Arnold Şönberg
 |
Bu məqaləni vikiləşdirmək lazımdır |
Arnold Franz Uolter Şönberg (13 Sentyabr 1874, Avstriya - 13 İyul 1951, ABŞ)
20-ci əsr musiqisinə böyük töhvələr etmiş Avstriya-Macarıstanlı bəstəkar. 1941’dən sonra ABŞ vətəndaşı olmuşdur.
13 Sentyabr 1874’də Vyana’da doğuldu. 8 yaş skripka çalmağı öyrəndiyi zamandan etibarən bəstə etməyə başladı. Nəzəri biliklərin böyük bir qismini öz başına çalışaraq qazandı. 1894’də özündən 3 yaş böyük bəstəkar Alexander von Zemlinsky’dən kontrpuan dərsləri aldı.
1901-1903 arasında Berlin’də orkestra drijoru olaraq işlədi. 1904’də Vyana’da müəllimlik etməyə başladı. Webern, Berg tələbələri oldular. 1919-da yeni musiqinin icrası üçün bir birlik qurdu. Bu birliyin verdiyi konsertlərə tənqidçilər alınmırdı. Alqışlamaq qadağan idi və konsert proqramı paylanmırdı. 1925-də müəllimlik etmək üzrə Berlinə geri qayıtdı. 1933-də Yəhudi olduğu üçün Faşistlər tərəfindən Berlini tərk etməyə çətinlik çəkdi. 1898-də Xristianlığa keçmiş olmasına baxmayaraq Parisə sürgün gedincə, təkrar Yəhudiliyə qayıtdı. 1934-də ABŞa getdi, o zamana qədər Schönberg olan adını Schoenberg olaraq dəyişdirdi və 1936-da UClAda dərs verməyə başladı. 13 İyul 1951də Los Angelesdə həyatını itirdi. Bəstə həyatına 1897-də yaylı çalğılar dördlüləriylə başladı. 1899-da Verklart Nachtı tamamlayıb, 1900-də Gurrelieder üzərində çalışdı. Berlin Konservatuarında vəzifəli olduğu dövrdə Pelleas und Melissandeni bəstələdi. Schoenberg, 1903 ilə 1907 arasındakı əsərlərində kromatik armoninin limitlərini məcbur etdi. Musiqisində tonal quruluş gedərək əhəmiyyətini itirərkən, ən sonunda 1909dakı 3 piano əsəriylə birlikdə atonalitəyə çevrildi. 1911də musiqinin təkamülü baxımından bir mihenk daşı olan kitabı, Harmonielehre nümayiş olundu. Bu dövrdə Schoenberg eyni zamanda ekspressionizm tərzdə şəkillər etməkdə idi. Schoenberg 1913-1921 arası dövrdə çox az əsər yazdı. 1923də tamamladığı Op. 23 5 Piano parçası və Op. 24 Serenad dünyaya 12li not sistemini tanıdan əsərlər idi. ABŞa getdikdən sonrakı illərdə bəzən 12 not sistemli, bəzən tonal əsərlər yazdı. Bu mövzuyla əlaqədar olaraq "Hər bəstəkar, yaradıcılığının dayanmaması üçün, fərqli tərzlərdə yaza bilməlidir." demişdir. Schoenbergin musiqisi melodik və lirik sürprizlərlə dolu və olduqca kompleks bir quruluşa malikdir. Dinləyici üçün bu musiqini anlamaq səy tələb edir. Əlavə olaraq Schönbergdən kiçik bir sitat: "İnsanlar 'rahatlığı' tapdılar və rahatı seçdilər. Müasir insanın məqsədi, zəhmətsiz bir həyat keçirməkdir. Yəni, az hərəkətli, az köhnəldən bir həyat. Buna görə insan səthiləşmişdir. Axtarmaz, araşdırmaz, var olanla kifayətlənər. 'Rahatlıq', zehni tənbəlliklə sinonimdir. Bu musiqi üçün də etibarlıdır. Ənənəvi musiqi sabitdir. Ton sisteminin xaricinə çıxmaz, dolanar dayanar. Hər nə qədər Romantik bəstəkarlar kakofaniyalı səs və akordlarla nizamın(tonun) sərhədlərini məcbur etdilərsə də, bu kafi deyil. Nəticədə, nizamın(tonun) içində hərəkət edərlər. Tam qopma yoxdur. Necə cəmiyyətdəki korlanmış və mühafizəkar, əxlaqi dəyərlərə qarşı mübarizə ediriksə, yerləşmiş musiqi qaydalarına qarşı da mübarizə etməli və bu qaydaları yıxmalıyıq. Musiqidə həll edilən sərhədlər, insan və təbiət, ruh və dünya, əxlaq və cəmiyyət qaydalarının işarələridir." "Sənətçinin antenaları ən incə xarakterləri sismograf kimi təyin edər. Eşidilməyəcək qədər yüngül və gizli(qalmış) şeylər məni çəkər, marağımı yandırar. Hər böyük sənətçi ən naməlum əsin qaynağına reaksiya verər. Beləcə, yeni olan özünü bilvasitə olaraq açıqlayar. Bu tapma faktıyla ən eşidilməyən eşidilər, tapılar, insan yalnız öz içinə, ta dibinə qədər baxa bilməli və dinləyə bilməlidir."
[redaktə] Xarici bağlantılar
