Atlantida

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

✰

Alman ensiklopedisti Afanasi Kirxerin xəyali Atlantida xəritəsi. 1669-cu ildə Amsterdamda nəşr olunmuş Mundus Subterraneus kitabından. Xəritədə yuxarı tərəf cənubu göstərir.

Atlantida adası (yun. Ἀτλαντὶς νῆσος) — ilk dəfə qədim yunan alimi Platon (yun. Πλάτων E.ə. 428/E.ə. 427, AfinaE.ə. 348/E.ə. 347) tərəfindən qeyd edilən əfsanəvi ada və ya qitədir.[1] Atlantidanın faciəvi tarixi haqqında məlumatlara ilk dəfə qədim yunan filosofu Platonun əsərlərində rast gəlinir. Platon bu məlumatları babasından, o isə Misir rahiblərindən eşitdiyini deyir.[2] Atlantidanın yeri haqqında müxtəlif fikirlər mövcuddur.[3] Bəziləri onun Atlantik okeanında, bəziləri isə Egey dənizində yerləşdiyini iddia edir.[4] Bir çoxları Misir ehramların tikilişini yad planetlilər və atlantlarla əlaqələndirirlər. Bu fikri təbliğ edən bir çox incəsənət nümunəsi də mövcuddur. Lakin tarix elmi sübut edir ki, piramidalar b.e.ə. 2500-cü illərdə qədim misirlilər tərəfindən tikilib. İnşaatda isə yad planetlilərin deyil, qullar və həmçinin, vergi mükəlləfiyyətlərini ödəmək üçün bura gələn kəndlilərin əməyindən istifadə olunub.[5][6]. "Atlantida" ilə bağlı məlumatları ekranlaşdırmaq üçün bədii filmlər, sənədli filmlər və cizgi filmləri çəkilmişdir.[7][8][9][10][11] "Walt Disney" kompaniyasının istehsalı olan Atlantida: İtirilmiş imperiya[12]Atlantida 2: Maylonun qayıdışı[13] adlı cizgi filmləri "Atlantida" haqqında çəkilmiş ən populyar qısametrajlı cizgi filmlərindən biridir.

Platonun mühazirəsi[redaktə]

Üzərində Atlantida haqqında məlumat verilmiş Oksirinxkus papirusundan fraqment

Atlantida haqqında ilk yazılı məlumatlar Platonun "Timey"[14][15][16][17][18][19] və "Kritiy"[20][21][22][23][24][25][26] dialoqlarında yer alır.[27] Əsərdəki məlumatlara görə Kriti Atlantida haqqında məlumatları babasından, o da öz babasından, babası isə Misir rahiblərindən eşidib. Kitabda deyilənlərə görə, Atlantida 9000 il öncə dəhşətli bir fəlakət nəticəsində bir günün içində dağılaraq məhv olmuşdur. Belə çıxır ki, Atlantida bizim eradan əvvəl 9500-cü ilə qədər mövcud olmuş, təxminən bu tarixdə isə dağılmışdır. Bəzi mütəxəssislər Paltonun fikirlərini həqiqət hesab etmirlər. Onu Platonun təfəkkürünün məhsulu və ya fəlsəfi mif adlandırırlar.[28] Yazdıqlarından belə aydınlaşır ki, Atlantidadan qərbdə nəhəng Amerika materikinin mövcudluğu Platona məlum olub. Onun Atlantida haqqında qeydlərinə olan maraq da daha çox bununla bağlıdır.[29][30] Çünki Platonun müasirlərinə Yer kürəsinin quruluşu tam dəqiqliyilə məlum ola bilməzdi. Filosof Atlantida barəsində qeydlərini belə yekunlaşdırır:

"

"Dəhşətli zəlzələ və subasma nəticəsində bizim ordumuz bir gün və gecə ərzində torpağa gömüldü. Atlantida adası da dənizin dərinliklərində gözdən itdi. Bu səbəbdən indi həmin dəniz gəmiçilik üçün yararsızdır. Batmış adanın əvəzində qalan bərkimiş çirkab, gəmilərin hərəkətinə mane olur".[31]

"

Platonun sözlərindən görünür ki, Atlantida bizim eradan 9500 il əvvəl Atlantik okeanında, indiki Cəbəllütariq boğazının yanında yerləşirdi. Sahəsi Liviya və Asiya qitəsinin birlikdə götürülmüş sahəsindən də böyük olub. Platona görə adada yaşayanlar dəniz və zəlzələlər tanrısı Poseydonun soyundan gələn kralların qurduğu ittifaq tərəfindən idarə olunurdu. Həmçinin adada ayrı-ayrı krallar tərəfindən idarə olunan şəhər dövlətləri var idi. Ancaq bunların içində ən möhtəşəmi paytaxt şəhəri idi.[32][33]

Bu paytaxt şəhəri quru sahəsini bir-birindən ayıran 3 ayrı su sahəsi ilə əhatə olunurdu. Bu su sahələrinin ətrafında da müdafiə məqsədilə divarlar çəkilmişdi. Bu divarların hər biri ayrı-ayrılıqda fərqli metallardan hazırlanmışdı. Ən kənardakı divar bürüncdən, ortadakı divar misdən və ən iç divar isə nadir tapılan, yalnız bu adada olan mədəndən çıxan "orikalkumun" ilə hazırlanmışdı. İç divarın hazırlandığı metal parıldayaraq özündən qırmızı işıq saçırmış. Atlantlar şəhəri çevrələyən bu xəndəklərin arasında şəhər mərkəzi ilə dənizi bir-birinə bağlayan bir kanal da qazıbmışlar. Adanın sahilindəki qayaları yararaq liman inşa edibmişlər. Zəngin təbii sərvətlərə malik olan bu adanın sakinləri incə zövqə malik insanlar olublar. Onlar buğalara sitayiş edir, fil, o cümlədən, başqa vəhşi heyvanlar da saxlayır, qozla qidalanırdılar.[34][35][36][37][38]

Kritiyin dialoqu[redaktə]

Platon və Aristotel (Rafael Santinin 1509-cu ildə çəkdiyi "Afina məktəbi" rəsmindən fraqment (Vatikan)

Əksər alimlər Platonun dialoqlarda haqqında bəhs etdiyi bu adanın əfsanə olduğunu və mövcudluğunun heç bir dəlillə sübuta yetirilmədiyini iddia edirlər. Kritiyin dialoqunda Platon qeyd edir ki, onun Atlantida barədə verdiyi məlumatlar afinalı dövlət xadimi Solonun (e.ə. VI əsr) Misirə səyahəti ilə bağlıdır.[39] Misirdə olarkən, Solon keşiş Sayasla görüşür. Sayas qədim Atlantida tarixini papiruslar üzərində yazılmış Misir heroqliflərindən yunan dilinə tərcümə etmişdi.[40] Bəziləri isə Platonun Atlantida barədə yazılarının Troya müharibəsindən bəhrələndiyini qeyd edir.[41][42][43]

Dialoqda yunan tanrılarının dünya ərazisini öz aralarında bölməsi və dəniz tanrısı Poseydonun Atlantida adasını seçdiyi qeyd edilir. Poseydon Kleyto adlı qadını sevirdi. Onların beş cüt əkiz oğlu dünyaya gəlmişdi. Onlardan böyüyü Atlas adanın və adanın yerləşdiyi okeanın (Atlantik okenanı onun şərəfinə adlandırıldı) kralı elan olundu. Onun əkiz qardaşı Qadeyrus və digər dörd cüt əkiz qardaşa adanın müxtəlif hissələrinin idarəsi tapşırıldı. Paseydon Kleyto ilə sevgi yaşadığı dağda saray yaratdı. Saraydan başlayaraq bir-birindən xəndəklərlə ayrılan və ölçüləri böyüyən üzükşəkilli torpaq sahələri quruldu. Bu üzükşəkilli sahələr bir-birilə körpülər vasitəsilə birləşdirildi. Şəhərə gəmilərin daxil omasını təmin etmək üçün sarayın yerləşdiyi mərkəz hissədən hər bir üzükşəkilli torpaq sahəsindən keçməklə kanal yaradıldı. Hər bir torpaq sahəsində limanlar tikildi. Bu sahələrin hər biri müdafiə qalalaları ilə qorunurdu.[44][45][46][47][48][49][50]

Platona görə, Solunun dövründən (e.ə. VI əsr) 9 min il əvvəl şəhərin daxilində və xaricində yaşayan insanlar arasında böyük müharibə oldu. Atlantlar Afrikanın bəzi hissələrini, Misiri və Avropanın o dövrdə Tireniya (indiki İtaliya ərazisində yerləşir) adlanan hissəsinə qədər olan əraziləri işğal etdilər və insanları qula çevirdilər. Bir müddətdən sonra adada güclü zəlzələ və tufan başladı. Ada bir gecənin içində suyun dibinə batdı və batarkən yaratdığı palçıq və digər tullantıların altında həmişəlik itdi.

Yerləşdiyi ərazi fərziyyələri[redaktə]

Atlantların yaşadıqları ərazini Platon öz əsərində dəqiq məkan göstərməyib. O yalnız indiki Cəbəllütariq boğazının ətrafını nişan verməklə kifayətlənib. Bəzi alimlərin dediyinə görə Atlantida Atlantik okeanından Aralıq dənizinə, cənubda Misir, şimalda İtaliyaya qədər uzanan böyük bir imperiyaya malik olub. Hətta bəzi araşdırmaçılar Cəbəllütariqin sahillərində yerləşən Azor və Kanar adalarının Atlantidanın qalıqları olduğunu qeyd edirlər. Ümumiləşdirmə aparıldıqda dünyanın hər yerində Atlantidanın qalıqlarının olduğunu iddia edənlər var: Antarktida, İrlandiya, İspaniya, Cənubi Çin dənizi, Amerika qitəsi, And dağları, hətta Dominikan Respublikasında yerləşən bir gölü də bu əraziyə aid edilir. 1882-ci ildə Donelli "Tufandan əvvəlki dünya-Atlantida" adlı kitabını nəşr etdirir. Donelliyə görə Atlantida yer üzündəki cənnət, yunan tanrılarının vətəni imiş. Donelli Atlantidanın Azor adalarının yaxınlığında yerləşdiyini bildirir.[51] Geniş yayılmış digər fərziyyəyə görə,[52][53][54] Atlantida Santorini adasında[55] vulkan püskürməsi nəticəsində[56] məhv olmuş qədim Krit mədəniyyətilə əlaqəlidir.[57][58][59][60] Bir çox müasir fərziyyəyə görə mütəxəssislər əfsanə və əsatirlərə istinad edərək, Atlantidanın Mərmərə dənizi sahillərində yerləşdiyini qeyd edirlər.

Akrotiri (Santorini)[61] qalıqlarından tapılmış Qərb evindən gələn gəmilərin karvan və ya flotiliya freskası.[62][63]

Atlantida və And ərazisi[redaktə]

1553-cü ildə Pedro Syes de Leonanın "Perunun xronikası" əsərində hinduların tarixindən hadisələr danışılır. Bu hadisələrə görə, "Ağ adamlar" Quamanqa (Peru) ərazisini İspanlardan da əvvəl keçmiş və İnqlərdən əvvəl buranı idarə etmişlər:

"Ən böyük çayın adı Vinyakedir (Vinaque). Bu çayın ətrafında uzun əsrlər boyu mövcud olan çoxlu tikililər vardır. Hindulardan bu haqda soruşduqda, onlar saqqallı adamların İnqlərə qədər bu yaşayış məntəqələrini tikdiklərini qeyd edirlər. Bu tikililər digər İnqlərin tikililərindən çox fərqlənirdi. Çünki onların forması kvadrat, lakin İnqlərin düzəltdikləri tikililərin formaları nazik və uzun idi. Mənə elə gəlir ki, əvvəllər bura özgə insanlar gəlmiş və onlar şüarca inkşaf etmiş olublar ki, bizim onlar haqqında dəqiq məlumatımız yoxdur.

