Amerikansayağı gözəllik (film, 1999)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Stop bad orthography.svg
Bu səhifədə iş davam etməkdədir.

Müdaxilə etməyə tələsməyin!
  • Əgər məqalə yarımçıq qalmışsa, məqaləni başlayan istifadəçi ilə əlaqə yaradıb məqalənin vəziyyətini onunla müzakirə edə bilərsiniz.
  • Səhifənin tarixçəsində məqalə üzərində işləmiş istifadəçilərin siyahısını görə bilərsiniz.
Bu şablon 7 gündən çox redaktə edilməyən məqalələrdən silinə bilər.
Amerikansayağı gözəllik
Amerikansayağı gözəllik (film, 1999).jpg
Orijinal ad: American Beauty
Rejissor: Sem Mendes
Ssenari müəllifi: Alan Boll
Operator: Konrad Holl
Bəstəkar: Tomas Nyuman
Montaj edən: Tariq Anvar
Kristofer Qrinberi
Rollarda: Kevin Speysi
Annett Beninq
Tora Börç
Ues Bentli
Mina Suvari
Janr: Psixoloji dram
İlk baxış tarixi: 8 sentyabr, 1999
(Los Anceles premyerası)
17 sentyabr, 1999
(ABŞ premyerası, limitli)
Dil: İngilis
Ölkə: Flag of the United States.svg ABŞ
İstehsalçı qurum: Jinks/Cohen Company
Distribyutor: DreamWorks
Filmin növü: Bədii film
Rəng: Rəngli
Vaxt: 121 dəq.
İl: 1999
Büdcəsi: $15 milyon
Gəliri: $356,296,601[1]
IMDb səhifəsi

"Amerikansayağı gözəllik" (ing. American Beauty) — 1999-cu ildə Sem Mendesin rejissorluğu, Alan Bolun ssenari müəllifliyi ilə drama janrında çəkilmiş ABŞ filmidir. Filmdə Kevin Speysi orta yaş böhranı yaşayan və yeniyetmə qızı Angela Heyesin (Mena Suvari) ən yaxşı rəfiqəsinə vurulan ofis işçisi Lester Bernham obrazını canlandırır. Anetta Beninq Lesterin materialist arvadı Karolin, Tora Birç isə onların etibarsız qızı Ceyn obrazını canlandırmışlar. Filmdə həmçinin Uez Bentli, Kris Kuper və Ellison Cenni də rol almışdır. Film ziyalılar tərəfindən Amerikan orta təbəqəsinin gözəllik və şəxsi məmnunluq hissinə satirik tanaşma kimi dəyərləndirilmişdir; filmdə romantik və valideyn sevgisi, seksuallıq, gözəllik, materializm, özünüifadə və ehtiras məsələlərinin təsviri tədqiq edilmişdir.

1992-ci il Emi Fişer məhkəməsindən ilhamlanan Bol 1990-cı illərin əvvəllərində “Amerikansayağı gözəllik” adlı tamaşa yazmağa başlamışdı. Hekayənin səhnədə yaxşı alınmayacağını anlayan müəllif tamaşa ideyasından əl çəkmişdi. Bir neçə il televiziya ssenaristi kimi çalışdıqdan sonra, 1997-ci ildə Boll özünü kino ssenaristi kimi sınamaq qərarına gəlir. Dəyişdirilmiş ssenaridə Balın yazdığı bir neçə komediyada olduğu kimi, hadisələrə sinik baxış əks olunmuşdur. Prodüsserlər Den Cinks və Brüs Koen “Amerikansayağı gözəlliyi” “DreamWorks”ə təklif edirlər, studiya bir neçə kiçik rəqibini arada qoyaraq ssenarini $250,000 məbləğə alır. “DreamWorks” filmin maliyyələşdirilməsi üçün $15 milyon ayırır və Şimali Amerikadakı distribyutorluq hüququnu özündə saxlayır. “Amerikansayağı gözəllik” teatr rejissoru Mendesin ilk film debütüdür; “Oliver!”“Kabare” kimi myüziklları uğurla səhnələşdirmiş Mendesin bu filmi shnələşdirəcəyinə bir neçə rejissorun nəzərdən keçirilməsi və “A-siyahı” rejissorlarının bir neçəsinin filmdən imtina etməsindən sonra qərar verilmişdir.

