Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Xarici İşlər Nazirliyi
Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyi
Emblem of Azerbaijan.svg
Ölkə: Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Yaradılıb: 28 may 1918
Tabeçilik: Azərbaycan Respublikası Prezidenti
Ünvan: Şıxəli Qurbanov küçəsi 4, AZ 1009
Rəhbərlik
Rəhbər: Elmar Məmmədyarov Məhərrəm oğlu
Müavin: Araz Əzimov
Hafiz Paşayev
Xələf Xələfov
Mahmum Məmməd-Quliyev
Nadir Hüseynov
Sayt
mfa.gov.az


Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyi - xarici ölkələr və beynəlxalq təşkilatlar sahəsində fəaliyyət göstərən Azərbaycan Respublikasının icraedici orqanı. Hal-hazırda Nazirliyə Elmar Məmmədyarov rəhbərlik edir.

Tarixi[redaktə]

Minilliklər boyu dünya siyasətində mühüm yer tutmuş diplomatiyamızın tarixində XX əsrdə ilk dəfə olaraq xalqımızın DÖVLƏT MİLLƏTİNƏ çevrildiyi 1918-1920-ci illər Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrü xüsusi önəm daşıyır. Bu illərdə qurulan Xarici İşlər Nazirliyi (XİN) dövlətimizin müstəqil xarici siyasətini həyata keçirərək tariximizə qızıl hərflərlə yazılmışdır. Cümhuriyyət dövründə Azərbaycan diplomatiya idarəsinin başçıları olmuş Məmmədhəsən Hacinski, Əlimərdan bəy Topçubaşov, Fətəli xan Xoyski, Məmmədyusif Cəfərov böyük dövlət xadimləri və diplomatlar kimi tarixdə özlərinə layiqli mövqe qazanmışlar.

1920-ci ilin aprelində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin bolşevik Rusiyasının təcavüzünə məruz qalması nəticəsində Vətənimiz işğal edildikdən və dövlət müstəqilliyimiz itirildikdən sonra Xarici İşlər Nazirliyi ləğv edilərək yerində Azərbaycan SSR Xalq Xarici İşlər Komissarlığı (XXİK) yaradıldı. Elə bir ciddi səlahiyyətlərin olmamasına baxmayaraq, Xalq Xarici İşlər Komissarlığı 1920-1922-ci illərdə xarici ölkələrlə müəyyən səviyyəli ikitərəfli əlaqələri həyata keçirmişdir. Sovet hakimiyyətinin ilk illərində Azərbaycanın xalq xarici işlər komissarları Nəriman NərimanovMirzədavud Hüseynov olmuşlar. Lakin tezliklə XXİK ləğv edildi. SSRİ yaradıldıqdan sonra Azərbaycanın müstəqil xarici siyasəti tamamilə dayandırıldı. Yalnız ikinci dünya müharibəsinin sonlarına yaxın yaranmış beynəlxalq şəraitdə sovet hökuməti öz maraqlarına uyğun olaraq 1944-cü ildə Azərbaycan SSR XXİK-i bərpa etdi. 1946-cı ildən XXİK Xarici İşlər Nazirliyinə çevrildi. Lakin XİN yenə də ciddi səlahiyyətləri olmayan qurum idi. Bu dövrdən başlayaraq Azərbaycanın xarici siyasəti idarəsinə Mahmud Əliyev, Tahirə Tahirova, Elmira Qafarova, Hüseynağa Sadıqov (həm də dövlət müstəqilliyinin yeddi ayında) başçılıq etmişlər. Bütün mürəkkəb və ziddiyyətli cəhətlərinə baxmayaraq, heç şübhəsiz, tariximizin maraqlı tərkib hissələrindən olan sovet dövründə də Azərbaycan mərkəzi hakimiyyət vasitəsi ilə ölkənin beynəlxalq əlaqələrində bu və ya başqa dərəcədə iştirak etmişdir. 50-ci illərin ortalarından etibarən canlanmağa başlayan beynəlxalq əlaqələr əvvəlki illərlə müqayisədə 70-80-ci illərdə xeyli geniş olmuşdur.

