Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələri

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinin Bayrağı
Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinin emblemi

Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələri və Hava Hücumundan MüdafiəAzərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin xüsusi qoşun növü.

Tarixi[redaktə]

Azərbaycanın ilk hərbi pilotu Fərrux ağa Qayıbov olub. O, Birinci Dünya Müharibəsində almanlara qarşı keçirilən hava əməliyyatlarında fəal iştirak edib və indiki Belarus ərazisində gedən döyüşlərdən birində həlak olub.

Azərbaycanın ikinci müstəqilliyi dövründə – 1992-ci ilin aprelin 8-də isə baş leytenant Vaqif Qurbanov keçmiş sovet ordusunun Sitalçay aerodromundan, "Su-25" döyüş təyyarəsini qaçıraraq Azərbaycan ordusuna gətirir. Bununla da Azərbaycan HHQ ilk qırıcı təyarəni arsenalına qəbul edib. Az sonra "Nasosnı" – indiki Hacı Zeynalabdin Tağıyev hərbi aviasiya alayının komandiri, polkovnik Vladimir Kravtsov (Azərbaycan HHQ-nin ilk komandanı) və Dəllər aerodromunda xidmət edən polkovnik-leytenant Aleksandr Pleşin səyləri nəticəsində bu bazalardakı sovet aviasiyasına məxsus təyyarələr Azərbaycan ordusunun tabeçiliyinə verilib. 1992-ci ildən Azərbaycanda HHQ ilə bağlı islahatlar dövrü başlanıb. Həmin il bu qurumun strukturu milliləşdirilib. General-mayor Rail Rzayev HHQ-nin komandanı təyin edilib. Bir qədər sonra HHQ Hava Hücumundan Müdafiə Qoşunları ilə birləşdirilib. General-leytenant rütbəsi alan Rail Rzayev Hərbi Hava Qüvvələri və Hava Hücumundan Müdafiə Qoşunlarının (HHQ və HHMQ) komandanı kimi fəaliyyətini davam etdirib.

1994-cü ildə - atəşkəs müqaviləsi imzalandıqdan sonra Azərbaycanda başlanan hərbi islahatlar prosesinin özəyini məhz HHQ və HHMQ təşkil edib. Səbəb aydındır – işğal altında olan Azərbaycan əraziləri yüksək relyefə malikdir və bu əraziləri işğaldan qurtarmaq işində qırıcıların, hərbi təyyarələrin və hava hədəflərini vuracaq texnikaların əvəzi yoxdur. 1997-ci ildə Azərbaycanın Ali Hərbi Təyyarəçilik Məktəbi ilk milli hərbi təyyarəçilərimizin buraxılışına başlayıb. Beləliklə, 2005-ci ildən Azərbaycanda müdafiəyə ayrılmış vəsaitlərin əhəmiyyətli hissəsi məhz HHQ və HHMQ-nin dirçəldilməsinə sərf edildi. 1995-ci ildə - Azərbaycanın illik hərbi büdcəsinin 80-90 milyon dollara yaxın olduğu dövrdə HHQ və HHMQ-yə təxminən bir neçə milyon dollar vəsait ayrılırdısa, 2008-ci ildə bu rəqəmin az qala hərbi büdcənin 15 faizini əhatə etməsi ilə bağlı ehtimallar səslənib. Bu isə 1 milyard 500 milyon manatlıq hərbi büdcənin təxminən 250 milyon manatı deməkdir. [1]

Proqrama uyğun olaraq, 2008-2010-cu illər ərzində HHQ-nin aviaparkının modernləşdirilməsi aparılacaq və HHQ-nin aviaparkı təxminən 50%-dək müasir döyüş təyyarələri hesabına yeniləşdiriləcək. Xatırladaq ki, Azərbaycan və NATO arasında imzalanmış Fərdi Tərəfdaşlığq üzrə Əməliyyat Planı (İPAP) çərçivəsində H.Z.Tağıyev qəsəbəsindəki hərbi aerodrom modernləşdirilib. Eyni zamanda hərbi aerodromlarda uçuşların təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədilə xüsusi avadanlıqlar quraşdırılıb, texniki təminat binaları yenidən tikilib və təmir edilib, aerodromun texniki təminatı, paraşüt-desant xidməti və əyləc paraşütlərinin yığılması binalarının inşasına başlanılıb. Əsas start komanda məntəqələri, mühəndislərin idarəetmə məntəqələri və mühəndis aviasiya xidmətinin heyətləri üçün binalar istifadəyə verilib. Hazırda ikinci aerodromun modernləşdirilməsinə dair müzakirələr aparılır.

Azərbaycan HHQ-nin pilotları MDB məkanında ən çox uçuşlar keçirmiş pilotlar sayılır. Azərbaycan pilotları əsasən Azərbaycan Ali Hərbi Təyyarəçilik Məktəbində hazırlanır, Türkiyə, Ukrayna, ABŞ və digər ölkələrin müvafiq ixtisasartırma kursları və təlimlər keçirlər.

Hazırda[redaktə]

Azərbaycan Cənubi Qafqaz regionunda maddi-texniki imkanlar baxımından yüksək və ən çox döyüş təyyarəsi olan ölkə sayılır. Müxtəlif məlumatlara görə, hazırda 8000 nəfər personalın xidmət etdiyi Azərbaycan HHQ arsenalına 200-ə yaxın döyüş təyyarəsi, 160-a yaxın zərbə helikopteri, həmçinin 46 ədəd yardımçı təyyarə və helikopter daxildir. 8000 nəfər personalın xidmət etdiyi HHQ-nin arsenalında "Aero L-29", "Aero L-39" təlim-hücumçu, müxtəlif təyinatlı MiQ-21, MiQ-25, MiQ-29, Su-17, Su-24, Su-25, İl-76, An-24, An-12, Tu-134A, Tu-16, Pakistan istehsalı olan JF-17 döyüş təyyarələri, Mi-2, Mi-6, Mi-8, Mi-24, Mi-35M markalı helikopterlər, həmçinin dünyanın tanınmış şirkətlərinin (Aerostar, Orbiter) istehsalı olan pilotsuz uçan aparatlar var.