— Pedro Syes de Leonanın "Perunun xronikası" əsəri. Birinci hissə, Başlıq LXXXVII[64]

Bu əsərdən sonra bir çox tarixçilər həmin özgə adamlarla maraqlanmağa başladılar. Tarixçilərdən biri olan Pedro Sarmyento de Qamboa adlı yazıçı bu barədə 1555-ci ildə Antpervendə nəşr edilən "İnqlərin tarixi" adlı əsərində qeyd edir.[65] Peru ilə Atlantidanın əlaqəsini tarixçi olan Aqustin de Sarate "İnqlərin kəşf olunması və işğalı" əsərində qarşı-qarşıya qoyur.[66] Atlantların Cənubi Amerikada yaşadıqları haqqında bir çox hipotezlər ABŞ yazıçısı Cim Allenin "Atlantida: Andlar həlli" ing. Atlantis: The Andes Solution) adlı əsərində ətraflı göstərilir.[67][68]

Atlantida və Braziliya ərazisi[redaktə]

1624-cü ildə ingilis alimi və siyasətçisi Frensis Bekon Berulamski "Yeni Atlantida" (Nova Atlantis) əsərində Atlantidanın Braziliya ərazisinin ətrafında olması haqqında bir sıra məlumatlar vermişdir. Əsərin nəşr edilməsindən bir müddət sonra fransız kartoqrafı Nokola Sanson tərəfindən Cənubi Amerikanın da daxil olduğu xəritə tərtib edilmişdi. Bu xəritədə Braziliyanın göstərildiyi ərazi Platon qeyd etdiyi Poseydonun övladlarının əyaləti ilə üst-üstə düşürdü. Bu atlasa bənzəyən xəritə 1762-ci ildə Robert Boqudi tərəfindən də tərtib edilmişdi. Braziliyanın Atlantidanın ərazisində yerləşməsi haqqında fərziyyəni Polkovnik rütbəsini qazanan məşhur ingilis alimi və səyyahı Persi Harrison Fosett (1867—1925?) dəstəkləyirdi. Rəvayətə görə, portuqal səyyahları bandeyrantamlar 1753-cü idlə Baiya əyalətində məlum olmayan "Ölü şəhər" statusuna malik olan şəhərdə qızıllar axtarışına çıxmışlar.[69] Persi Harrison öz planın "Z", yəni, Matu-Qrosu əyalətində yerləşən naməlum şəhər adlandırırdı.[70][71] Persi, Atlantidanın Braziliya ərazisində mövcud olmasını qara bazalt heykəlciyi ilə əlaqələndirirdi. Onun sözlərinə görə, bu heykəlciyin nədən yarandığını Britaniya muzeyində çalışan ekspertlər izah edə bilməmişlər. Həmçinin, Persi Braziliyanın Baiya ştatında yerləşən Qonqoci çayının ətrafında yerləşən rayonlarında bu sivilizasiyaya aid bir sıra qalıqlar tapmışdır.[72][73] 1925-ci ildə Persi heyəti Şinqo çayı ətrafında ekspedisiya aparmışdır. Lakin onlar bu ekspedisiyadan naməlum səbəbdən geri qayıtmayıblar.[74][75]

Atlantida və Bermud üçbucağı[redaktə]

Bermud üçbucağı Atlantik okeanının şimalında Florida, Bermud adaları və Puerto-Rikonu birləşdirən şərti xətlərin əhatə etdiyi üçbucaq ərazidir. Bermud üçbucağı burada çoxlu itmiş obyektə görə sirli yer və anomal zona sayılır. Bu sahə gəmilərin, qayıqların və təyyarələrin itdiyi yüksək qəza bölgəsi kimi qeyd edilib. Adı çəkilən yer haqda mövcud olan əfsanənin müasir tarixi 5 donanma təyyarəsinin böyük fırtına ilə qarşılaşaraq yoxa çıxması ilə başlanıb. Əksər insanlar tərəfindən Bermud üçbucağı sadəcə kimlərsə tərəfindən məşhurlaşdırılmış və qeydi-adi bölgəyə çevrilmiş bir əfsanə kimi qəbul olunub. Son iddiaya görə isə bütün bu sirli hadisələr əslində sadə bir təbii qaz kütləsinin təsirindən baş verirmiş.[76] Yeraltından fışqıran təbii qazlar sudan yüngül olduqları üçün səthə doğru yüksəlirlər. O anda, döşəmədən səthə qədər suyun sıxlığı azalır. Həmin vaxt ordan keçən nə varsa, dərin bir quyuya düşər kimi sürətlə okeanın dibinə çəkilir.

Bermud ücbucağının da qədim Atlantida şəhəri ilə hansısa əlaqəsi olması barədə fikirlər mövcuddur.[77] Hətta Atlantida şəhərinin su altına batdığı güman edilən ərazidə aparılan sualtı araşdırmalarda okeanın dibində sıralanmış böyük daşların insan əli ilə sıralanması həmçinin həmin daşların bəzilərinin əraziyə aid olmayan süxurlardan yonulması da burada həqiqətən də vaxtı ilə mədəniyyət və sivilizasiyanın olmasını sübut edir.[78] [79]

Atlantidanın Azərbaycanla əlaqəsi[redaktə]

Fərziyyəyə görə Atlantida adası, ilkin materiyada, yəni, göydə yaradılmış ada rəmzində ruhlar dünyasıdır.[80] Bu adada Poseydon, ölümlü qadın Kleytodan olan öz şahlar nəslini yerləşdirmişdir. Kleyto rəmzi qədim mənbələrdə Kelt, Gilad, Qalaad, Xilat, Xüld və s. kimi yazılır və Gel-Ata fikrini ifadə edir. Lakin bu rəmz eyni zamanda təsəvvüfdə Tala-Ağa kimi də oxunur ki, bu da Allah Talanın Gel eli ilə bağlı olması deməkdir. Quranın Furqan surəsində[81] (25:15) Kleyto rəmzi Xüld kimi yazılır və bilavasitə cənnətin adı kimi göstərilir. Xilat və ya Kleyto rəmzləri ilə eyni məna verən Xüld rəmzinin cənnətə aid edilməsi, Atlantidanın məhz Tilos, yəni, Talış dağlarının üstündə yaradılması mənasını verir. Şumer mətnlərinə görə isə Şumer Allahlarının vətəni Tilos (Dilmun) cənnətidir.[82] İngilis antropoloqu Ceyms Freyzer "Qızıl budаq" (ing. The Golden Bough) əsərində, Silvi şahlarının banisi öləndən sonra tanrılardan birinə çevrilərək Alban dağlarının üstündəki fəzada qərar tutduğunu qeyd edir.[83][84] Bu isə o deməkdir ki, Talış dağları elə Alban dağlarıdır və göydəki Qeb (Qeyb) aləmi də burada yaradılmışdır.[85]

Atlantidanın Herakl sütunları tərəfində yerləşdiyi haqqında bir sıra fərziyyələr vardır.[86][87][88] Fərziyyələrə görə, bura eyni zamanda, sütunlar şəhəri olan və Ad oğlu Şəddadın qızıl və gümüş kərpicdən tikdirdiyi İrəm zat əl-İmad şəhərinin obrazıdır. Yəni, Atlantida, yerin altında gizlədilmiş və qədim Misirdə ölüm şahlığı sayılan Sokarın (Aid/Qades) göydəki obrazıdır. Quranın Qəmər surəsi[89] (54:48), Muddəssir surəsi[90] (74:26) və Qəsəs surəsinin[91] (28:43) ayələrində Sokar rəmzi Sakar kimi yazılır və "cəhənnəm odu" mənasını verir. Digər mənbələrdə Arsak kimi yazılan və bilavasitə ilahi odun (Nuri-Azər) qorunduğu yerlə bağlı olan Arsak və ya Arşak yeri Əl-Kufiyə görə Ərdəbildən 45 km yol məsafəsində yerləşir ki, bu da kaduslar ("kuddus" – müqəddəs) diyarı olan Talış dağlarının ərazisinə düşür. Bütün bunlar o nəticəyə gətirib çıxarır ki, Atlantida - Misir fironu Ra-Amonun (Ra-Əman/Rəhman) göydə yaratdığı ruhlar dünyasıdır. Atlantlar isə dünya üzərində hökmran kimi ilk yaradılmış Oziri (Azər) nəsli olan türk bəgləri, pirlər, seyidlər, şıxlar və s. müqəddəslər nəslinin əcdadlarıdır. Bu haqda Firudin Gilar Bəg "Batini-Quran" əsərində məlumat verir.[92] Bu əsərdə qey edilir ki, nəhənglər nəsli kimi yaradılan bu insanlar günah işlətdikləri üçün "Allah əlini qoyub onları kiçiltmiş" və onlar öz qüdrətlərini itirmişlər.

Atlantlar və Ad qövmü[redaktə]

Quranın Fəcr surəsində Ad, Səmud, İrəm, Firon cəmiyyətləri kimi köhnə qövmlərə dair bəzi hekayələr, insanın pisliyə yönəlməsi, bunun nəticələri və axirət dünyası izah edilmişdir. Quranın 89-cu surəsi olan Fəcr surəsinin 6-cı ayəsi bu cürdür:

"Məgər görmədinmi Rəbbin nələr etdi Ada (Hud peyğəmbərin Ad qövmü)?"[93]

— Qurani-Kərim, 89-cu surə Fəcr surəsi, 6-cı ayə

Mütəxəssislərin fikrincə, Ad qövmü (ərəb. عاد‎‎), ilk insan Adəmin adı ilə eyni kökdəndir.[94][95] Türklərdəki "ata" kəlməsi də bu kökdəndir.[96][97] Ad qövmü haqqında Quranın 46-cı surəsi olan və 35 ibarət Əhqaf surəsinin (azərb. Qum təpələri) 21-ci ayəsində də bəhs olunur.[98][99] Ayə aşağıdakı ifadələrdən ibarətdir:

Ad tayfasının qardaşını xatırla! Bir zaman o özündən əvvəl də, sonra da qorxudan peyğəmbərlər gəlib-getmiş qumsal təpələrdə yaşayan tayfasını: "Allahdan başqasına ibadət etməyin. Mən sizə üz verəcək əzəmətli günün əzabından qorxuram!" deyə xəbərdar etmişdi.[100]

— Qurani-Kərim, 46-cu surə Fəcr surəsi, 21-ci ayə

Bu Atlantların yaşadıqları ərazi isə Əlqaf, adından da bəlli olduğu kimi qumluq bir ərazi olubmuş.[101] Həmin ərazi qədim ərəb xalqı[102][103] olan Ad tayfasının (Aditlər) məskunlaşdığı yer ilə eynidir.[104] Quran təfsirçilərin fikrincə,[105] Ad qövmü yüksək binalar və yüksək məbədlər inşa etmiş və bununla da özlərinə tanrıya tay tutmaq istəyirmişlər.[106] Buna görə də tanrı onları şimşək və yeddi gecə, səkkiz gün boyu dondurucu küləklə[107] (Buz dövrünün soyuqlaşması nəzərdə tutula bilər) cəzalandıraraq məhv etmişdir.[108][109]