Baxmayaraq ki, “DreamWorks” Mendesdən Lester rolu üçün daha məşhur aktyor seçməsini tələb etmişdi, rejissorun ilk seçimi məhs Speysi olmuşdu; oxşar şəkildə, studiya Karolin rolu üçün bir neçə aktrisa təklif etsə də, Mendes “DreamWorks”dən xəbərsiz Beninqlə razılaşmışdı. Filmin əsas çəkilişləri 1998-ci ilin dekabrından 1999-cu ilin fevralına kimi “Warner Bros.” pavilyonlarında, natura çəkilişləri isə Burbank, Kaliforniya və Los Ancelesdə aparılmışdır. Mendesin dominant stili düşünülmüş və tərtib olunmuş idi; o, gərginlik yaratmaq üçün statik çəkim, yavaşlatma və yaxınlaşdırmadan istifadə etmişdir. Operator Konrad Holl təsvir edilən hadisələrlə kontrast yaratmaq üçün Mendesin stilini sülh sakit çəkimlərlə tamamlayır. Montaj zamanı Mendes bəzi dəyişikliklər edir ki, bu da filmin ssenaridən daha az sinik olması ilə nəticələnir.

Şimali Amerikada 15 sentyabr 1999-cu ildə təqdim edilən film tənqidçilər və izləyicilər tərəfindən müsbət qarşılanmışdır; ilin ən yaxşı rəy alan filmi olan “Amerikansayağı gözəllik” bütün dünyadan $350 milyondan çox gəlir əldə etmişdir. Rəylərdə filmin müxtəlif xüsusiyyətləri xüsusilə Mendes, Speysi və Bolun fəaliyyətinə diqqət yetirilmişdir; tənqid isə daha çox obrazlar və quruluşa yönəlmişdir. Oskar mükafatına aparan yolda filmin şanslarını artırmaq üçün “DreamWorks” geniş təbliğat işlərinə başlamışdır; növbəti il keçirilən LXXII Oskar mükafatlarının təqdim edilməsi mərasimində film İlin Ən Yaxı Filmi, Ən Yaxşı Rejissor işi, Ən Yaxşı Aktyor (Kevin Speysi üçün), Ən Yaxşı orijinal Ssenari və Ən Yaxşı Operator işi nominasiyalarında mükafata layiq görülmüşdür. Film, rejissor, ssenari və aktyor işinə görə bir çox başqa mükafatlara da namizəd göstərilmiş və uğur qazanmışdır.


Məzmunu[redaktə]

Aktyor Obraz
Speysi, KevinKevin Speysi Burnham, LesterLester Burnham
Beninq, AnnettaAnnetta Beninq Burnham, KarolinKarolin Burnham
Suvari, MenaMena Suvari Heyes, AnvelaAnvela Heyes
Birç, TooraToora Birç Burnham, CeynCeyn Burnham
Bentli, UezUez Bentli Fitts, RikiRiki Fitts
Kuper, KrisKris Kuper Fitts, KolonellKolonell Fitts
Cenni, AllisonAllison Cenni Fitts, BarbaraBarbara Fitts
Qallacer, PiterPiter Qallacer Keyn, BuddiBuddi Keyn