2006-cı ildə Ukrayna ilə imzalanmış müqaviləyə əsasən Azərbaycan bu ölkədən 29 ədəd modernləşdirilmiş MiQ-29M döyüş təyyarəsi, Pakistandan isə 26 ədəd JF-17 (Thunder), həmçinin Mi-24 helikopterləri alıb. Artıq Ukraynadan alınmış 5 ədəd MiQ-29, Pakistandan alınmış 4 ədəd JF-17 təyyarələri Azərbaycana gətirilib.

Bundan başqa, Azərbaycanın Dövlət Sərhəd Xidmətinin aviadəstəsi var ki, burada da əsasən dağlıq ərazilərdə əməliyyat zonalarına desant atmaq, qüvvələri təxliyyə etmək və digər məqsədlər üçün istifadə edilən YaK markalı təyyarələr, həmçinin müxtəlif helikopterlər cəmləşib.

Müqayisə üçün bildirək ki, hazırda Ermənistan HHQ-də 700 nəfər xidmət edir. Ermənistan HHQ-i 6 ədəd "Su-25", 1 ədəd "MiQ-25" təyyarəsi, 12 zərbə helikopteri (7 ədəd "Mi-24, 3 ədəd "Mi-24K" və 2 ədəd "Mi-24R"), 25 yardımçı təyyarə, həmçinin Qarabağda saxlanılan 2 ədəd "Su-25" təyyarəsi və 4 ədəd "Mi-24" helikopterinə malikdirlər.


Təyyarələr[redaktə]

MiQ-29 26

MiG-29ASlovakia.jpg

MiQ-25 20

Russian Air Force MiG-25.jpg

Su-24 5

Su-24 MAKS-2009 (1).jpg

Su-25 30

Su-25.jpg

An-2 3

Antonov An-2R on ski Ryabtsev.jpg

JF-17 Thunder 24

JF-17 landing.jpg

Aero L-29 Delfin 24

Aero L-29 Delphin.jpg

Aero L-39 Albatros 12

Aero L-39 Albatros-001.jpg

Helikopterlər[redaktə]

Mi-2 7

Krzesiny 106RB.JPG

Mi-6 9

Mi-6, technical museum, Togliatti-2.JPG

Mi-8 13

Mi-8MTV (Lithuanian Air Force).JPG

Mi-17 76[2]

Afghan National Army Air Corps Mi-17 helicopter.jpg

Mi-24 30[3]

Mi-24 Desert Rescue.jpg

Mi-35M 24[4]

Mi-35 Hind Akbar.jpg

Ka-32 6
T-129[5]

AgustaA129 01.jpg

Pilotsuz Uçuş Aparatları[redaktə]

Aeronautics Orbiter 60

Aeronautics Orbiter (Mini UAV).jpg

Aeronautics Aerostar 60

Aerostar.jpg

Searcher 2 5

IAI-Searcher2.jpg

IAI Heron 5

IAI Heron 1 in flight 2.JPEG

Elbit Hermes 450 12

Hermes 450 da FAB.jpg

Elbit Hermes 900 12

Hermes 900.jpg

Hava Hücumundan Müdafiə Sistemləri[redaktə]

S-300 Favorit zenit raket kompleksi 3 divizyon

Military parade in Baku on an Army Day32.jpg

S-200 Veqa zenit raket kompleksi

Military parade in Baku on an Army Day31.jpg

S-125 Neva Peçora zenit Raket Kompleksi 27 sistem

SA-3 system.jpg

S-75 Dvina zenit raket kompleksi

Rakieta dzwina by sh.jpg

2K11 Kruq zenit raket kompleksi

2P24 Krug spb.jpg

2K12 Kub zenit raket kompleksi

Sa6 1.jpg

9K37 Buk özüyeriyən zenit raket kompleksi

ZRK BUK M1 2005 G1.jpg

9K33 Osa özüyeriyən zenit raket kompleksi 80 sistem

Osa sistemi bakida.jpg

9K332ME Tor M2E 2 batareya

Tor M2E maks2009.jpg

9K35 Strela-10 özüyeriyən zenit raket kompleksi 54 sistem

Strela 10.jpg

9K38 Iqla 300 qurğu 1500 raket

SA-16 launcher and missile.jpg

T-38 Stilet zenit raket kompleksi

SA-8B.JPEG

ZSU-23-4 Şilka

Zsu-23-4 shilka.jpg

ZU-23 yedəkdə daşınan

ZU-23-2 in Saint Petersburg.jpg

Barak-8 1 divizyon 9 sistem 75 raket

Barak 8 launcher.jpg

Mənbə[redaktə]

İstinadlar[redaktə]

Redaktə etdi: Turan Məmmədli

  1. HƏRBİ HAVA QÜVVƏLƏRİ və HAVA HÜCUMUNDAN MÜDAFİƏ QOŞUNLARININ AZƏRBAYCAN ORDUSUNDA YERİ
  2. http://az.defence.az/news/a-761.html
  3. http://az.apa.az/news.php?id=196836
  4. http://az.defence.az/news/a-761.html
  5. http://deyerler.org/print:page,1,38246-azjjrbaycan-tgrkiyjjdjjn-hjjrbi-helikopterljjr.html

Həmçinin bax[redaktə]