Uzun illər boyu müxtəlif formalarda sovet rejiminə qarşı apardığı mübarizə və 80-ci illərin sonu - 90-cı illərin əvvəllərində beynəlxalq aləmdə yaranmış əlverişli şərait nəticəsində Azərbaycan xalqı XX əsrdə ikinci dəfə dövlət müstəqilliyini bərpa edərək ikitərəfli və çoxtərəfli beynəlxalq əlaqələr qurmağa başladı. Dövlət müstəqilliyimiz dünyanın əksər dövləiləri tərəfindən tanındı və diplomatik münasibətlər quruldu. Azərbaycan beynəlxalq və regional təşkilatların üzvü və ya yaradıcılarından biri oldu. Müstəqillik illərində Azərbaycan Respublikasının xarici işlər nazirləri Tofiq Qasımov, Həsən Həsənov, Tofiq ZülfüqarovVilayət Quliyev oldular.


Nazirliyin vəzifələri[redaktə]

Nazirliyin əsas vəzifələri aşağıdakılardır:

2.1. Azərbaycan Respublikasının xarici siyasətinin konsepsiyası və əsas istiqamətləri üzrə təkliflərin hazırlanması və Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə təqdim edilməsi;

2.2. Azərbaycan Respublikasının xarici siyasətinin həyata keçirilməsi;

2.3. xarici siyasət sahəsində dövlət orqanlarının razılaşdırılmış qarşılıqlı fəaliyyətinin təmin olunması üzrə təkliflərin hazırlanması və Azərbaycan Respublikası Prezidentinə təqdim edilməsi;

2.4. dövlət hakimiyyət orqanlarının xarici siyasi fəaliyyətinin ayrı-ayrı istiqamətləri barədə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə məlumat verilməsi;

2.5. Azərbaycan Respublikasının suverenliyinin, təhlükəsizliyinin, ərazi bütövlüyünün və sərhədlərinin toxunulmazlığının, onun siyasi, iqtisadi və digər sosial maraqlarının diplomatik üsul və vasitələrlə təmin edilməsi;

2.6. Azərbaycan Respublikasının, onun vətəndaşlarının və hüquqi şəxslərinin xaricdə hüquq və maraqlarının təmin edilməsi;

2.7. Azərbaycan Respublikasının digər dövlətlərlə və beynəlxalq təşkilatlarla diplomatik və konsul əlaqələrinin təmin edilməsi;

2.8. Azərbaycan Respublikası dövlət protokolunun təmin edilməsi;

2.9. xarici dövlətlərlə və beynəlxalq təşkilatlarla münasibətdə Azərbaycan Respublikasının vahid xarici siyasi xəttinin həyata keçirilməsinin təmin edilməsi məqsədi ilə digər icra hakimiyyəti orqanlarının fəaliyyətinin əlaqələndirilməsi;

2.10. Azərbaycan Respublikasının və onun ayrı-ayrı dövlət orqanlarının beynəlxalq siyasi, iqtisadi, elmi-texniki, mədəni, humanitar münasibətlərinin əlaqələndirilməsi və diplomatik təminatı;

Respublikanın müsbət beynəlxalq imicinin formalaşdırılması.


Nazirliyin funksiyaları[redaktə]

Nazirlik Əsasnamə ilə müəyyən edilmiş vəzifələrə uyğun olaraq aşağıdakı funksiyaları yerinə yetirir:

- Azərbaycan Respublikasını digər dövlətlərlə və beynəlxalq təşkilatlarla münasibətlərdə təmsil edir;

- Azərbaycan Respublikasının diplomatik xidmət orqanlarının vahid sisteminə rəhbərlik edir;

- Azərbaycan Respublikasının xarici və daxili siyasəti, ölkənin iqtisadi, sosial və mədəni həyatı haqqında informasiyanın Azərbaycan Respublikasının diplomatik nümayəndəlikləri vasitəsilə xaricdə yayılmasını təmin edir;

- ikitərəfli, çoxtərəfli və beynəlxalq problemlərin bütün kompleksi üzrə məlumatların araşdırılması əsasında Azərbaycan Respublikasının xarici dövlətlərlə və beynəlxalq təşkilatlarla münasibətləri üzrə təkliflər hazırlayır və müəyyən olunmuş qaydada Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə təqdim edir;

- Azərbaycan Respublikasının beynəlxalq müqavilələrinin layihələrini hazırlayır, müqavilələrin bağlanması, icrası, ləğv edilməsi və qüvvəsinin dayandırılması barədə təklifləri hazırlayır və müəyyən olunmuş qaydada Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə baxılması üçün təqdim edir;

