Aydınoğulları bəyliyi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Aydınoğulları bəyliyi Rum Səlcuqlu dövlətinin çökmesi və dağılmasıyla başlayan Anadolu bəylikləri dönəmində, XIV əsrin əvvələrində Anadoluda Aydın və çevrəsində qurulmuş bir Türk bəyliyidir.

Tarixi[redaktə]

Malazgird döyüşünü (1071) izləyən illərdə türklərin əlinə keçən bölgə, XI əsr əvvəllərində I xaclı səfərilərinin dalınca Bizanslılar tərəfindən geriyə alındı. 1280-ci ildə MəntəĢə bəy tərəfindən fəth edildi. Məntəşə bəyin hakimiyyətində qalan şəhər daha sonra Məntəşə bəyi öldürən Aydınoğlu Məmməd beyin əlinə keçdi və 1308-ci ildə Aydınoğulları bəyliyi quruldu. Dövlətin qurucusu Aydınoğlu Məmməd bəy, Germiyanoğullarıın subaĢısıydı (ordu komandiri). Məmməd bəy, əvvəl Germiyanoğullarına bağlı qaldı. Sonra Bizansdan Birgini alıb paytaxt halına gətirdi. Bu Ģəkildə müstəqilliyini elan etdi. Daha sonra ÖdəmiĢ, Sultanhisar və Ġzmiri də torpaqlarına qatdı. Ayasuluğda (bu günki Səlcuq) Aydınoğullarının ilk donanmasını qurdu.

Məmməd bəyin 1334-cü ildə ölümündən sonra bəyliyin baĢına oğulu Umur bəy keçdi. Umur bəy Səlcuq və Ġzmirdə limanlar qurdu, donanmasını gücləndirdi. Saqqız, Bozcaada, Eğriboz, Mora və Rumeli sahillərinə axınlar təĢkil etdi. Umur bəy AlaĢehiri də torpaqlarına qatınca, Venedik, Cənəviz, Rodos cəngavərləri və Kipr krallığının donanmaları birləĢərək hərəkətə keçdi. BirləĢmiĢ xaçlı donanması 1344-cü ildə Ġzmiri ələ keçirdi və Aydınoğulları bu döyüĢdə donanmasını itirdi.

Aydınoğulları, Umur bəyin 1348-ci ildə ölməsindən sonra gücünü itirdi. Dənizdən Venedik və Rodos Ģovalyelerinə, qurudan da Osmanlılara qarĢı qoya bilmədi. Ġsa Bəy, 1390-cı ildə torpaqlarını Ġldırım Bayezide buraxaraq Tiredə oturmağı qəbul etdi. 1402-ci ildəki Ankara döyüĢündə Ġldırım Bayezidi məğlub edən Teymur Aydınoğullarına köhnə torpaqlarını geri verdi. Bəyliyi əlinə keçirən Cüneyd bəy idarəsində Aydınoğulları bir az daha ayaqda qaldı. Lakin Cüneyd bəy Osmanlı dövləti əleyhində müxtəlif narahatlıqlara qatıldı. Xüsusilə fetret dövründə dəyiĢik Ģahzadələrə dəstək təmin etdi və saxta Mustafa üsyanlarında əhəmiyyətli rol oynadı. Ən sonunda Ġzmir yaxınlarındakı sığındığı qalada təslim olmaq məcburiyyətində qaldı və həm özü həm də ailəsi öldürüldü. Beləcə 1426da Aydınoğulları bəyliyi torpaqları II Murad tərəfindən qəti olaraq Osmanlı dövlətinə qatıldı.

Hakimləri[redaktə]

Tarixlər[1] Ad Qeydlər
1308-1334 Muharizalsin Qazi Mehmed bəy Bəyliyin qurucusu.
1334-1348 Aydınoğlu Qazi Umur bəy  
1348-1360 Xızır bin Mehmed  
1360-1390 İsa bəy Osmanlı dövlətinə qatıldı
1390-1402 Musa bin İsa Birlikte.
Umur II bin İsa  
1403-1426 İzmiroğlu Cüneyd Bey Tam olaraq Osmanlı dövlətinə qatıldı.

İstinadlar[redaktə]

  1. Boswiorth, Clifford Edmund, [1], Okuma tarihi Eylul 2008

Həmçinin bax[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]