olan, və Türkiyədə ilk olacaq çox məqsədli, davam edən layihə kimi tanınan müasir bir stadionun proyektini, Kanadalı bir memarlıq şirkətinə hazırlattı.

1998də Stadyonun lansmanı edildi və böyük maraq yığdı, Müasir loja sistemi təqdimat sarısında hamısı simvolik olaraq satıldı. Eyni dövrdə yeni stat tikintisi üçün maliyyə axtarışları başladı. Klubun içərisində olduğu çətin maliyyə vəziyyət səbəbiylə, lazım olan maliyyə tapılmadı.

2000lər[redaktə]

2001-2002-ci ildə, maliyyə ehtiyacını minimuma endirmək üzrə açıqlanan layihə üzərində işlər edilərək xərclər aşağı çəkildi ancaq 2001 iqtisadi böhranı səbəbiylə maliyyələşdirmə tapma problemi aşılamadı. Bu dövrdə Qalatasaray matçlarını eyni il açılan Atatürk Olimpiya Stadionunda 'n da oynamağa başladı.

2003-04 mövsümündə köhnə layihə yenidən gündəmə gəldi və yeni və müasir bir stat edilməsi qərarı ilə tərk edildi. Ancaq maliyyələşdirmə ehtiyacı yenə karşılanamadı. Mecidiyeköy 'ün artıq şəhərin mərkəzində qalması səbəbiylə, dövlət rəsmiləri bu ərazidə olan stadionun büyütülmesine qarşı çıxdı. Alternativ olaraq Qalatasaraya yeni bir ərazi təklif edildi. 2004-2007 yılardır ərzində yeni ərazinin və üzərində ediləcək olan yeni stadionun maliyyələşdirilməsi mövzusunda axtarışlar davam etdi. 2004-05 mövsümündə ümumi bir tadilatı ardından təkrar Ali Sami Yen Stadı'na dönüldü.

1999 Depremi'nin ardından, yaranan təhlükə səbəbiylə 2005-06 mövsümündə Köhnə Açıq tribün yıxılaraq yenidən edildi.

2007-ci ildə Qalatasarayın yeni stadının Aslantepe'de keçirilməsi barədə Dövlət vahidləri ilə aparılan danışıqlar müsbət nəticələndi. Ali Sami Yen ərazisinin təhvil verilməsi qarşılığında, yeni stadionun yeni ərazidə 2 il içərisində bitilerek Qalatasaraya təhvil verilməsi qərarlaşdırıldı. 2007-ci ilin sonunda, dövlət rəsmilərinin də iştirakı ilə, 1997-ci ildə ilk layihənin açıqlanmasının üzərindən 10 il sonra yeni stadionun təməli atıldı (13 dekabr 2007) Köhnə layihə bir kənara atıldı və Almaniyada Mete Arat'a yeni bir proyekt etdirildi.

2008-ci ildə UEFA standartları lazımınca, Bağlı Alt tribunası yenidən təşkil etdi. 2009-da yeni stadion Türk Telekom Arena 'nın tikintisi müteahhit firmanın dəyişdirilməsiylə sürət qazandı. 2011-ci ildə yeni stadionun tamamlanması ilə birlikdə Ali Sami Yen Stadionu yıxılmışdır.

Stadyonun tamaşaçı rekordu, 7 İyun 1987 tarixində Qalatasaray ilə Eskişehirspor arasında oynanan və Qalatasarayın çempionluğunu elan etdiyi liqa matçında 35.845 biletli tamaşaçı sayıyla reallaşmışdır. Stadyonun yıxılmadan əvvəlki tutumu son edilən genişləndirmə işlərindən sonra 22,800 nəfər idi.

Qalatasaray bu stadionda Avropa 'nın bir çox məşhur kulübünü məğlub etmişdir. Bunların arasında Real Madrid, Milan, Liverpul, FC Barcelona, SS Lazio, Leeds United, [[Deportivo də La Coruna] ], Bologna, Paris Saint Germain, PSV Eyndhoven, Glasgow Rangers, R. Mallorca, AS Monaco, Olimpiakos, Athletic BilbaoBordo kimi Avropanın yüksək səviyyəli klubları var.

Türkiyə milli futbol komandası, 1964-2009 arasında Ali Sami Yen stadionunda 24'ü rəsmi, 4-ü də xüsusi olmaq üzrə cəmi 28 matç oynadı. Ali Sami Yen Stadı'nın, daha 1980-ci illərdən etibarən genişləndirilməsi, ya da üzərində yüksəldiyi ərazinin yüksək dəyəri səbəbiylə yıxılması gündəmə gəlmişdir. İlk dəfə 1997-ci ildə stadionun yerinə yeni bir stad layihəsi açıqlanmış ancaq həyata geçirilememiştir. 2004-ci ildə, Seyrantepe 'də tikinti ediləcək stadion qarşılığında Qalatasaray İdman Klubu sahib olduğu stad ərazisinin yüksək istifadə haqqını təhvil verdi. 2011-ci ildə tikintisi tamamlanan Ali Sami Yen Spor Kompleksi 'nin xidmətə hazır gəlməsiylə Galatasaray Ali Sami Yen Stadı'na vida etmişdir. Stayumda oynanan son rəsmi qarşılaşma, 11 Yanvar 2011 tarixində Qalatasarayın Beypazarı Şekerspor' u 3-1lik hesabla malup etdiyi Türkiyə Kuboku matçı olmuşdur. Ali Sami Yen'deki son qol Colin Kazım-Richards 'a aiddir. Ayrıca oyundan əvvəl Qalatasaray tarixinə əfsanə olaraq keçən oyunçular Ali Sami Yen stadionunda xüsusi matç etmişdir.

Ali Sami Yen Stadı'nın dağıtma işlərinə 2011 aprel ayında başlanmış və bu dağıtma təxminən 1.5 ay davam etmişdir.

Tribünler[redaktə]

1987də kresloların ilişməsindən əvvəl ayaqda 35 min tamaşaçının izləyə biləcəyi kapasiteydi. Stad yıxılmadan əvvəl cəmi 22.800 nəfərlik tamaşaçı tutumuna sahib idi. Tribünler Nömrəli, Bağlı Tribün, Köhnə Açıq və Yeni Açıq olaraq dörd fərqli hissədən meydana gəlməkdə. 2005-ci ildə struktur təhlükəsizlik problemlər üzündən Köhnə Açıq tribün tamamilə yıxılaraq yenidən inşa edildi.

Nəqliyyat[redaktə]

Həm O-1 Otoyolu, həm Büyükdere Caddesi, həm də İstanbul metrosu 'nin keçdiyi Mecdiyeköy'de olan Ali Sami Yen Stadionu nəqliyyat bucağında olduqca mərkəzi bir konumdaydı.