Teosofiyada Atlantida[redaktə]

Teosoflardan biri olan Yelena Blavatskaya "Gizli doktrina" kitabında yazır ki, Atlantida müasir insanların yarandığı "Dördüncü nəsl" nümayəndələrinin evalusiya nəticəsində yaranmışdır.[110] 1882-ci ildə görkəmli ingilis teosofu Alfred Persi Sinnett demişdir ki, suallarının cavabını tibet mahatması Kut Humidən öyrənmişdir:

"Atlantidanın yaranması (qitələr və digər adalar) miosen periodunda (indi də tədricən sizin qitələrinizdə yaranır) yaranmış və Alpın qalxması ilə üst-üstə düşmüş ən böyük qitənin yox olmasıyla yüksək nöqtəsinə çatmış və ardınca Platon tərəfindən qeyd edlən kiçik adaya çatmışdır. Misirdə Saisin rahibləri Solomona Atlantidanın (yeganə salamat qalmış ən böyük ada) onların dövrünə 9000 il qalmış yox olduğunu qeyd etmişlər. Onlar xəyali olmamış və uzun müddət nailiyyətlərini qoruyub saxlaya bilmişlər. Ancaq, mən deyəndə ki, onlar yalnız Poseydonisdə qeyd edirlər, onlar möhtəşəm xronologiyalarını yunan mütəfəkkirlərinə heç vaxt deməzdilər. Möhətəşəm hadisə - bizim Şambalada (Mərkəzi Asiyada yerləşən ada) yaşayan Poseydonis maqları adlanan İşığın övladlarının gəlişi təxminən 11 446 il əvvəl baş vermişdir. Siz bu hadisələrin xronoliji ardıcıllığını 1 tomlu yazılan "İsida" kitabından oxuyun, bu zaman hər şey aydın olacaqdır."[111]

— Kut Humi

Teosofların fikrincə, Atlantida 1 milyon və 900 min il bundan əvvəl mövcud olmuş və əldə etdikləri sehrli güclərə görə uzun müddət müharibə hədəfində olmuşlar. Məhz müharibələr bu dövlətin süqutunu yaxınlaşdırmışdır. Uilyam Skott-Elliot 1896-cı ildə yazdığı "Atlantidanın tarixi" kitabında göstərir ki, Atlantida süqut edən zaman iki böyük adaya Daytya və Rudaya ayrılmış, sonda axırıncı Poseydonis qalığına kimi mövcud olmuşdu.[112] Tibet muzeyində Atlantidanın mövcud olmasını göstərən xəritələr mövcuddur.[113] Uilyam Skott-Elliotun dərc etdiyi Atlantidanın yerini göstərən dörd xəritə tibet muzeyində saxlanılan xəritələrin kopiyası idi.[114]

Ezoteriklər[redaktə]

Atlantida zaman-zaman ezoterikanın da maraq dairəsində olmuş, bir sıra teosoflar, gizli təşkilatlar, ezoterika mütəxəssisləri bu barədə kitablar yazmışlar.[115] Onların bir çoxu Atlantidanın varlığına inanmış, bəziləri isə atlantların fiziologiyalarını da təsvir etmişlər. Belə ki, onların iddialarına görə atlantlar müasir insandan qat-qat hündür olmuşlar. Onlar alınlarının ortasında isə üçüncü bəsirət gözləri gözləri, yəni, "hər şeyi görən gözləri" olmuşdur ki, bu mistik göz vasitəsilə bir-birinə informasiya ötürmək və bir sıra fövqəlbəşər qabiliyyətlərini həyata keçirmək imkanları varmış. Ezoteriklərin fikrincə Atlantida haqqında məlumatlar əslində itməyib, Tibet monastrları, Misir ehramları və Mayya sivilizasiyası da onların sivilizasiyalarının qalıqlarıdır.

1887-1945-ci illərdə yaşamış ABŞ ezoteriki və mistikçisi Edqar Keysi isə Atlantidanın bir neçə adada mövcud olan bir qitə olduğunu iddia edirdi. Keysiyə görə bu qitənin əhalisi lazerə bənzəyən kristal enerji stansiyaları hazırlayıbmışlar. Elə bu enerji stansiyalarından birində baş vermiş nasazlıq nəticəsində yaranmış partlayış qitənin məhvinə səbəb olmuşdur. Keysi Sfinks məbədi ilə Atlantidanın bağlılığının olduğunu da iddia edirdi. Onun fikrinə görə Atlantida fəlakətindən sağ qurtaran atlantlar Sfinks məbədini inşa etmiş və öz gizli bilikləri haqqında məlumatları Sfinks məbədinin gizli otaqlarındakı arxivlərdə gizlədiblər.

Araşdırmalar[redaktə]

Ehtimallara görə, suyun altında qalmış Atlantidanın okeanın dərinliyinə doğru çökməsi hələ uzun müddət davam edib.[116][117] Ancaq Platon Atlantidanın məhv olduğu tarixi dəqiq göstərməyib. Sadəcə, afinalılarla atlantlar arasındakı həmin ərəfəyə təsadüf edən mifik müharibə barəsində danışmaqla kifayətlənib. Atlantoloqlar hesab edirlər ki, bu müharibənin sona çatması ilə Atlantidanın məhv olmasını çox qısa zaman intervalı ayırır.[118][119][120]Atlantidanın qalıqlarından tapılan mədəniyyət nümunələri isə müəyyən mülahizələrə əsas verir. Platona görə, analoji mədəniyyət nümunələri məhz həmin mifik savaş dönəminə aiddir. Bu isə Atlantidanın məhvinin təxminən 12 min əvvələ təsadüf etməsi haqqında təsəvvürlər yaradır. Bununla belə Misir ehramlarını, Böyük Britaniyanın Uiltşir qraflığındakı Stounhenc abidəsini, Bermud üçbucağını da Atlantida ilə əlaqələndirənlər çoxdur.[121][122]

Atlantida və Üçüncü Reyx[redaktə]

Almanları ari irq adlandıran və bu məqsədlə Yer üzündə olan bütün sirli məkanları araşdıran, sanki özlərinin ali olmalarını sübut etməyə çalışan, ikinci bir tərəfdən öz qüvvəsini fövqəl güclərlə birləşdirməyə çalışan Üçüncü Reyx dövləti də Atlantidanın axtarışında idi.[123] Hətta bu araşdırmaların bəziləri Hitler Almaniyasından əvvəlki dövrlərə, 1900-cu illərə gedib çıxır.[124] Belə ki, Tuli adında gizli bir cəmiyyət ari xalqının varlığını araşdırmaq və onların Atlantida ilə hər hansı bir əlaqəsinin olduğunu sübuta yetirmək üçün axtarışa başlayırlar. Onlar dünyanın bir çox yerində axtarışlar aparsalar Atlantidanın daha çox Qrelandiya və İslandiya adaları arasında yerləşdiyinə inanırdılar.[125] Hətta Adolf Hitler İkinci dünya müharibəsi vaxtında Hərbi Hava Qüvvələrini də bu işə səfərbər etmişdi. Bununla belə tutarlı faktlar əldə olunmamışdı.[126]

İqnatius Donnelli[redaktə]

Bəşər tarixinin sonrakı dövrlərində Atlantidanın taleyinə bir çox elm adamları da maraq göstərib. Onların bəziləri Atlantida faciəsini Platonun uydurması sayırdılar. Hesab edirdilər ki, Platon bu uydurması ilə gələcək nəsillərə öz həmvətənləri haqqında mifik qəhrəmanlıq tarixi hədiyyə etmək istəyib. Ancaq Platonun Atlantida barədə məlumatlarına ciddi yanaşaraq elmi araşdırmalar aparanlar da yox deyil. Onların sırasında amerikalı konqresmen İqnatius Loyola Donelli xüsusi yer tutur. Atlantida ilə bağlı tarixi materialları araşdıraraq 1882-ci ildə "Atlantida - subasma öncəsi dünya" əsərini qələmə alan ABŞ atlantoloqu və yazıçısı İqnatius Donnelli hətta "atlantologiyanın atası" kimi qəbul edilirdi.[127] Bu mövzuda apardığı araşdırmalardan sonra İqnatius Donnelli Platonun reallıqda mövcud olmuş nəhəng adanı təsvir etməsi haqqında mülahizə irəli sürmüşdü. O hesab edirdi ki, Atlantida ilk və ən qədim bəşəri sivilizasiyanın məkanı olub. Çünki hindu, skandinav və s. dünya xalqlarının mifologiyalarında qalan allahların hamısı Atlantida vətəndaşları sayılır. Böyük ehtimalla Atlantidanın ən qədim kaloniyası Misir olub. Bu səbəbdən də Misir sivilizasiyasını Atlantida sivilizasiyasının təzahürü saymaq olar. Bürünc əsri Avropaya məhz Atlantidadan ayaq açıb və ilk dəfə dəmirdən atlantlar istifadə ediblər. Və Atlantida dəhşətli fəlakət nəticəsində məhv olub. Adanın bütün əhalisi okean sularının altında qalıb.[128]

Corcio Qalanopoulos[redaktə]

Yunan seysmoloqu Ancelos Corcio Qalanopoulos (1910-2001) iddia edir ki, Platonun Kritiyin dialoqunda yazdığı "Solonun dövründən 9 min il əvvəl" sözləri əslində misir dilindən yunan dilinə səhv tərcümə olunmuşdur.[129] Burada "minlər" əvəzinə "yüzlər" tərcümə olunmalı idi. 9 min il əslində 900 ildir. Yəni Solonun dövründən 900 il əvvəl e.ə XV-XVI əsrlərə uyğun gəlir. Bu isə Tera vulkanik partlaması ilə təxminən üst-üstə düşür. Kanar, Madeyra və Azro adalarının da Atlantida olması barədə fikirlər var. Lakin bu adaların ətrafında aparılan tədqiqatlar heç bir katastrofik hadisənin baş vermədiyini təsdiqləyib. Antarktidanın əslində Atlantida olması barədə bir sıra fikirlər mövcuddur.[130]

Piri Rəis[redaktə]

1929-cu ilin 29 noyabr ayında məşhur Topqapı sarayında dənizlər fatehi Piri Rəisə aid köhnə bir xəritə tapılır. Xəritədə dənizlər və düzənliklər olduqca dəqiq əks etdirilmişdi. Ancaq xəritədə Antarktida qitəsinin koordinatlarının və buz altındakı dağların müasir elmin həsəd apara biləcəyi bir şəkildə dəqiq göstərilməsi alimləri heyrətə saldı. Əvvəlcə alimlər buna inanmırlar və Antarktidadakı buzaltı dağların göstərilməsini Piri Rəisin təxəyyülünün məhsulu hesab edirlər. Yalnız 1952-ci ildə müasir elm və texnikanın köməyi ilə müəyyən edildi ki, Piri Rəisin Antarktidanı təsvir edən xəritəsi olduqca dəqiqdir. İddialara görə, Piri Rəisin 1513-cü ildə "Bəhriyyə" kitabında (XVI) çəkdiyi və Antarktidanı da təsvir etdiyi (Antarktida 1820-ci ildə F.Bellinşauzen və M.Lazarev tərəfindən kəşf edilib) sirli xəritədə materik tamamilə buzlardan azad şəkildədir. Admiral xəritəni tərtib edərkən, Makedoniyalı İsgəndərin dövrünə aid sənədlərə istinad edib.[131] Qədim xəritədə Antarktidada yerləşən dağlar, çaylar, göllər göstərilir. Atlantik okenındakı Bermud üçbucağında bir zamanlar Atlantidanın yerləşməsi barədə nəzəriyyələr də mövcuddur.

