Altı günlük müharibə

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Altı günlük müharibə
Ərəb-İsrail müharibələri
1967 Six Day War - conquest of Sinai 7-8 June.jpg
İsrailin Sina Yarımadasına hücum planı
Tarixi 5 iyun 196710 iyun 1967
Yeri Orta Şərq
Səbəbi İsrailin ərazi iddiaları
Nəticəsi İsrail qalib gəldi

İsrail tərəfindən işğal edildi

Münaqişə tərəfləri
Flag of Israel.svg İsrail Flag of Egypt.svg Misir
Flag of Syria.svg Suriya
Flag of Jordan.svg İordaniya

Dəstəkləyən ölkələr

Flag of Iraq.svg İraq
Flag of Saudi Arabia.svg Səudiyyə Ərəbistanı
Flag of Sudan.svg Sudan
Flag of Tunisia.svg Tunis
Flag of Morocco.svg Mərakeş
Flag of Algeria.svg Əlcəzair
Flag of Libya.svg Liviya

Komandanlar
Flag of Israel.svg İsak Rabin
Flag of Israel.svg Moşe Dayan
Flag of Israel.svg Uzi Narkiss
Flag of Israel.svg İsrail Tal
Flag of Israel.svg Mordeçai Hod
Flag of Israel.svg Ariel Şeron
Flag of Israel.svg Ezer Veizman
Flag of Egypt.svg Əbdülkərim Əmir
Flag of Egypt.svg Əbdül Riad
Flag of Jordan.svg Zaid ibn Şakir
Flag of Syria.svg Hafiz Əsəd
Tərəflərin hərbi qüvvəsi
264.000 əsgər
300 təyyarə
800 tank
Misir: 240.000 əsgər
Suriya, İordaniyaİraq: 307.000 əsgər
957 təyyarə
2.504 tank
İtkilər
800 ölü
2.563 yaralı
15 əsir
46 təyyarə itirildi
Misir: 11.500 ölü, 20.000 yaralı
İordaniya: 700 ölü, 2.500 yaralı
Suriya: 2.500 ölü, 5000 yaralı
İraq: 10 ölü, 30 yaralı
Yekun: 21.000 ölü, 45.000 yaralı

Altı günlük müharibə - 1967-ci ilin 5 - 10 iyun tarixlərində İsrailərəb qonşuları Misir, İordaniya, Suriya arasında baş vermiş 6 günlük müharibə. Ərəb ittifaqına daxil olan İraq, Səudiyyə Ərəbistanı, Sudan, Tunis, MərakeşƏlcəzair müharibədə iştirak edən ərəb dövlətlərinə hərbi yardımlar etmişdilər.[1]

Altı günlük müharibə İsrailin qələbəsi ilə nəticələnmişdir. Müharibənin mühüm hadisələrindən biridə, döyüşləri müşahidə etmək üçün ABŞ tərəfindən göndərilən USS Liberty adlı hərbi donanma gəmisinin İsrail ordusu tərəfindən vurulması olmuşdur. İsrail gəminin düşmən gəmisi hesab edərək vurduğunu bildirmiş və buna görə ABŞ-dan rəsmən üzr istəmişdir. ABŞ höküməti isə üzrü qəbul etmişdir. Altı gün davam edən döyüşlərin sonunda İsrail Fələstindən Qəzza bölgəsini , Misirdən Sina Yarımadasını, Suriyadan Colan təpələri, İordaniyadan isə Şərqi QüdsQərbi sahillərini işğal etmişdir.

Müharibədən sonra İsrail Sina Yarımadasından Misir lehinə çəkildiyini elan etmiş, digər əraziləri isə ilhaq etdiyini açıqlamışdır. İsrailin bu qərarı heç bir dövlət tərəfindən tanınmamışıdır. Sonrakı illərdə İsrail Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən qəbul edilən bir çox qərarlara əməl etməmiş və bununlada regionda bu günə qədər davam edən gərginlik yaşanmışdır.

Arxa plan[redaktə]

Süveyş böhranı[redaktə]

1956-cı ildə baş vermiş Süveyş böhranı, Misirin hərbi məğlubiyyətinə səbəb olsada, siyasi baxımdan Misir qalib gəldi. ABŞSSRİ-nin təziqlərindən sonra İsrail Sina Yarımadasından çıxmalı olmuşdur. 1956-ci ildə yaşanan müharibədən sonra Misir sərhəd ərazilərin qorunmasını təmin etmək və İsrail ərazisinə partizan dəstələrinin keçməməsini təmin etmək üçün əraziyə BMT qüvvələrinin yeridilməsinə icazə vermişdir. Misir eyni zamanda əvvəlki, Süveyş böhranının başlamasına səbəb olmuş Tiran boğazının yenidən açılması təklifini qəbul etdi. Tərəflər arasında qarşılıqlı razılığın əldə edilməsindən sonra Misir - İsrail sərhəddində ciddi problemlər yaşanmadı.1956-cı ildə regionda vəziyyət gərgin olaraq qalırdı. Heç bir ərəb dövləti İsraili müstəqil dövlət kimi tanımamışdı və bu hal regionda ki, vəziyyəti dahada gərginləşdirirdi. Suriya isə Sovet bloqunda aldığı dəstək nəticəsində 1960-cı illərin əvvələrindən etibarən İsrail qarşı aparılan partizan mübarizəsinə dəstək verməyə başlamışdı.[2]

