Arnold Cozef Toynbi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Arnold Cozef Toynbee (14 Aprel 1889, London - 22 oktyabr 1975), İngilis tarixçi. Tarixin mövzusunun mədəniyyətlər olduğunu söyləyən, mədəniyyətlərin isə dinamik strukturlar olub, xüsusiyyətlərini yaradıcı insanlardan qəbul etdiyi, bu səbəbdən tarixin mədəniyyətlər haqqında müsbət ya da mənfi qiymətləndirmələrdə olmaq yerinə, mədəniyyətləri anlamağa çalışması lazım olduğu düşüncəsiylə seçkinleşen tarix felsefecisidir.

Həyatı[redaktə]

14 Aprel 1889-cu ildə London 'da dünyaya gəldi. Winchester , Balliol Kolleci və daha sonraları təhsil heyəti içində iştirak edəcəyi Oxfordda təhsil gördü. I. Dünya Döyüşü çıxdığında ölkəsinin edebiyatçılarından bir çoxu kimi o da döyüş nazirliyinə bağlı təbliğat bürosunda işlədildi. Bu əsnada bir çox təbliğat əsərinə imzasını atdı. Bunların arasında o zamanlar İngilis imperatorluğu ilə hərb halında olan Türkiyə ' yi maraqlandıran kitablar da var idi.

Daha sonraları , London Universitetindəki Bizans və Müasir Yunan Dili , ədəbiyyatı və tarixi üzərinə Koraís kürsüsünün qurucu professoru olaraq vəzifəyə başladı. 1921-ci ildə , mövcud vəzifəsindən icazə alaraq "Manchester Guardian" adına Anadoludakı türk- yunan döyüşünü yerində izlədi və Yunan birliklərinin Yalova Qırğınında girişdiyi vəhşilik hərəkətlərini bu qəzetin oxucularına köçürdü. Dönüşündə , Türkiyədə və Yunanıstanda Qərb Meselesi adlı əsərini qələmə aldı. Bu kitab Mustafa Kamal liderliyindəki Milli Türk Ordusunun Yunan qüvvələrini təxribata uğratmalarının dərhal əvvəlində , 1922-ci ilin yazında nəşr olundu. Toynbee'nin bu yazıları və Türklərin iddiasına qarşı gedərək artan simpatiyası Koraís kürsüsünün maliyyəsinə iştirak edən yunan hökumətinin və dəstəkçilərinin reaksiyasını çəkdi. təzyiq və günahlandırmalardan böhrana düşən Toynbee 1924-cü ildə kürsüdən ayrıldı. Daha sonra , Kral Beynəlxalq Əlaqələr İnstitutunda 1955-ci ildə təqaüdçü olana qədər çalışacaq və əhəmiyyətli əsərlərini bu təşkilatda qələmə aldı.

22 Oktyabr 1975-ci ildə həyatını itirdi.

Əsərlərinin xüsusiyyətləri[redaktə]

Tarixçinin insan növünün bəzi təməl hissələrinin həyatlarını ələ aldığını, cəmiyyət deyilən söz mövzusu varlıqları seçib araşdırdığını dilə gətirən Toynbee, tarix araşdırmaçısının cəmiyyətlər arasındakı əlaqələri yalnız müəyyən anlayış və kateqoriyalar altında araşdırdığını müdafiə edər.

Özü xüsusilə Yunan və Şərq Mədəniyyətləri üzərinə qabaqda gələn tarixçilərdən biri olub əsərlərində səlahiyyətli bir elm adamı tərəfindən edilən yüksək keyfiyyətli şərhlərin ağırlığı hiss edilər. Üfüqünün genişliyi və izahat gücü, dünya tarixini 26 mədəniyyətə bölərək, yüksəliş və çöküşlerini "təhlükələrlə üz-üzə gəlmə və bunlara cavab vermə" dövrlərinə görə analiz etdiyi, ən əhəmiyyətli əsəri olan, on iki cildlik A Study of History - Tarix şüuru adlı əsərində də görülməkdədir.