Uilyam Skott-Elliot[redaktə]

İ. Donellinin davamçılarından olan Uilyam Skott-Elliot 1896-cı ildə yazdığı "Atlantida tarixi" adlı (ing. Atlantis: the Antediluvian World) əsərində bu ada haqqında daha dolğun məlumat verməyə çalışıb.[132] U. Skott-Elliot tərəfindən tam həqiqət kimi təqdim olunan konsepsiyaya görə, Atlantida bizim eradan yüzlərlə min əvvəl yüksək inkişaf səviyyəsinə çatmış sivilizasiyaya malik olub. Bu unudulmuş qitə Atlantik okeanın böyük bir hissəsini tuturmuş. Onun sərhədləri şimaldan indiki İslandiyaya, cənubdan isə müasir Rio-de-Janeyro şəhərinə qədər uzanırmış. İlk kataklizm təxminən 800 min il əvvəl baş verib. Nəticədə Atlantida öz əvvəlki relyefini itirməyə başlayıb. Amerika materiki bu nəhəng adadan ayrılıb. İkinci geoloji fəlakət 200 min əvvələ təsadüf edir. Atlantida ikiyə - Ruta adlanan nisbətən böyük şimal və ondan kiçik Daitya kimi məlum olan cənub hissələrinə bölünüb. Daha dəhşətli üçüncü kataklizmsə, 80 min il əvvəl baş verib. Bu dəfə də Atlantida öz mövcudluğunu qoruyub. Ancaq bu mövcudluq nəhəng Atlantidanı, sadəcə, Rutanın qalığı olan Poseydanidaya çevirib. Platonun haqqında danışdığı Atlantida da əslində onun kiçik hissəsi olan Poseydanidadır. Nəhayət, bizim eradan əvvəl 9564-cü ildə dördüncü və sonuncu fəlakət baş verib. Və okean Atlantidanı həmişəlik olaraq udub.[133]. Bunun nəticəsində planetimizin müasir quru və dəniz sərhədləri indiki görüntülərini alıb. Skott-Elliota görə, Atlantidanın iki milyonluq əhalisi olan paytaxtı Stavorot adlanıb. Bu şəhər müasir parkları xatırladan yaşıllıqlarla əhatə olunubmuş. Paytaxtın kənar hissəsindəsə, əsasən hakim sinfin təmsilçilərinə məxsus villalar yerləşirdi. Stavorot şəhərinin hələ ikinci kataklizm nəticəsində məhv olduğu ehtimal edilir. Atlantida cəmiyyətisə quldarlıq üzərində təşəkkül tapıbmış.[134]

Atlantidanın yerləşdiyi əraziyə dair xəritələr[redaktə]

Ekspedisiyalar[redaktə]

1968-ci ildə Baham adalarından uçan pilotlar Mimini adasının ətrafında nə isə görürlər. Hal-hazırda da "Mimini yolu" adlanan bu tapıntı 1460 metr uzunluğunda olan, döşənmiş daşlardan ibarət tikilidir. Bu təbiət hadisəsi ola bilməzdi, insan əməyinin nəticəsinə bənzəyirdi. Alimlərin ehtimalına görə bu tikili liman ətrafında çəkilmiş dalğaqıran idi. Bir neçə il sonra bu cür tapıntı Endres adasında tapılır. Buna da "Endres yolu" adı verilir. Alimlər bu yolların Atlantida ilə bağlarının ola biləcəyini iddia edirlər.

1995-ci ildə Fidel Kastro hökuməti ispan gəmilərinin batmış xəzinələrini tapmaq üçün ekspedisiya qrupu yaradır və ona Polina Zeliski rəhbərlik edir. Keçmiş Sovet mühəndis olan Zeliski Kuba sahillərinin 670 m qərbində, okean dibində qəribə tikililər aşkar edir.[137] Polina bu qədər dərinlikdə təbiətin simmetrik, olduqca səliqəli olan bir tikili yarada biləcəyinə inanmır. Baxmayaraq ki, o Atlantida möcüzəsinə qəbul eləmir, amma yenidən səyahət edib araşdırma aparmaq istəsə də, Kastro hökuməti buna icazə vermir. Platonun əsərindəki qeydləri əsas götürərək bir çox alimlər, araşdırmaçılar, arxeoloqlar, antropoloqlar, atlantoloqlar tədqiqatlar aparmış və qəribə nəticələr eldə etmişlər. Atlantların Misir ehramları ilə, Krit mədəniyyəti,[138][139] hətta Mayya mədəniyyəti ilə bağlarının olduğunu iddia edənlər də vardır.

Atlantların texnologiyası[redaktə]

Maroti Geza: Atlantidanın görünüşü

Atlantida haqqında mülahizələr yalnız onun məhv olması ilə bağlı məlumatlarla məhdudlaşmır. Həmin mülahizələr içərisində Atlantik okeanda yerləşmiş bu mifik ada boyu yayılan quldarlıq imperiyasının çiçəklənmə dövrü barəsində də iddialara rast gəlinir. Uilyam Skott-Elliot məlumat verir ki, qızıl əsrinin sonunda Atlantidanın "100 qapı" adlı paytaxtında reaktiv aviasiya sahəsi yüksək inkişafa çatmışdı.[140][141][142]

Ümumiyyətlə, Atlantida sivilizasiyasının yüksək inkişaf səviyyəsi ilə bağlı konsepsiyanın tərəfdarları od saçan və səs-küylə uçan nəhəng əjdahalar, eləcə də qeyri-adi təsvirli cisimlər barədə çoxsaylı məlumatlara istinad edirlər. Belə məlumatlara, adətən, yunanların, germanların, slavyanların, çinlilərin, hinduların və digər xalqların qədim mifoloji rəvayətlərində rast gəlinir. Konsepsiyaya görə, bütün bunlar Atlantidanın reaktiv gəmiləri haqqında öz təsvirini dəyişmiş dumanlı təsəvvürlərdir. Bu təsəvvürlər hava hücumu taktikası tətbiq edən atlantların cəza ekspedisiyaları barədə xəbər verir. Əlbəttə, belə mükəmməl texnikaya malik olsaydılar, atlantlar fəlakətdən qaçmağa cəhd göstərərdilər. Doğrudan da atlantoloqların mülahizələri arasında Atlantidanın çökdüyü vaxt hakim sinfin müəyyən hissəsinin reaktiv gəmilər vasitəsilə xilas olduğu barədə iddialara rast gəlinir. Onların qənaətinə görə, ali təbəqənin təmsilçiləri (krallar, kahinlər və s.), əsasən, Amerika və Afrikaya, eləcə də kosmik raketlərlə başqa planetlərə - VeneraMarsa pənah aparıblar.[143] Ancaq reaktiv gəmilər məhdud saylı səlahiyyətli və qüdrətli təbəqənin nəzarətində olduğundan onlar vasitəsilə fəlakətdən canını qurtaranlar o qədər də çox olmayıb. Xilas olub, Amerika və Afrikaya üz tutanlarsa, yeni vətənlərində vaxtilə Atlantidada sahib olduqları qüdrətlərini itiriblər.[144][145]

Atlantida və Mars planeti[redaktə]

2009-cu ildə İsveçrə alimləri atlantların Mars planetinə uçması və Qədim Misirə səyahəti barədə fərziyyənin doğru olduğunu bildirərək, bu hadisələrin həqiqətən də baş verdiyi qeyd edilər.[146] Bu barədə isveçrəli həkim Stefan Vayz (alm. Dr. Stephan Weisz) "Mars sivilizasiyası ya öz-özünü məhv etmiş, ya da nəhəng meteorit tərəfindən məhv edilmişdir" ifadəsi ilə İsveçrənin paytaxtı Bern şəhərində jurnalistlərə verdiyi müsahibəsində çıxış etmişdir.

"Misirin ehramları, tibb sahəsində yeniliklər, yüksək texnologiyalar, uçan aparatlar və s. Yer planetində deyil, Marsda yaranmışdır. Fərziyyəmizə görə Mars planetinin atlantları qızıl əvəzində misirlilərə öz texnologiyalarını öyrətmişlər".[147]

— Stefan Vayz

Stefan Vayz və kolleqalarından biri olan misir tarixçisi Konrad Veytç atlantların Mars planetində olduğu barədə Misirin papiruslarında qeyd olunduğunu qeyd edirlər. Onlar, həmçinin, qədim misirlildə uçan aparatın olması və bu sxemin Tutanhamonun qəbrində tapıldığını qeyd edirlər.[148] Lakin isveçrə alimlərinin fərziyyələrini təkzib edən bir sıra alimlər vardır. Onların sırasında olan qədim misirin tarixi lə maraqlanan alman alimi həkim Set Rauş (alm. Dr. Seth Rausch) aşağıdakı ifadələri qeyd etmişdir:

Misirlilərin yadplanetlilərlə əlaqəsini təkzib etmirəm. Lakin biz hələ də faktiki olaraq Marsda olan xarabalıqları yaxşı nəzərdən keçirə bilməmişik və Atlantidanın qalıqlarının orada mövcud olub-olmaması haqqında etibarlı dəlilimiz yoxdur. Mənim fikrimcə, əgər Atlantida mövcud olsaydı, ondan Yerdə mövcud olardı".[149]

— Set Rauş

Atlantida və Yer qabığında baş verən fəlakətlər[redaktə]

Prifessor Aronaks və Kapitan Nemo Atlantidanın qalıqlarını müşahidə edərəkən.

365-сi ildə Yunanıstanın Krit adası ətrafında,[150] demək olar ki, bütün şəhərlər yox olmuş və 10 minlərlə insan həlak olmuş,[151] 1556-ci ildə Çinin Şensi zəlzələsi zamanı[152] 830 min adam,[153][154][155] 1908-ci ildə Siciliyada Messina zəlzələsi zamanı 200 min adam,[156][157]. 1920-ci ildə Çində baş verən Qansu zəlzələsi zamanı 200 min adam,[158] 1976-cı ildə Çində baş verən Tanşan zəlzələsi zamanı 242 mindən artıq adam dünyasını dəyişmişdir.[159]

Zəlzələ Yerdəki dinamik proseslər nəticəsində baş verir. Bunun bir nəticəsi kimi lay tektonikasını göstərmək olar. Yerin özəyi və qabığı arasındakı litosfer laylar zəlzələlərin yaranmasında böyük rol oynayırlar. Zəlzələlər əsasən bu layların sərhəd zonalarında əmələ gəlirlər. Müxtəlif layların bir-birinə nəzərən sürüşməsi və toqquşması yeraltı təkanlara səbəb olurlar. Yeraltı daşların kəsicilik möhkəmliyi həddi keçdikdə onlar burada yaranan gərginliyi sıçrayışla boşlayır və nəticədə yeraltı tektonik təkanlar baş verir. Bu gərginlik boşalması layların sərhəd zonalarında baş verdiyi kimi, onların orta hissələrində, möhkəmliyi zəif zonalarda da yarana bilər. Ayrıca, baş verən bu hadisələrin nəticəsində quru ərazidə dağlar və düzənliklər yaranır.