İsrail Beynəlxalq Su Xətti[redaktə]

1964-cü ildə İsrail beynəlxalq su xəttinin çəkilməsi üçün İordan çayından su almağa başladı. 1965-ci ildə isə ərəb dövlətləri İsrailin İordan çayından su almasının qarşısını almaq üçün bir plan işləyib hazırladılar. Ərəb dövlətləri tərəfindən hazırlanan plan əgər icra edilsə idi, İsrailin beynəlxalq su ehtiyatlarının 35%, daxili su ehtiyatlarının isə 11% azalırdı.[3] İsrail ordusu 1965-ci ilin mart, mayavqust aylarında müxtəlif vaxtlarda Suriya ərazisində İsrail Beynəlxalq Su Xəttinə qarşı inşa olunmuş su bəndlərini bombalamağa başladı. İsrailin Suriya ərazini bombalaması, iki dövlət arasında onsuzda gərgin olan münsibətləri dahada gərginləşdirdi və tərəflər arasında bütün sərhəd boyu hərbi toqquşmalar başladı. Bu toqquşmalar Altı günlük müharibə dövründə daha da genişləndi.[4]

İsrailİordaniya: Samu hadisəsi[redaktə]

1966-cı ilin 12 noyabr tarixində İsrail sərhəd xidmətinə məxsus hərbi maşının tank əleyhinə minanın üzərinə çıxması nəticəsində üç əsgər öldü, altısı yaralandı. İsrail dövləti hadisənin baş verməsində Qərb sahilində yerləşən Əl Samu şəhərindəki, terroristləri günahlandırdı. İordaniya kralı Hüseyn Abba Eban və Qolda Meyr ilə apardığı gizli danışıqlarda İsrailin İordaniyaya hücum etməyəcəyi barədə öhtəlik almışdı.[5] Ancaq səhər 05.30 da İsrail Fələstin Azadlıq Təşkilatının terrorist yönümlü hərəkətləri səbəbindən İordaniyanın nəzarətində olan Qərb sahilində yerləşən dörd min nəfərlik Əl Samu kəndinə hücum etdi.[6]

Şarder Əməliyyatı adlı verilən bu hücum, İsrail tərəfindən 1956-ci ildən sonra edilmiş ən böyük hərbi manevr hesab olunurdu. Tanklar və təyyarələrin qurudan və havadan dəstəyi altında 3.000 - 4.000 nəfərlik ordu biri rezerv olmaqla, iki əsas hissəyə ayırldı. Rezerv qüvvələr İsrail sərhəddində cəmləşdi və irəliyə doğru hərəkət etmədi, ancaq digər iki hücum birləşməsi Qərb sahilinə daxil oldu. Səkkiz ədəd Senturyon tank, 40 üstü açıq hərbi yük maşında 400 desant və 60 hərbi mühəndis Əl Samu kəndinə doğru hərəkət etməyə başladılar. Üç tank və 100 desantdan təşkil olunmuş, nisbətən kiçik bir qüvvə isə Kirbet El-MarkasKirbet Jimba adlı kəndlərə doğru yönəldilər. Əl Samu kəndində və kəndin yaxınlarda baş vermiş toqquşmalarda ölü sayı barədə müxtəlif fikirlər vardır. Ərəb mənbələrinə görə toqquşmalarda 50 ev tankların topu ilə dağıdılmış və çox sayda dinc insan öldürülmüşdür. İsrail mənbələrinə görə isə hadisələr nəticəsində üç nəfər İordaniyalı dinc sakin, on beş nəfər əsgər öldürüldü. Eyni zamanda İsrail ordusunun on əsgəri yaralandı.[7]

İstinadlar[redaktə]

  1. www.washingtonpost.com
  2. Rabil, 2003, pp. 17-18.
  3. Murakami, Masahiro (1995) Managing Water for Peace in the Middle East: Alternative Strategies
  4. Koboril and Glantz, 1998, pp. 129-130.
  5. Bowen, 2003, p. 26 (citing Amman Cables 1456, 1457, 11 December 1966, National Security Files (Country File: Middle East), LBJ Library (Austin, Texas), Box 146).
  6. Hussein, 1969, p. 25.
  7. Bowen, 2003, pp. 23-30.