Altı günlük müharibə

Altı günlük müharibə
İsrailin Sina Yarımadasına hücum planı
Tarixi 5 iyun 1967 – 10 iyun 1967 Yeri Orta Şərq Səbəbi İsrailin ərazi iddiaları Nəticəsi İsrail qalib gəldi Misirdən Qəzza və Sina Yarımadası Suriyadan Colan təpələri İordaniyadan Şərqi Qüds və Qərb sahili İsrail tərəfindən işğal edildi
Münaqişə tərəfləri
İsrail	Misir Suriya İordaniya Dəstəkləyən ölkələr İraq Səudiyyə Ərəbistanı Sudan Tunis Mərakeş Əlcəzair Liviya
Komandanlar
İsak Rabin Moşe Dayan Uzi Narkiss İsrail Tal Mordeçai Hod Ariel Şeron Ezer Veizman	Əbdülkərim Əmir Əbdül Riad Zaid ibn Şakir Hafiz Əsəd
Tərəflərin hərbi qüvvəsi
264.000 əsgər 300 təyyarə 800 tank	Misir: 240.000 əsgər Suriya, İordaniya və İraq: 307.000 əsgər 957 təyyarə 2.504 tank
İtkilər
800 ölü 2.563 yaralı 15 əsir 46 təyyarə itirildi	Misir: 11.500 ölü, 20.000 yaralı İordaniya: 700 ölü, 2.500 yaralı Suriya: 2.500 ölü, 5000 yaralı İraq: 10 ölü, 30 yaralı Yekun: 21.000 ölü, 45.000 yaralı

Altı günlük müharibə - 1967-ci ilin 5 - 10 iyun tarixlərində İsrail və ərəb qonşuları Misir, İordaniya, Suriya arasında baş vermiş 6 günlük müharibə. Ərəb ittifaqına daxil olan İraq, Səudiyyə Ərəbistanı, Sudan, Tunis, Mərakeş və Əlcəzair müharibədə iştirak edən ərəb dövlətlərinə hərbi yardımlar etmişdilər.

Altı günlük müharibə İsrailin qələbəsi ilə nəticələnmişdir. Müharibənin mühüm hadisələrindən biridə, döyüşləri müşahidə etmək üçün ABŞ tərəfindən göndərilən USS Liberty adlı hərbi donanma gəmisinin İsrail ordusu tərəfindən vurulması olmuşdur. İsrail gəminin düşmən gəmisi hesab edərək vurduğunu bildirmiş və buna görə ABŞ-dan rəsmən üzr istəmişdir. ABŞ höküməti isə üzrü qəbul etmişdir. Altı gün davam edən döyüşlərin sonunda İsrail Fələstindən Qəzza bölgəsini , Misirdən Sina Yarımadasını, Suriyadan Colan təpələri, İordaniyadan isə Şərqi Qüds və Qərbi sahillərini işğal etmişdir.

Müharibədən sonra İsrail Sina Yarımadasından Misir lehinə çəkildiyini elan etmiş, digər əraziləri isə ilhaq etdiyini açıqlamışdır. İsrailin bu qərarı heç bir dövlət tərəfindən tanınmamışıdır. Sonrakı illərdə İsrail Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən qəbul edilən bir çox qərarlara əməl etməmiş və bununlada regionda bu günə qədər davam edən gərginlik yaşanmışdır.

Arxa plan

Süveyş böhranı

1956-cı ildə baş vermiş Süveyş böhranı, Misirin hərbi məğlubiyyətinə səbəb olsada, siyasi baxımdan Misir qalib gəldi. ABŞ və SSRİ-nin təziqlərindən sonra İsrail Sina Yarımadasından çıxmalı olmuşdur. 1956-ci ildə yaşanan müharibədən sonra Misir sərhəd ərazilərin qorunmasını təmin etmək və İsrail ərazisinə partizan dəstələrinin keçməməsini təmin etmək üçün əraziyə BMT qüvvələrinin yeridilməsinə icazə vermişdir. Misir eyni zamanda əvvəlki, Süveyş böhranının başlamasına səbəb olmuş Tiran boğazının yenidən açılması təklifini qəbul etdi. Tərəflər arasında qarşılıqlı razılığın əldə edilməsindən sonra Misir - İsrail sərhəddində ciddi problemlər yaşanmadı.1956-cı ildə regionda vəziyyət gərgin olaraq qalırdı. Heç bir ərəb dövləti İsraili müstəqil dövlət kimi tanımamışdı və bu hal regionda ki, vəziyyəti dahada gərginləşdirirdi. Suriya isə Sovet bloqunda aldığı dəstək nəticəsində 1960-cı illərin əvvələrindən etibarən İsrail qarşı aparılan partizan mübarizəsinə dəstək verməyə başlamışdı.