Bir çox müasir atlantoloqların fərziyyələrinə görə, Atlantidanın okeana qərq olunmasına səbəb məhz yer qabığında baş verən zəlzələlər olub.[160] Yer qabığında litosfer tavalarının hərəkət etdiyi ərazilərdə ən çox zəlzələlər baş verir və Atlantidanın bu tavalara yaxın yerləşmişdir. Zəlzələdə əsas dağıdıcı fəlakət bir neçə saniyədə, davam etməsi isə bir dəqiqədə baş vermişdir. Platonun mühazirəsində qeyd edilən vaxt, zəlzələnin davam etməsilə üst-üstə düşür. Digər fərziyyələrə görə Atlantida[161] okeanda baş verən Sunami dalğaları nəticəsində yox olub. Okeanda baş verən Sunami dalğalarını, əsasən, zəlzələlər və vulkanlar yaradırlar. Yaponiya ətrafı, Azor adalarıİslandiya, Yunanıstan ətrafında yerləşən Egey dənizi və buna bənzər bir çox ərazilər yer qabığının güclü seysmik mərkəzlərindən sayılırlar.

Mayyaların tanrısı atlantlar[redaktə]

Monsu Deziderio, Atlantidanın çökməsi

Meksikada yayılmış bir əfsanəyə görə əsrlər əvvəl dənizin o biri tərəfindən ağ saqqallı tanrılar gəlib. Yerli əhalinin dediyinə görə bu tanrılar atlantlar olublar. Onlar Mayya mədəniyyətinin yaranmasına öz töhfələrini veriblər. Atlantidanın Qəraib dənizi tərəfdə olduğunu iddia edənlərdən biri də Corc Eriksondur.[162] Erikson "Endris" və "Mimini" yolunun Atlantida ilə bağlılığını vurğulayır. Bundan başqa Erikson bildirir ki, Baham adaları Platonun Atlantidanın dağıldığını iddia etdiyi dövrdə su səviyyəsindən yuxarıda olub. Erikson atlantlarla Mayya mədəniyyəti arasında oxşarlıqlar da tapıb. Belə ki, Mayya mədəniyyətinin nümunəsi olan heykəllərdə, o cümlədən, Günəş tanrısının təsvir olunduğu heykəldə mayyalara məxsus olmayan üz quruluşu var. Qalın qaşlar, uzun sifət, iri gözlər, uzun burun, qalın bığlar mayyalara məxsus sifət quruluşu deyil. Bu ancaq atlantlara məxsus ola bilər. Erikson, israr edir ki, mayyalıların üzləri tüklü olmayıb və sifətləri isə yumru olub.

Eriksonun Günəş tanrısının simasında atlantların tərənnüm olması iddiası bəzi alimlər tərəfindən inkar olunur. Belə ki, mayalıların sifətlərində tük olması faktı öz sübutunu tapıb və Eriksonun "bığ" dediyi şey əslində ya ilan, ya da ağızdan çıxan tüstü. Eriksonun fikrincə, Yukatan yarımadasında məskunlaşan ilk insanlar Sibirdən Alyaskaya keçənlər deyil, məhz dənizdən gələn atlantlar olublar. Onun dediklərinə və elmin təsdiqlədiyi fakta görə Buz dövründən sonrakı dövrdə Yukatan yarımadası, Kuba və Baham adaları daha böyük quru sahələri olublar.[163][164][165][166][167]

Atlantologiya[redaktə]

Аtlantologiya — 1959-cu ildə keçmiş sovet alimi Nikolay Feodosyeviç Jirov tərəfindən yaradılan elm sahəsidir.[168] Atlantologiya elmində, əsasən, Atlantidanın mövcud olması haqqında fərziyyələr, onların mədəniyyəti və Platonun mühazirələri araşdırılır. Bu işləri araşdıranlar isə atlantoloqlardır. Jirova görə Atlantida probleminin əsas üç[169] aspekti vardır:

  • Coğrafi xüsusiyyət: Atlantidanın mövcud olması haqqında fərziyyə.
  • Etnik mənşə: Atlantidanın gələcək insanların həyatında oynadığı rol.
  • Tarixi mövzu: Atlantidanın mövcud olması haqqında fərziyyələrin tarixi.

Nikolay Feodosyeviç Jirov əlilliyə görə təqaüdə çıxdıqdan sonra Atlantida barəsində iki kitab nəşr etdirmiş və Londonda populyar olar "Atlantis" jurnalında müxtəlif məqalələr dərc etdirmişdi.[170][171][172] Jirov öldükdən sonra onun yaratdığı elm sahəsi Rusiya cəmiyyəti tərəfindən inkişaf etdirilmişdi.[173][174][175]

Ədəbiyyat[redaktə]

Klassik ədəbiyyat[redaktə]

  • Oliver Kohns, Ourania Sideri: Mythos Atlantis: Texte von Platon bis J. R. R. Tolkien. Reclam Verlag, Stuttgart 2009. ISBN 978-3-15-020178-7
  • Diodoros: Griechische Weltgeschichte. Bibliothek der griechischen Literatur. Hiersemann, Stuttgart 1999 ff. ISBN 3-7772-9218-4
  • Herodot: Historien (Herodot). Griech.-deut., übers. v. Josef Feix. 2 Bde. München 62000. ISBN 3-7608-1539-1
  • Platon: Timaios un Kritias. Sämtliche Werke. Bd 8. Griech.-deut., übers. v. Friedrich Schleiermacher. Frankfurt am Main 1991. ISBN 3-458-33108-5
  • Plinius der Ältere: Naturalis historia. Lat.-deut., übers. v. Marion Giebel. Stuttgart 2005. ISBN 3-15-018335-9
  • Plutarx: Lebensbeschreibungen. Theseus, Romulus, Lykurgos, Numa, Solon, Poplicola, Themistokles, Camillus, Perikles, Fabius Maximus. Übers. v. Johann Friedrich Kaltwasser. München 1964
  • Strabon: Geographika I-IV. Griech.-deut., übers. v. Stefan Radt. Göttingen 2002. ISBN 3-525-25950-6

Avropa ədəbiyyatı[redaktə]

  • Reinhold Bichler: Athen besiegt Atlantis. Eine Studie über den Ursprung der Staatsutopie. in: Canopus (Zeitschrift) .20.1986, No. 51, 71–88
  • Axel Bojanowski: Wilde Theorien. Überall Atlantis. in: Süddeutsche Zeitung. vom 27. Juli 2005. ISSN 0174-4917
  • Wilhelm Brandenstein: Atlantis. Wien 1951
  • Burchard Brentjes: Atlantis. Geschichte einer Utopie. DuMont, Köln 1993. ISBN 3-7701-2910-5
  • Jörg Dendl, Platons Atlantis – Mythos, Forschung und Kritik, G.R.A.L.-Sonderband Nr. 6, Berlin: ArcKos-Verlag M. Haase 1994 (1. Aufl.)/1996 (2.Aufl.) Historisch-kritische Auseinandersetzung mit dem Atlantis-Mythos, mit deutscher Übersetzung des Atlantis-Textes von Athanasius Kircher und umfangreicher Bibliographie
  • Richard Ellis: Imagining Atlantis. Knopf, New York 1998. ISBN 0-679-44602-8 (engl.)
  • Thorwald C. Franke: Mit Herodot auf den Spuren von Atlantis. Verlag BoD, Norderstedt 2006. ISBN 3-8334-6511-5
  • Paul Friedländer: Platon I. Seinswahrheit und Lebenswirklichkeit. de Gruyter, Berlin 1954, 1964. ISBN 3-11-004049-2
  • Jean Gattefossé, Claudius Roux: Bibliographie de l’Atlantide et des questions connexes. Impr. Bosc frères & Riou, Lyon 1926. (franz.)
  • Friedrich Gisinger: Zur geographischen Grundlage von Platons Atlantis. in: Klio (Zeitschrift). 26, 1933, S. 32–38. ISSN 0075-6334
  • Herwig Görgemanns: Wahrheit und Fiktion in Platons Atlantis-Erzählung. in: Hermes (Zeitschrift) Stuttgart 128.2000, 405–420. ISSN 0018-0777
  • Williams K. C. Guthrie: The later Plato and the Academy. A History of Greek Philosophy, Bd. 5, Cambridge 1980
  • William A. Heidel A suggestion concerning Platon’s Atlantis. in: Daedalus (Zeitschrift). Cambridge 68.1933, 189–228. ISSN 0011-5266
  • Paul Jordan: The Atlantis Syndrom. Sutton Publishing, Stroud Glou 1994. ISBN 0-7509-3518-9 (engl.)
  • Rainer W. Kühne: A Location for Atlantis. in: Antiquity. Oxford 78.2004, 300. ISSN 0003-598X
  • Thomas H. Martin: Dissertation sur l’Atlantide. in: Thomas H. Martin: Études sur le Timée de Platon. Bd 1. Paris 1841, 257–332 (franz.)
  • Kathryn A. Morgan: Designer history. Plato’s Atlantis story and fourth-century ideology. in: Journal of Hellenic Studies. (JHS). Löndon 118.1998, 101–118. ISSN 0075-4269
  • Gianfranco Mosconi, I peccaminosi frutti di Atlantide – iperalimentazione e corruzione: Rivista di Cultura Classica e Medioevale, Jahr 51 / Nr. 2 / 2009; S. 331-360.
  • Gianfranco Mosconi, I numeri dell’Atlantide: Platone fra esigenze narrative e memorie storiche: Rivista di Cultura Classica e Medioevale, Jahr 55 / Nr. 1 / 2010; S. 331-360.
  • Otto Muck (Ingenieur): Alles über Atlantis: alte Thesen, neue Forschungen. Mitautor Theodor Müller-Alfeld, Herausgeber F. Wackers. Econ, München 1976, ISBN 3430168376, 9783430168373. 382 S.
  • Heinz-Günther Nesselrath: Atlantis auf ägyptischen Stelen? Der Philosoph Krantor als Epigraphiker. in: Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik. (ZPE). Bonn 135.2001, 33–35. ISSN 0084-5388
  • Heinz-Günther Nesselrath: Platon und die Erfindung von Atlantis. K.G. Saur, München/Leipzig 2002. ISBN 3-598-77560-1
  • Gunnar Rudberg: Atlantis och Syrakusai, 1917; bzw. Atlantis and Syracuse, 2012. ISBN 978-3-8482-2822-5
  • Edwin S. Ramage (Hrsg.): Atlantis. Mythos, Rätsel, Wirklichkeit? Umschau, Frankfurt am Main 1979. ISBN 3-524-69010-6
  • L. Sprague de Camp: Versunkene Kontinente. Von Atlantis, Lemuria und anderen untergegangenen Zivilisationen. Heyne, München 1975. ISBN 3-453-00504-X
  • Thomas A. Szlezák: Atlantis und Troia, Platon und Homer. Bemerkungen zum Wahrheitsanspruch des Atlantis-Mythos. in: Studia Troica. Mainz 3.1993, 233–237. ISSN 0942-7635
  • Pierre Vidal-Naquet: Athen und Atlantis. Struktur und Bedeutung eines platonischen Mythos. in: Pierre Vidal-Naquet: Der Schwarze Jäger. Frankfurt am Main 1989, 216–232. ISBN 3-593-33965-X
  • Pierre Vidal-Naquet: Atlantis. Geschichte eines Traums. Aus dem Französischen von A. Lallemand. C. H. Beck, München 2006. ISBN 3-406-54372-3
  • Zdenek Kukal: Atlantis in the Light of Modern Research. Academia, Prag 1984.
  • Vidal-Naquet, P (2007). The Atlantis Story: A Short History of Plato's Myth. University of Exeter Press. ISBN 978-0859898058
  • Ramage, ES (1978). Atlantis, Fact or Fiction?. Indiana University Press. ISBN 978-0253104823
  • Atlantis Conference Milos 2005 Proceedings of the International Conference "The Atlantis Hypothesis: Searching for a Lost Land" , Athen 2007 ISBN 978-960-89882-1-7
  • Atlantis Conference Athens 2008 Proceedings of the International Conference "The Atlantis Hypothesis: Searching for a Lost Land" , Athen 2010 ISBN 978-960-6746-10-9
  • L'Atlantide et le règne des géants, Denis Saurat, Éditions Denoël, 1954.
  • Le mystère de l'Atlantide, Charles Berlitz, éditions Belfond, 1977.
  • L'Atlantide retrouvée, Charles Berlitz, éditions du Rocher, 1996.
  • Les géants et le mystère des origines, Louis Charpentier, chapitre 3 : L'Atlantide, éditions Robert Laffont, 1969.
  • Le livre du mystérieux inconnu, Robert Charroux, chapitre 8 : L'Atlantide, éditions Robert Laffont, 1969.
  • Hommes et civilisations fantastiques, Serge Hutin, chapitre 4 : L'Atlantide, éditions J'ai lu, collection "l'aventure mystérieuse", 1970.
  • Archéologie spatiale, Peter Kolosimo, deuxième partie chapitre 7 : Atlantide, éditions Albin Michel, collection "les chemins de l'impossible", 1971.
  • C. Gill, « The Genre of the Atlantis Story », Classical Philology, 72, 4, 1977, page: 287-304 Lire en ligne
  • C. Gill, « Plato's Atlantis story and the birth of fiction », Ph&Lit, 3, 1979, page: 64-78
  • C. Foucrier, Le Mythe littéraire de l'Atlantide, 1800-1939, ELLUG, 2004.
  • Atlandides imaginaires. Réécriture d'un mythe, actes du colloque de Cerisy-la-Salle, 20-30 juillet 2002. Publiés aux éd. Michel Houdiard, sous la direction de Chantal Foucrier et Lauric Guillaud (avec une préface de Pierre Vidal-Naquet), 2004.
  • Garrett G. Fagan éd., Archaeological Fantasies: How Pseudoarchaeology Misrepresents the Past and Misleads the Public, Routledge, 2006, ISBN 0-415-30593-4, 9780415305938, 417 p.

