Avaran

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
AVARAN
Xəritə
Qusar rayonu
Qusar rayonu
Məlumatlar
Koordinatlar
İnzibati İdarə
Ölkə Azərbaycan
Rayon Qusar rayonu

AvaranAzərbaycan Respublikasının Qusar rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Tarixi[redaktə]

Avaran tarixi İrəvan xanlığında böyük mahal olmuşdur. Alagöz dağının şimal- şərqində, Pəmbək dağının isə şərqində böyük əraziləri əhatə edirdi. Qərbdən Şörəyel, şərqdən Dərəçiçək mahalları ilə həmsərhəd idi. Mahalın 39 kəndi olmuşdur ki, həmin kəndlərin hamısının adı türk mənşəli idi. Indi Ermənistanda inzibati rayon adı kimi (Aparan şəklində) saxlanılır. Sovet hakimiyyəti illərində Baş Abaran, 30-cu illərdən Abaran adlanmışdır. Rayonun kəndləri içərisində Abaran çayı üzərində də Abaran və Abaranoğlu kəndləri də var idi. 1. Ərazidən axan Abaran çayının (Araz hövzəsində çay mənbəyini Alagöz dağlarından götürür) adı sonradan Kasax adı ilə əvəz olunmuşdur. Bir sıra tarixi mənbələrdə o cümlədən tarixi bədii mətnlərdə də adı çəkilir: Abbas Mirzə Paskeviçin araba, çadırlar və qaladağıdan toplarla Avaran qalasını tutmaq üçün İrəvana tərəf hərəkət etdiyini eşitdi (Mirzə Yusif Qarabaği."Tarixi-Safi") Şəhərin və kəndin çayın, tarixi vilayətin adının qədim avarlarla (Abarlar) bağlı olduğu şübhəsizdir. Avar adı xazar, tatar, bulqar, suvar tayfalarının adı ilə bir sırada qədim türk etnosu sayılmaqdadır. "Avarların adı qədim Orxon yazılarında Apar şəklində işlədilmişdir.2. deyə Avropalı türkoloq Menges qeyd edir. Qədim rus mənbələrində "Avarlar öz silahları ilə məşhurdur"3. bu güclü tayfa Avropaya belə səs salmış; döyüşkən, qənimətcil jüanlara avarlar demişlər. Elmi fikir aləmində qədim və güclü tayfa olan Avarlar~Aparlar (Abarlar, abazlar) hun tayfa ittifaqına daxil olduqları, tarixən Don , Dunay və Xəzər boylarında məskun olmaları ilə, sonralar Bulqar, Xəzər və Peçeneqlərlə ittifaqa girməklə, onlar arasında nüfuza malik yer tutan qədim türk tayfası kimi xarakterizə olunur. Fikrə qüvvət olaraq yekun şəklində onu çatdırmq istəyiik ki, müasir Ermənistanın qədim türk yer adlarının nəzərə çarpacaq qədər böyük bir hissəsini etnotoponimlər təşkil etmişdir. Vaxtilə boyük Azərbaycan dövlətinin qərb əraziləri sayılan bu torpaqlarda Aparan adıyla bir sırada Qıpçaq, Qazaxlar, Qaraman, Qacar, Qarabağlar, Baharlı, Boz Doğan, Bayandır, Avşar, Təklə, Çaxırlı, Şidli, Çəpni, Kəngərli, Dəvəli, Dügərli və s. kimi yer adları qədim türk soylarının adlarını əks etmişlər. Şəhərin qədim adı erməni müəlliflərində də olduğu kimi işlədilir: Göy buludsuz idi, lakin Abaran tərəfindən əsən soyuq külək, ulaya-ulaya daşlara çırpılır, yarpaqları xışıldadır və sanki dilə gəlib deyirdi: hər kəs başını qorusun.(Xaçatur Abovyan."İlk məhəbbət")

1.M.Fahrettin Kırzıoğlu.Osmanlıların Kafkas ellerinin fethi, s.327,349; İbrahim Bayramov. Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri, Bakı, Elm, 2002, s.20, 125.

2.Менгес К.Г. Восточные элeмeнты в "Слове о полку Игореве", Л., Наука, 1979, с.42.

3.Баскаков Н.А. Тюркская лексика в "Слове о полку Игореве", М., 1985, c.126.

Mənbə[redaktə]

Minaxanım Təkləli. Türk kitabı. Unudulan tarix. Dəyişdirilən adlar, Bakı, Nurlar, 2009, səh.38-40

Coğrafiyası və iqlimi[redaktə]

Əhalisi[redaktə]

Təhsilin vəziyyəti[redaktə]

Mədəniyyəti[redaktə]

Abidələri[redaktə]

Şəkilləri[redaktə]

Həmçinin bax[redaktə]