Lester Bernham orta yaşlı jurnal yazarıdır və şəxsi reklam biznesi var, lakin, onun öz işindən xoşu gəlmir. Onun həyat yoldaşı Karolin ambisiyalı və materialist qadındı, onların on altı yaşlı qızı Ceyn valideynlərini sevmir və aşağı özünüqiymətləndirməyə malikdir. Bernhamların yeni qonşusu Frenk Fitts ABŞ dəniz piyadası korpusunda Kernulldur, onun həyat yoldaşı Barbara isə içinə qapalı qadındır. Onların yeniyetmə oğlu Riki ətrafda gördüyü hər şeyi videokamera ilə çəkir və yüzlərlə videokasseti öz yataq oyağında saxlayır. O, həm də marixuana satışı ilə məşğuldur və bunu atasından gizlətmək üçün yarım iş rejimində kafedə işləyir. Əvvəl hərbi akademiyada təhsilə və psixiatrik xəstəxanada yatmağa məcbur edilmiş Riki daim ailəsinin təzyiqinə məruz qalır. Fitts xüsusi dissiplinli həyat tərzinə malikdir. Qonşuluqda yaşayan Cim Olmeyer və Cim Berkli gey cütlüyü yeni qonşunu gülərüzlə qarşılayırlar: sonradan Riki ilə mübahisə edərkən Fitts homofobik hisslərini büruzə verir.

Məktəbdə basketbol yarışında dəstək rəqsindən sonra Lesterin qızı Ceynin rəfiqəsi Ancela Heyesdən xoşu gəlməyə başlayır. O, Ancela haqqında seksual fantaziyalar qurmağa başlayır və qırmızı qızıl gül ləçəkləri bu fantaziyaların ümumiləşdirici motivi olur. Karolin həyat yoldaşının biznes rəqibi Baddi Keynlə münasibət qurmağa başlayır. Lesterə deyirlər ki, işdən çıxarılacaq, lakin o, baş redaktoru şantaj edərək $60,000 ala bilir və fast-fud çatdırılması işi ilə məşğul olmağa başlayır. O, öz “Toyota Camry” markalı avtomobilini sataraq “Pontiac Firebird” avtomobili alır, bu ərəfədə eşidir ki, Ancela Ceynə əgər bədən formasını qaydaya salsa onu bəyənəcəyini deyir. O, Rikidən marixuana alaraq çəkməyə başlayır və Ancela Ceynin yanına gəldikcə onunla flört edir. Qızların münasibəti soyuyur və Ceyn Riki ilə görüşməyə başlayır; Riki hesab edir ki, onun çəkdiyi uçan plastik paket videosu ən gözəl görüntülərdir.

Lester Karolinin xəyanət etməsini öyrənir, lakin pis reaksiya vermir. Baddi hər şeyin pis qurtara biləcəyindən çəkinərək münasibətə son qoyur. Fitts oğlu Riki ilə Lesterin dostluğundan tədirgin olur, daha sonra isə Rikinin təsadüfən çəkdiyi Lesterin çılpaq şəkillərini görür. Riki və Lesteri qaraj pəncərəsindən gördükdən sonra Fitts səhvən onların cinsi əlaqədə olduqlarını düşünür. Daha sonra o, evə qayıdan Rikini döyür və gay olduğunu deyir. Atasının hərəkətindən hiddətlənən Riki onu itələyir. O, Ceynin yanına gedir və onun Lesterlə flörtə görə Ancela ilə mübahisə etdiyini görür. Riki Ancelanın darıxdırıcı olduğunu deyərək, Ceyni onunla birlikdə Nyu Yorka getmək üçün yola gətirməyə çalışır.

Karolin silahı çəkərək evə gedir. Fitts Lesteri öpməyə çalışır, lakin onun imtinasından sonra Fitts qaçır. Lester əsəbləşmiş Ancelanı qaranlıqda oturmuş halda tapır, qız Lesterdən xahiş edir ki, onun gözəl olduğunu desin. O deyir və qız Lesterin diqqətini cəlb etməyə çalışır. Ancelanın bakirə olduğunu öyrənən Lester dayanır. Ancela hamama gedir, Lester isə mətbəxdəki ailə fotosuna baxaraq gülümsəyir. Silah səsi eşidilir və divara qan sıçrayır. Riki və Ceyn Lesterin cəsədini tapırlar. Karolin ağlayır, Fitts üstü qanlı şəkildə evə dönür və onun silah kolleksiyasındakı silahlardan birinin əksik olduğu görünür. Lesterin bağlanış nitqi onun həyatı boyu əldə etdiyi təcrübəni əks etdirir; o deyir ki, baxmayaraq ki, ölüb, o xoşbəxtdir ki, dünyada bu qədər gözəlliklər var.