Özgə[redaktə]

  • Nicholas Clapp, The Road to Ubar: Finding the Atlantis of the Sands, Houghton Mifflin (1999) ISBN 0-395-95786-9.
  • Ranulph Fiennes, Atlantis of the Sands: The Search for the Lost City of Ubar, Bloomsbury Publishing (1992), ISBN 0-7475-1327-9.
  • Charles R. Pellegrino, Return to Sodom & Gomorrah: Bible Stories from Archaeologists, Random House (1994), ISBN 0-679-40006-0.
  • E.J. Brill's, first encyclopaedia of Islam, 1913-1936, M Th Houtsma;Leiden; New York, E.J. Brill, (1987), ISBN: 9004082654: 9789004082656
  • Flavio Barbiero (1974/2000). Una civiltà sotto ghiaccio. ISBN 9788842911685 (il primo testo che ipotizza che Atlantide sia da identificarsi con l'Antartide)
  • Charles Berlitz 1976. Il mistero dell'Atlantide (The mystery of Atlantis), Sperling & Kupfer, ISBN 9788878248991; un classico testo dell'archeologia misteriosa
  • Corbato, C. (1953). In Margine Alla Questione Atlantidea - Platone e Cartagine, Archeologia Classica 5 / 1953; 232-237.
  • Marcello Cosci (2007). Dai satelliti le prime immagini della mitica Atlantide, Felici. Una teoria basata sulla fotointerpretazione di immagini satellitari.
  • Gennaro D'Amato (1980/1988). Il processo all'Atlantide di Platone, Genova, Il Basilisco, poi, Genova, I Dioscuri.
  • Lyon Sprague De Camp (1954/1980). Il mito di Atlantide e dei continenti scomparsi (Lost Continents- The Atlantis Theme, 1954), Fanucci, 1980; con una certa dose di ironia e di spirito critico, in questo testo si esaminano tutti i casi di terre "leggendarie", apparse nella vastissima letteratura sull'argomento; con elenchi dei testi classici e delle diverse interpretazioni.
  • Jan Driessen, Colin F. MacDonald: The troubled island. Minoan Crete before and after the Santorini Eruption. Aegeum Bd 17. Univ. de Liège, Liège 1997. ISBN 0776-3808
  • Christoph Eucken: Isokrates. Seine Positionen in der Auseinandersetzung mit den zeitgenössischen Philosophen. Berlin (1983), ISBN 3-11-008646-8
  • Andrea Klug: Königliche Stelen in der Zeit von Ahmose bis Amenophis III. Fondation Égyptologique Reine Élisabeth. Bruxelles 2002. ISBN 2-503-99123-8
  • Klaus J. Heinisch: Der utopische Staat. Morus Utopia. Campanella Sonnenstaat. Bacon Nova Atlantis. Rowohlt, Reinbek 262001. ISBN 3-499-45068-2
  • Hancock, B. G.: Atlantisz - Az elsüllyedt birodalom nyomában, Excalibur Könyvkiadó, 2000, ISBN 963-85984-5-X
  • Maróti Géza: Atlantisz, kézirat, 1937
  • Móczár István: A minószi Atlantisz rejtélye, Budapest, Budapest-Print, 2004, ISBN 963-695-162-4
  • Móczár István: Európa Atlantisza, Dr. Móczár István - Európa Atlantisza Könyvkiadás, 2009, ISBN 978-963-06-6494-4
  • Nemere István: Atlantisz törvénye
  • Várkonyi Nándor: Sziriat oszlopai, Bp., 1940., 1942., 1972., 1984., 2002.
  • Allen, JM (1998). Atlantis: the Andes Solution.
  • Allen, JM (2000). The Atlantis Trail, 2000. Kindle 2010.
  • Allen, JM (2009). Atlantis: Lost Kingdom of the Andes, Floris Books.
  • Andrews, S (2002). Atlantis. Llewellyn Publications. ISBN 1-56718-023-X
  • Berlitz, C (1974). The Bermuda Triangle. 1974. ISBN 978-0385041140
  • Brandenstein, W (1951). Atlantis – Größe und Untergang eines geheimnisvollen Inselreiches, Gerold & Co Vienna.
  • Ignatius L. Donnelly 1882). Atlantis: The Antediluvian World', New York: Harper & Bros. Retrieved 6 November 2001, from Project Gutenberg.
  • J. Collina-Girard, J (2009). L’Atlantide Rétrouvée? Enquête scientifique autour d'un mythe, Belin-Pour la Science éditeur, Collection Regards. ISSN1773-8016, ISBN 978-2-7011-4608-9
  • J. Collina-Girard, J (2001). L'Atlantide devant le Detroit de Gibraltar ? mythe et géologie. Comptes Rendus de l'Académie des Sciences de Paris, Sciences de la Terre et des Planètes. 333; 233-240.
  • J. Collina-Girard, « La géologie du Détroit de Gibraltar et le mythe de l’Atlantide » (La geologio de la markolo de Ĝibraltaro kaj la mito de Atlantido), Bulletin de la Société Vaudoise de Sciences Naturelles, 88.3: 323-341), 2003.
  • J. Collina-Girard, « La transgression finiglaciaire, l’archéologie et les textes (exemples de la grotte Cosquer et du mythe de l’Atlantide) » (Transgreso finglaciepoka, arkeologio kaj tekstoj, ekzemploj de la groto Cosquer kaj de la mito de Atlantido) en Human records of recent geological evolution in the Mediterranean Basin-historical and archaeological evidence. CIESM Workshop Monographs, n° 24, 152 pages, Monaco, www.ciesm.org/publications/Santorini04.pdf, page 63-70), 2004.
  • J. Collina-Girard, « Du vestige géologique au vestige littéraire, Gibraltar et l'Atlantide » (De la restaĵoj geologia kaj literatura, Ĝibraltaro kaj Atlantido), LUKHNOS, Connaissance hellénique, n°100, julio 2004, Université de Provence, Aix-en-Provence, pp 9-21.
  • J. Collina-Girard, « Atlantide réelle et imaginaire dans le Detroit de Gibraltar » (Atlantido reala kaj imaga en la markolo de Ĝibraltaro). (Ĉapitro 3: l'Atlantide face à la Science, pages 110-121) en Atlantides imaginaires, réécriture d'un mythe, Centre International de Cerisy la Salle, Editions Michel Houdiart, Parieo, 2004.
  • Díaz-Montexano, G (2012). Atlantis - Tartessos. Aegyptius Codex. Epítome de la Atlántida Histórico-Científica. Una confederación talasocrática Íbero-Líbica y Hykso-minoica. Un estudio de la Atlántida -a modo de exordio- desde las fuentes documentales primarias y secundarias. Tomo I. Con prólogo de los doctores Cesar Guarde y Antonio Morillas de la Universidad de Barcelona. Turpin Ediciones S.L (Madrid). ISBN 1-4610-1958-3 / [ISBN 978-1-4610-1958-9]. (Spanish)
  • Ignatius L. Donnelly 1882). Atlantis: The Antediluvian World. New York, Harper. LCCN 06001749
  • Paul Dunbavin (2003). Atlantis of the West: The Case For Britain's Drowned Megalithic Civilization. ISBN 0-7867-1145-0
  • Erlingsson, U (2004). Atlantis from a Geographer's Perspective: Mapping the Fairy Land. Lindorm Publishing. ISBN 0-9755946-0-5
  • Flem-Ath, R&R (1995). When The Sky Fell. ISBN 978-0312136208
  • Flem-Ath, R & Wilson, C (2000). The Atlantis Blueprint.
  • Franke, TC (2012). Aristotle and Atlantis - What did the philosopher really think about Plato's island empire?, Bod Norderstedt/Germany. German edition 2010. ISBN 978-3848227914
  • Frau, S (2002). Le Colonne d'Ercole: Un'inchiesta, Rome: Nur neon. ISBN 88-900740-0-0
  • Galanopoulos, AG & Bacon E (1969). Atlantis; the truth behind the legend. Indianapolis, Bobbs-Merrill. LCCN 71080738 //r892
  • Geoffrey Ashe (1992). Atlantis : lost lands, ancient wisdom / Geoffrey Ashe. New York, N.Y., Thames and Hudson. ISBN 0-500-81039-7
  • Herwig Görgemanns (2000). Wahrheit und Fiktion in Platons Atlantis-Erzählung, Hermes, vol. 128, pp. 405–420.
  • Joseph, F (2002). The Destruction of Atlantis: Compelling Evidence of the Sudden Fall of the Legendary Civilization. Bear & Company. ISBN 1-879181-85-1
  • King, D. (1970). Finding Atlantis: A true story of genius, madness, and an extraordinary quest for a lost world. Harmony Books, New York. ISBN 1-4000-4752-8
  • Ley, W (1969). Another look at Atlantis, and fifteen other essays. Garden City, N.Y., Doubleday. LCCN 69011988
  • John V. Luce (1978): The Literary Perspective – The Sources and Literary Form of Plato's Atlantis Narrative, in: Edwin S. Ramage (ed.), Atlantis – Fact or Ficton? 49-78. ISBN 978-0253104823
  • John V. Luce (Luce JV, 1982). End of Atlantis: New Light on an Old Legend, Efstathiadis Group: Greece
  • Mifsud, A&S, Sultana CA, Ventura CS (2001). Echoes of Plato's Island. (2nd edition) Malta. ISBN 99932-15-01-5
  • Muck, OH (1976/1978). The Secret of Atlantis, Translation by Fred Bradley of Alles über Atlantis (Econ Verlag GmbH, Düsseldorf-Wien), Times Books, a division of Quadrangle/The New York Times Book Co., Inc., Three Park Avenue, New York, N.Y. 10016. ISBN 978-0671823924
  • Lewis Spence (1924) The Problem of Atlantis, London.
  • Lewis Spence (1926/2003). The History of Atlantis, Mineola, NY: Dover Publications. ISBN 0-486-42710-2
  • Zangger, E (1992). The Flood from Heaven: Deciphering the Atlantis legend. Sidgwick & Jackson. ISBN 0-688-11350-8
  • Zeilinga de Boer, J et al. (2002). Volcanoes in human history : the far-reaching effects of major eruptions. The Bronze Age eruption of Thera : destroyer of Atlantis and Minoan Crete?. Princeton, N.J., Princeton University Press.
  • Zhirov, NF (1970). Atlantis – Atlantology: Basic Problems, Translated from the Russian by David Skvirsky, Progress Publishers, Moscow.

