Arqu dilləri

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Əli Məhəmməd Xələfi zingir

Arqu- arqo

Arqu, bəlli bir kəsimin, genəlliklə də bəlli bir məsləkdən olan kişilərin öz aralarında oluşdurub danışdıqları, bu nədənlə ortaq dili danışan başqa insanların anlayabilmədiyi özəl dilə arqu (Alm: Argot, gaunesprache; Fr: argot; Ing: slang) adı verilir. Yapı baxımından içındən çıxdığı ortaq dildən fərqli olmayan arqu da, hər dil kimi, sürəkli olaraq dəyişir, gəlişir. Kimi sözəcükləri ölür, toplumsal gəlişmələrə görə yeni sözcüklər qazanır. Arqu söyləmi (istilahı), əskidən, daha çox pis/kobud dil qarşılığı olaraq kulhan bəyi [başı boş], ayaq təbəqə ağzı üçün qullanılırdı. Bu anlamı böyük ölçüdə dəyişdirmişdir. Bugün, kulhan bəyi, oğru, dənizçi,sürücü arqusu yanında əsnaf, sənətçi arqular da ortaya çıxmışdır. Arqu sözəcüklər, ortaq dilin yoxsa da bir özgə dilin sözcüklərinə özəl anlamlar yükləyərək, özgə dildən alınan bəzi sözəcüklərin yapsını bilincli olaraq pozaraq əldə edilir. Arqu, sanıldığının tərsinə, anlam dəyişiminin guclu olduğu, dərin anlamlı, etəkili bir dildir. O qədər ki, arqu sözcüklər, öbəklər, gedərək ortaq dilin söz varlığına da girib, ulusca qullanılır. Örnəyin, dümən (hiylə, dolab), dümən yapmaq, yelkənləri suya endirmək, dikinə təraş (yanlarla dolu gəvəzəlik), palavra (uydurma söz ya da xəbər; uzun və boş danışma), omuzlamaq (alıb götürmək), yuvarlamaq (bir nəsnə yemək), boşlamaq (vazgeçmək, peşini buraxmaq), qırmaq (oxuldan qaçmaq), inək (çox çalışqan olmaq) kimi sözəcük və öbəklər arqudan ana dilimizə keçmişdir. Germinın doğusunda yerləşən "Xan bulağı" adlanan bir kəndin, bir çağlar Ərdəbilin yörəsində olan "Torpaqlı" kəndində yaşayan adamları, "torpaqlı dili" adlanan bir dil bilib və gərəkli yerlərdə onu qullanırlar. Bu adamların nə danışdığını bir kimsə anlamasını istəməyəndə bu dildə danışırlar. Bu dili zərgərlər və qaraçılar da bilirlər. Yağub Balayi deyir: Elə bil bir abırlı qonağımız gəlib istəyirəm arvada deyəm bu qonağa yaxşı sayqı göstərək, qoy gedəsin bizi yaxşı desin; (bu qazı az dolanıb bizim paylamıza, şuqqar qağnıdan mıl elə hanastası gedsin evlərində bizi şuqqar tovsun.) Çelallıq: yavalıq lombard: tüfəng qazı: kişi/ şəxs


Qaynaq: Balayı yağub – Germinin Xanbılağı kəndi sakini- 73yaşında- qış2011