- xarici dövlətlərlə və beynəlxalq təşkilatlarla danışıqlar aparır;

- Azərbaycan Respublikasının beynəlxalq müqavilələrinin icrası üzərində ümumi müşahidəni həyata keçirir, Azərbaycan Respublikası qanunvericiliyinin onun beynəlxalq hüquq öhdəliklərinə uyğunlaşdırılması haqqında təkliflərin hazırlanmasında iştirak edir;

- Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının hüquq və azadlıqlarının, onların müdafiəsi və təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, habelə Azərbaycan Respublikasının xarici dövlətlərlə və beynəlxalq təşkilatlarla ticarət-iqtisadi və maliyyə əlaqələrinin, elmi-texniki, mədəni və digər mübadilələrinin genişləndirilməsi üzrə siyasətin və konkret tədbirlərin hazırlanmasında iştirak edir;

- beynəlxalq sülhün və təhlükəsizliyin təmin edilməsi üzrə Azərbaycan Respublikasının səylərini diplomatik vasitələrlə həyata keçirir;

- beynəlxalq təşkilatların, konfransların, forumların fəaliyyətində Azərbaycan Respublikasının iştirakını təmin edir, beynəlxalq birliyin üzvü kimi Azərbaycan Respublikasının qlobal və regional beynəlxalq problemlərin həllində rolunun yüksəldilməsinə səy göstərir;

- mərkəzi aparatın, diplomatik nümayəndəliklərin, tabeliyində olan təşkilatların fəaliyyəti üçün zəruri şəraiti təmin edir, onların fəaliyyəti ilə əlaqədar təşkilati, maliyyə və digər məsələlər üzrə təklifləri müəyyən edilmiş qaydada Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə təqdim edir;

- Azərbaycan Respublikasının xarici və daxili siyasəti, ölkənin sosial, iqtisadi, mədəni və mənəvi həyatı barədə informasiyanın Azərbaycan Respublikasının diplomatik numayəndəlikləri vasitəsilə xaricdə yayılmasını təmin edir;

- əlaqədar icra hakimiyyəti orqanlarına Azərbaycan Respublikasının xarici siyasət xəttinə aid məsələlər üzrə məlumatların yayılmasına razılıq verir;

- Azərbaycan Respublikasının dövlət orqanlarını və kütləvi informasiya vasitələrini Azərbaycan Respublikasının beynəlxalq vəziyyəti və xarici siyasəti haqqında məlumatlandırır;

- xarici siyasət və beynəlxalq münasibətlər sahəsində Azərbaycan Respublikası qanunvericiliyinin təkmilləşdirilməsinə və qanunvericiliyin Azərbaycan Respublikasının beynəlxalq hüquq öhdəliklərinə uyğunlaşdırılmasına dair təkliflərini hazırlayıb Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə təqdim edir;

- yüksək dövlət və hökumət səviyyələrində dövlətlərarası mübadilələrin protokolunu təmin edir, habelə diplomatik və konsul imtiyaz və immunitetlerinə riayət olunması üzərində nəzarəti həyata keçirir;

- Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin parlamentlərarası və digər xarici əlaqələrinin həyata keçirilməsinə kömək edir;

- dövlət orqanlarına Azərbaycan Respublikasında akkreditə olunan diplomatik və konsul nümayəndələri ilə əlaqələrində yardım göstərir;

- dövlət orqanlarına xarici dövlətlərin dövlət orqanları və vəzifəli şəxsləri ilə, beynəlxalq təşkilatlarla əlaqələrində yardım edir;

- Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrin qeydiyyatı, uçotu və saxlanmasının vahid dövlət sisteminin fəaliyyətini və onların məcmuəsinin nəşr olunmasını təmin edir;

- Azərbaycan Respublikasının bağladığı beynəlxalq müqavilələrin depozitarisi funksiyalarını həyata keçirir, beynəlxalq müqavilələrin əsl nüsxələrinin (təsdiq edilmiş nüsxələrinin, rəsmi tərcümələrinin), Azərbaycan Respublikasının xarici siyasəti ilə bağlı arxiv materiallarının daimi saxlanılmasını, Nazirlikdə daimi saxlancda olan sənədlərin uçotunu və istifadəsini təmin edir;