Rollarda[redaktə]

İstehsal[redaktə]

İnkişaf[redaktə]

Yazılma[redaktə]

Aktyor seçimi[redaktə]

Çəkilişlər[redaktə]

Montaj[redaktə]

Kinomatoqrafiya[redaktə]

Film musiqisi[redaktə]

Çıxarılması[redaktə]

Kütləvi[redaktə]

Kinoteatrlarda[redaktə]

Ev üçün buraxılış[redaktə]

Qəbulu[redaktə]

Tənqidçilərin mövqeyi[redaktə]

Mükafatlar[redaktə]

Mövzular və analiz[redaktə]

Müxtəlif təfsirlər[redaktə]

Tədqiqatçılar və alimlər “Amerikansayağı gözəllik” filminin müxtəlif məna təfsiri versiyalarını təklif etmişlər; oxşar şəkildə, film tənqidçiləri də filmin keyfiyyətindən daha çox onun daşıdığı anlamları müzakirə etmişlər.[2] Müxtəlif tədqiqatçılar tərəfindən “həyatın mənası”, “gender identifikasiyası” və ya “ABŞ şəhər kənarında yaşam”ı təsvir etdiyi iddia edilən[3] film, müxtəlif kinomatoqraflar tərəfindən də müxtəlif şəkildə kateqoriyalaşdırılmışdır. Mendes qeyd edir ki, hər dəfə ssenarini oxuduqca ona elə gəlirdi ki, sanki ssenari nəsə başqa bir şey haqqındadı: “sirli tarixçə, ABŞ şəhərkənarına kaleydoskopik səyahət, sevgi hekayələri; [...] məhkumluq, [...] yalnızlıq [və] gözəllik. O əyləncəli idi; o, qəzəbli idi, kədərli idi.”[4] Ədəbi tənqidçi və yazar Ueyn C. Bus qeyd edir ki, film hansısa digər təfsirə qarşı müqavimət göstərir: “[Amerikansayağı gözəllik] adekvat formada təsvir edilə bilməzdi, çünki burada amerikan həyatına satirik yanaşma var; bu da gözəlliyin qələbəsini qeyd etməyə imkan vermir. Bu isə gözəlliyin fonunda dayanan amerikan bədbəxtlikləri və pis əməllərinin ümumiləşdirilmiş portretini yaratmağa imkan verir; lakin bu həm də Bolun bizim ənənələrə nifrətini azaltmaqda rol oynayır. Bu nə Lesterin, nə də Rikinin necə yaşamaq və həyat haqqında fəlsəfi fikirləri ilə üst-üstə düşmür.”[2] O, qeyd edir ki, “filmin təfsirində əsas problem onun mərkəzini – bütün variantları birləşdirən əsas səsi tapmağın çətinliyindən irəli gəlir.”[qeyd 1][4] O, iddia edir ki, “Amerikansayağı gözəlliyin” əsas özəlliyi nə Mendes, nə də Bolla bağlı deyil.[5] Mendes Bolun əsas yaradıcı olduğunu söyləsə də, ssenari müəllifi özü də çəkiliş prosesindən ciddi təsirlənmişdir[4], belə ki, o tez-tez müxtəlif msələlərə baxışını dəyişir, xüsusilə əsərinə sinik ton verən fikirləri daha optimist fikirlərlə əvəz edirdi.[6] Bus qeyd edir ki, “müəllifin səsini batıran təfsirçilərin müxtəlif səsləri əlçatmaz mərkəzi tədqiq etməyi unutmuşlar.” Busun sözlərinə görə, “filmi idarə yüzlərlə insanı yaradıcılıq prosesində birləşdirən edən yaradıcı enerjidir.” [2]