İstinadlar[redaktə]

  1. к.и.н. В. Гуляев Погибшие континенты Атлантида и Му на карте неандертальца. На сайте Alterplan.ru.
  2. The frame story in Critias tells about an alleged visit of the Athenian lawmaker Solon (c. 638 BC – 558 BC) to Egypt, where he was told the Atlantis story that supposedly occurred 9,000 years before his time.
  3. Классические древности. — 2007
  4. Доказательства существования Атлантиды в Атлантике На сайте Historic.ru Yoxlanılıb: 13 avqust 2014
  5. The frame story in Critias (dialogue) tells about an alleged visit of the Athenian lawmaker Solon (c. 638 BC – 558 BC) to Egypt, where he was told the Atlantis story that supposedly occurred 9,000 years before his time.
  6. Журнал «Вокруг света». Адрес Атлантиды — Кельтский шельф?
  7. IMDb Captain Nemo and the Underwater City Yoxlanılıb: 30 avqust 2014
  8. IMDb Atlantis, the Lost Continent Yoxlanılıb: 30 avqust 2014
  9. IMDb Warlords of Atlantis Yoxlanılıb: 30 avqust 2014
  10. IMDb Predatori di Atlantide Yoxlanılıb: 30 avqust 2014
  11. IMDb Atlantis: The Last Empire Yoxlanılıb: 30 avqust 2014
  12. Atlantida: İtirilmiş İmperiya Yoxlanılıb: 30 avqust 2014
  13. Atlantida: Maylonun qayıdışı Yoxlanılıb: 30 avqust 2014
  14. Taylor, AE (1928). A commentary on Plato's Timaeus. Oxford: Clarendon, p. 23.
  15. Pierre Vidal-Naquet, Atlantis. Geschichte eines Traums, München 2006, S. 18.
  16. Vidal-Naquet, P., Pequeña Historia de un mito platónico, p. 15 y ss
  17. Timeo, 24e. Traducción de Francisco Lisi
  18. Timeo, 25e-d. Traducción de Francisco Lisi
  19. Dialogue literature: Timeo, 20d, 21d, 26e
  20. Dialogue literary: Critias, 118a-b
  21. Dialogue literary: Critias, 113c
  22. Dialogue literary: Critias, 113d
  23. Dialogue literary: Critias, 113e-114a-c
  24. Dialogue literary: Critias, 114 b
  25. Dialogue literary: Critias, 114d-115a
  26. Dialogue literary: Critias, 115b
  27. Большой Энциклопедический словарь. 2000
  28. Одиссея. Героическое творение Омира. Переведена с еллиногреческого языка [прозой П. Е. Екимовым]. Ч. 1-2. М., 1788
  29. Brasseur de Bourbourg, Popul-Vuh, p. 45
  30. A. Braghine -L'enigme de l'Atlantide, Paris, 1939
  31. Timaeus 24e–25a, R. G. Bury translation (Loeb Classical Library).
  32. Diodor, Biblioteca istorică, Cartea a V-a
  33. Aurel Dîmboiu, Pe urmele atlanților p.21
  34. Aurel Dîmboiu, Pe urmele atlanților 1963 p. 17
  35. Pausania, Descriptio Graeciae citat de Aurel Dîmboiu, în Pe urmele atlanților
  36. Plutarh, Moralia citat de Aurel Dîmboiu, în Pe urmele atlanților
  37. Aurel Dîmboiu, Pe urmele atlanților 1963 p. 18
  38. Brasseur de Bourbourg Popul-Vuh, Paris, 1861 p.42, citat de Aurel Dîmboiu, în Pe urmele atlanților
  39. Thesleff (1982), p. 189; Bichler (1986), p. 75; Pančenko (1990), pp. 135-148; Mattéi (1996), p. 253; Iannucci (2002), pp. 3-11.
  40. Eine solch hohe Altersangabe war in der Antike nicht ungewöhnlich, so nennt z.B. Herodot ein Alter von 11340 Jahren für Ägypten (Historien II 142,3)
  41. Cornford (1937), p. 1; Welliver (1977), pp. 50-57; David (1984), p. 38; Labarbe (1989/90); Morgan (1998), p. 101.
  42. Zeller, E. (1873). Über die Anachronismen in den platonischen Gesprächen, Berlin: Akademie der Wissenschaften, pp. 79-99.
  43. Fehling, D. (1985). Die sieben Weisen und die frühgriechische Chronologie, Bern, pp. 111-112.
  44. Dialogue literary: Critias, 116d-e
  45. Dialogue literary: Critias, 115d-116a
  46. Dialogue literary: Critias, 118c-e
  47. Dialogue literary: Critias, 119d
  48. Dialogue literary: Critias, 120 b
  49. Dialogue literary: Critias, 120e, 121c
  50. Dialogue literary: Critias, 121a-c
  51. Devlerin iskeletleri, Makedonya macedoniandimension.wordpress.com, Yoxlanılıb: 31 avqust 2014
  52. "Santorini Eruption (~1630 BC) and the legend of Atlantis". http://www.geology.sdsu.edu/how_volcanoes_work/santorini.html. İstifadə tarixi: 2008-03-09.
  53. Vergano, Dan (2006-08-27). "Ye gods! Ancient volcano could have blasted Atlantis myth". USA Today. http://www.usatoday.com/tech/science/columnist/vergano/2006-08-27-ancient-volcano_x.htm. İstifadə tarixi: 2008-03-09.
  54. Lilley, Harvey (20 April 2007). "The wave that destroyed Atlantis". BBC Timewatch. http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6568053.stm. İstifadə tarixi: 2008-03-09.
  55. Canopy collapse kills visitor to Santorini, International Herald Tribune, Sept. 2005
  56. Floyd W. McCoy and Grant Heiken, Volcanic Hazards and Disasters in Human Antiquity, 2000
  57. Santorini and the Legend of Atlantis Fascination Volcano / Volcano Discovery
  58. Historia del Arte Espasa (2004) pág. 166
  59. Galanopoulos, Angelos G. (1960): On the Location and Size of Atlantis, in: Praktika Akademia Athenai 35 (1960) 401-418.
  60. Frost, K. T. (1913): "The Critias and Minoan Crete", in: Journal of Hellenic Studies 33 (1913) 189-206. Balch, E. S. (1917): "Atlantis or Minoan Crete", in: The Geographical Review 3 (1917) 388-392. Marinatos, Spyridon (1950): "Peri ton Thrulon tes Atlantidos", in: Kretica Chronica 4 (1950) 195-213. Andrews, P. B. S. (1967): "Larger than Africa and Asia?", in: Greece and Rome 14 (1967) 76-79.
  61. C. Michael Hogan, Akrotiri, The Modern Antiquarian
  62. Christos G. Doumas, The Wall Paintings of Thera, Athens 1991
  63. Christos G. Doumas Thera — Pompeii of the Ancient Aegean, London 1983
  64. Педро Сьеса де Леон.. "Хроника Перу. Часть Первая.". www.bloknot.info (А. Скромницкий). Arxivləşdirilib from [1] on 2011-08-21. http://www.webcitation.org/615mdmGAO. İstifadə tarixi: 2010-10-11.
  65. Pedro Sarmiento de Gamboa. Historia de los Incas. Madrid 2007. Miraguano, Polifemo. ISBN 978-84-7813-228-7, ISBN 978-84-86547-57-8
  66. Zárate, Agustín de. Historia del descubrimiento y conquista del Perú // Biblioteca Peruana. Primera serie. Tomo II. — Lima: Editores Técnicos Asociados, 1968. — p. (pp. 110—113)
  67. Legendary continent of Atlantis as South America Yoxlanılıb: 5 sentyabr 2014
  68. J.M. Allen Atlantis: The Andes Solution Yoxlanılıb: 5 sentyabr 2014
  69. Аноним. Рукопись 512. «Историческая реляция о неведомом и большом поселении, древнейшем, без жителей, кое было открыто в год 1753». Пер. О. Дьяконов, 2009—2010.
  70. Фосетт П. Г. Неоконченное путешествие. Мысль, 1975.
  71. Heckenberger, M. J. (2009). Lost cities of the Amazon. Scientific American, 301(4), 64-71.
  72. Fawcett, P. H. and Fawcett, B. Exploration Fawcett (1953)
  73. "Apazauca spider". The Great Web of Percy Harrison Fawcett. http://www.phfawcettsweb.org/apazauca.htm.
  74. The London Illustrated News 22 June 1924
  75. Fawcett, Brian (1958), Ruins in the Sky, Hutchinson of London
  76. Bermud üçbucağının sirri tapıldı Rbcdaily.ru, Yoxlanılıb: 13 avqust 2014
  77. Hanson, Bill. The Atlantis Triangle. 2003.
  78. Bermuda yakınlarında bulunan batık şehir epochtimestr.com
  79. Su altında batık şehirler blog.world-mysteries.com
  80. Призраки Атлантиды Yoxlanılıb: 5 sentyabr 2014
  81. əl-Furqan surəsi Yoxlanılıb: 5 sentyabr 2014
  82. Firudin Gilar Bəg, Böyük Azərbaycana aparan yeganə yol Yoxlanılıb: 5 sentyabr 2014
  83. Дж. Фрезер, «Золотая ветвь», М., 1986, səh.147
  84. Robert Fraser The Making of «The Golden Bough». — London, 1990.
  85. Ə Rəcəbov, Y. Mamedov, "Orxon – Yenisey abidələri", B., 1993
  86. Воронин Дмитрий Анатольевич, Книга четвертая, Повесть: Атлантида - падение Границ
  87. Атлантида - падение Границ Yoxlanılıb: 5 sentyabr 2014
  88. Атлантида – исчезнувший материк. Часть третья. Yoxlanılıb: 5 sentyabr 2014
  89. əl-Qəmər surəsi Yoxlanılıb: 5 sentyabr 2014
  90. əl-Müddəssir surəsi Yoxlanılıb: 5 sentyabr 2014
  91. əl-Qəsəs surəsi Yoxlanılıb: 5 sentyabr 2014
  92. Firudin Gilar Bəg: Batini-Quran, Nəşriyyat ili, 2008, ISBN: 978-9952-460-05-06
  93. Fəcr surəsi Quranikerim.org. Yoxlanılıb: 31 avqust 2014
  94. Thomas H. Maugh II, "Ubar, Fabled Lost City, Found by LA Team", The Los Angeles Times, 5 February 1992.
  95. Ad qövmü Yoxlanılıb: 31 avqust 2014