İsrail Beynəlxalq Su Xətti

1964-cü ildə İsrail beynəlxalq su xəttinin çəkilməsi üçün İordan çayından su almağa başladı. 1965-ci ildə isə ərəb dövlətləri İsrailin İordan çayından su almasının qarşısını almaq üçün bir plan işləyib hazırladılar. Ərəb dövlətləri tərəfindən hazırlanan plan əgər icra edilsə idi, İsrailin beynəlxalq su ehtiyatlarının 35%, daxili su ehtiyatlarının isə 11% azalırdı. İsrail ordusu 1965-ci ilin mart, may və avqust aylarında müxtəlif vaxtlarda Suriya ərazisində İsrail Beynəlxalq Su Xəttinə qarşı inşa olunmuş su bəndlərini bombalamağa başladı. İsrailin Suriya ərazini bombalaması, iki dövlət arasında onsuzda gərgin olan münsibətləri dahada gərginləşdirdi və tərəflər arasında bütün sərhəd boyu hərbi toqquşmalar başladı. Bu toqquşmalar Altı günlük müharibə dövründə daha da genişləndi.

İsrail və İordaniya: Samu hadisəsi

1966-cı ilin 12 noyabr tarixində İsrail sərhəd xidmətinə məxsus hərbi maşının tank əlehinə minanın üzərinə çıxması nəticəsində üç əsgər öldü, altısı yaralandı. İsrail dövləti hadisənin baş verməsində Qərb sahilində yerləşən Əl Samu şəhərindəki, terroristləri günahlandırdı. İordaniya kralı Hüseyn Abba Eban və Qolda Meyr ilə apardığı gizli danışıqlarda İsrailin İordaniyaya hücum etməyəcəyi barədə öhtəlik almışdı. Ancaq səhər 05.30 da İsrail Fələstin Azadlıq Təşkilatının terrorist yönümlü hərəkətləri səbəbindən İordaniyanın nəzarətində olan Qərb sahilində yerləşən dörd min nəfərlik Əl Samu kəndinə hücum etdi.

Şarder Əməliyyatı adlı verilən bu hücum, İsrail tərəfindən 1956-ci ildən sonra edilmiş ən böyük hərbi manevr hesab olunurdu. Tanklar və təyyarələrin qurudan və havadan dəstəyi altında 3.000 - 4.000 nəfərlik ordu biri rezerv olmaqla, iki əsas hissəyə ayırldı. Rezerv qüvvələr İsrail sərhəddində cəmləşdi və irəliyə doğru hərəkət etmədi, ancaq digər iki hücum birləşməsi Qərb sahilinə daxil oldu. Səkkiz ədəd Senturyon tank, 40 üstü açıq hərbi yük maşında 400 desant və 60 hərbi mühəndis Əl Samu kəndinə doğru hərəkət etməyə başladılar. Üç tank və 100 desantdan təşkil olunmuş, nisbətən kiçik bir qüvvə isə Kirbet El-Markas və Kirbet Jimba adlı kəndlərə doğru yönəldilər. Əl Samu kəndində və kəndin yaxınlarda baş vermiş toqquşmalarda ölü sayı barədə müxtəlif fikirlər vardır. Ərəb mənbələrinə görə toqquşmalarda 50 ev tankların topu ilə dağıdılmış və çox sayda dinc insan öldürülmüşdür. İsrail mənbələrinə görə isə hadisələr nəticəsində üç nəfər İordaniyalı dinc sakin, on beş nəfər əsgər öldürüldü. Eyni zamanda İsrail ordusunun on əsgəri yaralandı.