Həbs və azad edilmə[redaktə]

Mendes qeyd edir ki, “Amerikansayağı gözəlliyin” keçidlərində həbs və həbsdən qaçış göstərilib. Lesterin monoton həyat tərzi onun sıradan iş yeri və xaraktrsiz geyimi ilə ifadə edilib.[7] Bu səhnələrdə o tez-tez özünü tələyə düşmüş kimi “narazı olduğu ritualları həyata keçirimiş kimi” təsəvvür edir. O, öz duş otağında masturbasiya edir[8]; bu otaq onun şəxsi həbsxanasıdır, bu divarlar arasında o, özünü çərçivəyə salınmış hesab edir[7][9], monitorda öz əksini rəqəm sütunları arasında görərkən də o, oxşar hissləri keçirir.[8] Alim və yazar Codi V. Penninqton qeyd edir ki, Lesterin səyahəti hekayənin mərkəzini təşkil edir.[10] Onun Ancela ilə görüşdən sonra yaşamağa başladığı seksual oyanış hissləri, komfortlu həyata qarşı çıxan bir neçə dönüşün ilkini təşkil edir.[11] Riki ilə birlikdə əylənməyə başladıqdan sonra Lester özünü daha azad hiss edir və Karolinə qarşı çıxır.[12] Rikinin “dərin, cazibədar etibarı” ilə dəyişən Lester əmin olur ki, Ancela əlçatandır, görür ki, onun “banal, materialistik şəhər kənarı mövcudluğu” haqqında şübhələnə bilər; o, fast-fud çatdırılması işinə başladıqdan sonra həyatının özündən qabaqda olduğunu görə bilir.”[13]

İlk dəfə Karolini masturbasiya edərkən tutan Lester, onların arasında uzun müddətdir intim münasibətin olmamasından qəzəblənərək ilk dfə onun haqqında nə düşündüyünü deyir.[14] Karolinin problemlərə reaksiya verməsi və “başqalarını yüksək formada tənqid etməsi”nə qarşı çıxan Lester ana və qızının səs hüququna hörmət edərək evdə öz səs hüququnu qaytarmağa çalışır.[13] Onun sonuncu donüm anı Ancela ilə seksdən imtina etməsi zamanı baş verir;[15] bakirə olduğunu öyrəndikdən sonra o, Ancela haqqında seksual obyekt kimi yox, qızı kimi fikirləşir.[16] O, Ancelanın üstünü örtür və övladı kimi qucaqlayır. Mendes qeyd edir ki, “Lesterin səyahəti üçün bundan düzgün və uyğun sonluq təsəvvür etmək mümkün deyil”. Bu son səhnələrdə Mendes Lesterin “mifik qonağa” bağlı olduğunu göstərmək istəmişdir. Bundan sonra Lester soyuducuya yaxınlaşaraq pivə götürür və “öz qisməti ilə qarşılaşmaq üçün” dəhlizə doğru irəliləyir.[15][17] Öz yaşını yaşamağa başlayaraq Lester, özünü sanki həbs edir.[16] O, ailə fotosuna baxıb gülümsəyərkən, kamera yavaş-yavaş divara doğru çevrilir və Lesterin qanı divara sıçrayır, qan aşağı süzülərək Lesterin ölümünü göstərir.[18] Onun cəsədi Ceyn və Riki tərəfindən tapılır. Mendes qeyd edir ki, Rikinin ölmüş Lesterin gözlərinə baxması “filmin mövzusunun kuliminasiyasıdır”: gözəllik ən az gözlənildiyi yerdədir. [19]

Rahatlıq və gözəllik[redaktə]

Seksuallıq və repressiya[redaktə]

Temporallıq və musiqi[redaktə]

İstinadlar[redaktə]