  96. Ad qövmü və bir çox ifadələr türkcə Yoxlanılıb: 31 avqust 2014
  97. Atlantida Hazretihakan.com saytında, Yoxlanılıb: 31 avqust 2014
  98. Al-Ahqaf 40-31 Yoxlanılıb: 13 avqust 2014
  99. Al-Ahqaf 50-60 Yoxlanılıb: 13 avqust 2014
  100. Əhqaf surəsi Ayeaxtar.com. Yoxlanılıb: 13 avqust 2014
  101. The Antediluvian World by Ignatius L. Donnelly, part 5, chapter 1
  102. Aditlər Dic.academic.ru saytında, Yoxlanılıb: 31 avqust 2014
  103. Aditlər İnfo-islam.ru saytında, Yoxlanılıb: 31 avqust 2014
  104. Qumlu şəhər Ubar və Atlantida Sar-medrese.ru, Yoxlanılıb: 30 avqust 2014
  105. Fr. Buhl. 'Ad // The Encyclopaedia of Islam. New ed. Leiden-London. — 1/174
  106. Joachim Chwaszcza, Yemen, 4PA Press, 1992 [6] M’Interesse, January
  107. Ad qövmü və Atlantida Yoxlanılıb: 30 avqust 2014
  108. Atlantida İslam-az.narod.ru, Yoxlanılıb: 30 avqust 2014
  109. Atlantida və Ubar şəhəri World-of-the-supernatural.ru, Yoxlanılıb: 30 avqust 2014
  110. Blavatsky maakte melding van Atlantis in haar eerste boek 'Isis Unveiled' (Isis Ontsluierd), gepubliceerd in 1877
  111. «Письма Махатм». — Самара, 1993.
  112. Скотт-Эллиот У. «История Атлантиды»
  113. Ледбитер Ч. У. «Учителя и Путь», Адьяр, 1925, Теософическое издательство
  114. Jinarajadasa C. Occult Investigations (1938)
  115. Isaac Lubelsky: Mythological and Real Race Issues in Theosophy. In: Olav Hammer, Mikael Rothstein (Hrsg.): Handbook of the Theosophical Current. Brill, Leiden 2013, S. 340.
  116. Atlantyda odnaleziona? tvn24.pl, 2009-02-20
  117. Zaginiona cywilizacja – Atlantyda
  118. New claim on location of Atlantis 15 listopada 2004, 01:21 GMT
  119. Andrzej Marks, Atlantyda – fantazja czy rzeczywistość, KAW, Gdańsk, 1986, str.207-208
  120. Andrzej Marks, Atlantyda – fantazja czy rzeczywistość?, KAW, Gdańsk, 1986, str.205-206
  121. Комментарий П. Томлинсона Yoxlanılıb: 7 sentyabr 2014
  122. Технологии атлантов Yoxlanılıb: 7 sentyabr 2014
  123. Schulten, Adof (1927). "Tartessos und Atlantis". Petermanns Geographische Mitteilungen (in German) 73: 284–288.
  124. Siehe: Karl Georg Zschaetsch, Atlantis, die Urheimat der Arier, Arier-Verlag, 1934
  125. Siehe: Heinrich Pudor, Völker aus Gottes Athem. Atlantis-Helgoland, das arisch-germanische Rassenhochzucht- und Kolonisations-Mutterland, Leipzig 1936
  126. Siehe: Miguel Serrano, Adolf Hitler – Der letzte Avatar, (1984) – Alfabeta Impresores, Santiago/Chile 2004
  127. Atlantis: The Antediluvian World (1882). [1]Русский перевод А. О. Альбедиль выходил в Самаре в 1998 и 2004 гг.
  128. Donnelly, I (1882). Atlantis: The Antediluvian World, New York: Harper & Bros. from Project Gutenberg, page 295.
  129. Parallele Lebensbeschreibungen: Solon XXXII.1-2.
  130. Galanopoulos, Angelos Geōrgiou, and Edward Bacon, Atlantis: The Truth Behind the Legend, Indianapolis: Bobbs-Merrill, 1969
  131. Possible Physical Evidence of Atlantis. Piri Reis Map. Lost-civilizations.net saytında, Yoxlanılıb: 13 avqust 2014
  132. William Scott-Elliot, The evolution of humanity, Issue 17 of Transactions of the London Lodge of the Theosophical Society, Theosophical Society (Great Britain). London Lodge, Kegan Paul, Trench, Trübner, & Co., 1893.
  133. H.-G. Nesselrath, compte-rendu de J. Collina-Girard, L'Atlantide retrouvée ?, BMCR, 2009 : « Surely, one cannot fail to admire the tremendous efforts Collina-Girard has put into the collecting of all these examples of oral transmission; all of them, however, have in common that they commemorate events which happened more or less in the same region in which the stories were told, and thus conserve a certain significance for the later generations of the people living there; but what significance could the fact that a rather small island at the far western end of the Mediterranean submerged six or seven thousand years ago still have for Egyptians living thousands of years later and thousands of kilometers to the east? »
  134. William Scott-Elliot, The Story of Atlantis, Theosophical Publishing Society, 1896, p.18, p.41
  135. SANTESSON Hans Stephan - Batık Ülke MU Uygarlığı - RM Yayınları İstanbul 1989 - Sf. 2
  136. Bilim Araştırma Grubu - MU, Tarih Öncesi Evrensel Uygarlık - Bilim Araştırma Merkezi Yayınları - İstanbul 1978 - Sf. 15.
  137. David Ballingrud Underwater world: Man's doing or nature's? Yoxlanılıb: 14 avqust 2014
  138. Atlantida və Krit Yoxlanılıb: 16 sentyabr 2014
  139. Krit sivilizasiyası. Atlantida Yoxlanılıb: 16 sentyabr 2014
  140. Атлантида Иосифа Сталина Yoxlanılıb: 7 sentyabr 2014
  141. Geoffrey Ashe, Encyclopedia of prophecy, ABC-CLIO, 2001, p.130.
  142. William Scott-Elliot, The Story of Atlantis, Theosophical Publishing Society, 1896, p.18, p.41
  143. Главная » Книги » Павлоу Стэл » Код Атлантиды » Страница 113
  144. René Treuil, Le Mythe de l'Atlantide, CNRS Éditions,‎ 2012, 144 p.
  145. Helena Blavatsky, La Doctrine Secrète (1888), t. III : Anthropogenèse, trad. de l'an., Paris, Adyar, p. 3-11.
  146. Atlantida və Mars planeti 2009 Yoxlanılıb: 7 sentyabr 2014
  147. Atlantida və Mars planetində olduğu barədə fərziyyələr Yoxlanılıb: 7 sentyabr 2014
  148. Mars sivilizasiyası və Atlantida Yoxlanılıb: 7 sentyabr 2014
  149. Atlantlar Marsda Yoxlanılıb: 7 sentyabr 2014
  150. G. J. Baudy, "Die Wiederkehr des Typhon. Katastrophen-Topoi in nachjulianischer Rhetorik und Annalistik: zu literarischen Reflexen des 21 Juli 365 n.C.", JAC 35 (1992), 47–82
  151. National Geographic: Ancient Mediterranean Tsunami may strike again
  152. Earthquake page of Dr. George P. C.
  153. Kisti.re.kr, China virtual museums quake
  154. Ən dağıdıcı zəlzələ nə vaxt olub? Milli.az saytında, Yoxlanılıb: 19 iyul, 2014
  155. Çində 1556-cı il zəlzələsi Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin rəsmi informasiya portalı, Yoxlanılıb: 19 avqust, 2014
  156. Messina Earthquake Public Broadcasting Service saytında, Yoxlanılıb: 19 avqust, 2014
  157. 1908-ci il Messina zəlzələsi Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin rəsmi informasiya portalı, Yoxlanılıb: 19 avqust, 2014
  158. Fuad Sultanov, Z.Sultanova. "Zəlzələlər", Bakı, "Azərnəşr", 1958. səh.17
  159. "Earthquakes with 50,000 or More Deaths". USGS. 14 April 2011. http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/world/most_destructive.php. İstifadə tarixi: 17 March 2012.
  160. Atlantida və yer qabığında baş verən hadisələr Historic.ru saytında, Yoxlanılıb: 19 avqust 2014
  161. Babiniotis, Lexicon of the Greek Language. Pelagos = Small Open sea
  162. Corc Erikson Atlantida Jerrypippin.com saytında, Yoxlanılıb: 13 avqust 2014
  163. P. Vidal-Naquet, « Athènes et l'Atlantide. Structure et signification d'un mythe platonicien », Revue des Études Grecques, 77, 1964 et L'Atlantide. Petite histoire d'un mythe platonicien, Les Belles Lettres, Paris, 2005
  164. C. Gill, “The genre of the Atlantis Story”, CPH, 72, 1977, p. 287-304 et « Plato's Atlantis story and the birth of fiction » Ph&Lit, 3, 1979, p. 64-78
  165. Vidal-Naquet, « L'Atlantide et les Nations » dans La Démocratie grecque vue d'ailleurs, Champs-Flammarion, Paris, 1990, p. 140.
  166. L. Robin, Platon, Paris (1935), 1994, p. 6
  167. H. Duchêne, « Et l'Atlantide fut détruite », L'Histoire, no 265, 2002, p. 54
  168. Zhirov N.Th. Scientific Atlantology, Its Paths and Problem // Atlantis. — London: Atlantis Research Centre, 1959. — № 13. — P. 103-113.
  169. Никола́й Феодо́сьевич Жи́ров, 2004, с. 58
  170. The Legend of Atlantis. Atlantology Yoxlanılıb: 5 sentyabr 2014
  171. The Legend of Atlantis. См. секцию Zhirov’s Writings Yoxlanılıb: 5 sentyabr 2014
  172. Съянова Е. Е. «Нет, я ни о чём не жалею» // Знание-сила. 2008. № 9.
  173. Александр Воронин. Атлантида. По следам потерянной цивилизации. Научная атлантология Yoxlanılıb: 5 sentyabr 2014
  174. Так, на сайте Белая Калитва Yoxlanılıb: 5 sentyabr 2014
  175. Никола́й Феодо́сьевич Жи́ров, 1959, с. 103-113

Xarici keçidlər[redaktə]

VikiAnbarda Atlantida ilə əlaqəli mediafayllar var.