- mərkəzi aparatın, diplomatik nümayəndəliklərin, tabeliyində olan təşkilatların kadr təminatını öz səlahiyyətləri çərçivəsində həyata keçirir, diplomatik xidməti kadrlarının hazırlanması, yenidən hazırlanması və təkmilləşdirilməsini təşkil edir;

- Azərbaycan Respublikasının ərazisində və xaricdə konsul işini təşkil edir;

- xaricdə yaşayan həmvətənlərlə əlaqələrin və əməkdaşlığın inkişafına yardım göstərir;

- müəyyən edilmiş qaydada pasport-viza sənədlərini rəsmiləşdirir;

- diplomatik-kuryer rabitəsinin həyata keçirilməsini təmin edir;

- öz səlahiyyətləri cərçivəsində vətəndaşlıq məsələləri üzrə təklifləri Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə təqdim edir;

- öz səlahiyyətləri daxilində diplomatik rütbələrin verilməsi qaydalarını müəyyən edir;

- Azərbaycan Respublikası ərazisində və xaricdə tabeliyində olan təşkilatların, diplomatik nümayəndəliklərin əsaslı tikintisini və yenidən qurulmasını həyata keçirir, habelə diplomatik nümayəndəliklərin mərkəzləşdirilmiş maliyyələşdirilməsini, maddi-texniki təminatını həyata keçirir;

- Beynəlxalq konfransların, konqreslərin, toplantıların və digər dövlət səviyyəli tədbirlərin və mərasimlərin təşkilində iştirak edir;

- Azərbaycan Respublikası Prezidentinin və yüksək vəzifəli şəxslərinin xarici dövlətlərə səfərlərinin təşkili və həyata keçirilməsində iştirak edir;

- xarici dövlətlərin başçılarının və yüksək vəzifəli şəxslərinin Azərbaycan Respublikasına səfərlərinin təşkili və həyata keçirilməsində iştirak edir;

- Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə Nazirliyə həvalə olunmuş digər funksiyaları yerinə yetirir.


Nazirliyin hüquqları[redaktə]

Nazirlik öz vəzifə və funksiyalarını həyata keçirmək üçün aşağıdakı hüquqlara malikdir:

- səlahiyyətləri daxilində mərkəzi və yerli icra hakimiyyəti orqanlarından, bələdiyyə orqanlarından, fiziki və hüquqi şəxslərdən müəyyən olunmuş qaydada arayış və məlumatlar tələb etmək;

- Azərbaycan Respublikasının idarələrarası və (hökumətlərarası) beynəlxalq müqavilələrinin layihələrinin Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə və beynəlxalq hüquq normalarına, habelə Azərbaycan Respublikasının mənafelərinə uyğunluğuna nəzarəti həyata keçirmək;

- səlahiyyətləri daxilində Azərbaycan Respublikasının mərkəzi və yerli icra hakimiyyəti orqanları, bələdiyyə orqanları, fiziki və hüquqi şəxslər üçün icrası məcburi olan qərarlar qəbul etmək;

- Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş qaydada Nazirliyin nəzdində müvafiq qurumlar yaratmaq, yenidən təşkil etmək və ləğv etmək;

- xarici siyasət və diplomatik xidmət müəssisələrinə dair qanunvericilik aktlarının hazırlanması barəsində təklifləri Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə müəyyən edilmiş qaydada baxılması üçün təqdim edir;

- xarici əlaqələr sahəsində problemlərin öyrənilməsi və həll edilməsi üçün məsləhətləşmələr aparmaq məqsədi ilə respublikanın dövlət hakimiyyət orqanlarını, müəssisə və təşkilatlarını, elmi müəssisələri, ayrı - ayrı, o cümlədən xarici alim və mütəxəssisləri, eləcə də beynəlxalq və xarici elmi - tədqiqat, iqtisadi, maliyyə, auditor və başqa müəssisələri cəlb etmək;

- Azərbaycan Respublikasının beynəlxalq əlaqələri ilə bağlı olaraq dövlət orqanları, idarə, müəssisə, təşkilatlar və ictimai birliklərin iştirakı ilə xüsusi işçi qrupları yaratmaq, habelə müşavirələr keçirmək;

- ixtisasartırma və tədris kursları təşkil etmək;

- Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə nəzərdə tutulmuş digər hüquqları həyata keçirmək.

Həmçinin bax[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]