Qeydlər və izahlar
  1. Bəzi postmodernist baxışlara görə səsin identifikasiyasına ehtiyac yoxdu; bax en:Death of the Author.
İstinadlar
  1. "American Beauty (1999)". Box Office Mojo. http://boxofficemojo.com/movies/?id=americanbeauty.htm. İstifadə tarixi: 2011-09-22.
  2. 2,0 2,1 2,2 Booth 2002, səh. 129
  3. Hall 2006, səh. 23
  4. 4,0 4,1 4,2 Booth 2002, səh. 126
  5. Booth 2002, səh. 128
  6. Booth 2002, səh. 126–128
  7. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named chapter_1
  8. 8,0 8,1 Hausmann 2004, səh. 118
  9. Anker 2004, səh. 348–349
  10. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named pennington_104
  11. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Munt_264-265
  12. Mendes & Ball 2000, chapter 8
  13. 13,0 13,1 Hausmann 2004, səh. 118–119
  14. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named chapter_11
  15. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named chapter_25
  16. 16,0 16,1 Pennington 2007, səh. 105
  17. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named kemp_26
  18. Mendes & Ball 2000, chapter 26
  19. Mendes & Ball 2000, chapter 27
Ədəbiyyat
  • Anker, Roy M. (2004). "The War of the Roses: Meaning and Epiphany in American Beauty". Catching Light: Looking for God in the Movies: 345–363.
  • Bellantoni, Patti (2005). "{{{title}}}". If It's Purple, Someone's Gonna Die: 25–27.
  • Booth, Wayne C. (Spring 2002). "Is There an 'Implied' Author in Every Film?". College Literature 29 (2): 124–131. ISSN 0093-3139.
  • Chumo II, Peter N. (January 2000). "American Beauty: An Interview with Alan Ball". Creative Screenwriting Magazine 7 (1): 26–35. ISSN 1084-8665.
  • Furby, Jacqueline (Winter 2006). "Rhizomatic Time and Temporal Poetics in American Beauty". Film Studies (9): 22–28. ISSN 1362-7937.
  • Hall, Ann C. (2006). "Good Mourning, America: Alan Ball's American Beauty". Considering Alan Ball: 23–32.
  • Hausmann, Vincent (2004). "Envisioning the (W)hole World "Behind Things": Denying Otherness in American Beauty". Camera Obscura 19 (1): 112–149. DOI:10.1215/02705346-19-1_55-113. ISSN 1529-1510.
  • Hentzi, Gary (Winter 2000). "American Beauty". Film Quarterly 54 (2): 46–50. DOI:10.1525/fq.2000.54.2.04a00060. ISSN 0015-1386.
  • Kazan, Nicholas (March 2000). "True Beauty". Written by: 24–37. ISSN 1055-1948.
  • Kemp, Philip (January 2000). "The Nice Man Cometh". Sight & Sound 10 (1): 24–26. ISSN 0037-4806.
  • Link, Stan (Spring 2004). "Nor the Eye Filled with Seeing: The Sound of Vision in Film Author(s)". American Music 22 (1): 76–90. DOI:10.2307/3592968. ISSN 0734-4392.
  • (2008) "Sam Mendes on American Beauty". My First Movie: Take Two: 243–275.
  • Mendes, Sam (October 2000). "American Beauty, The Awards Edition: Audio commentary [DVD; Disc 1/2]. (Los Angeles: DreamWorks).".
  • Munt, Sally R. (September 2006). "A Queer Undertaking: Anxiety and reparation in the HBO television drama series Six Feet Under". Feminist Media Studies 6 (3): 263–279. DOI:10.1080/14680770600802017. ISSN 1471-5902.
  • Pennington, Jody W. (2007). "{{{title}}}". The History of Sex in American Film: 103–107.
  • Probst, Christopher (March 2000). "American Beauty". American Cinematographer 81 (3): 80–82. ISSN 0002-7928.
  • Probst, Christopher (June 2000). "Impeccable Images". American Cinematographer 81 (6): 74–109. ISSN 0002-7928.

Xarici keçidlər[redaktə]