Azərbaycan manatı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Disambig.svg Bu məqalə Azərbaycan manatı haqqındadır. Digər ölkənin manatı üçün Türkmənistan manatı səhifəsinə baxın.
AZN işarəsi

Azərbaycan manatıAzərbaycan Respublikasının pul vahidi.

Tarixi[redaktə]

İlk buraxılış[redaktə]

Azərbaycan manatının hazırlanmasına Ayaz Mütəllibovun vaxtında başlanılmış, Əbülfəz Elçibəyin vaxtında isə bu reallaşmışdır. İlk Azərbaycan manatı 15 avqust 1992-ci ildə dövriyyəyə buraxılmışdır. Manatın ilk eskizlərinin müəllifi Eldar Mikayılzadədir[1].

Yeni nəsil pul nişanları[redaktə]

Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən 7 fevral 2005-ci il tarixdə "Azərbaycan Respublikasında pul nişanlarının nominal dəyərinin və qiymətlər miqyasının dəyişdirilməsi (denominasiyası) haqqında" imzalanmış fərmana uyğun olaraq 2006-cı il yanvarın 1-dən etibarən yeni nəsil pul nişanları dövriyyəyə buraxılmışdır.

Azərbaycan Respublikasının ərazisində manatdan başqa pul vahidlərinin ödəniş vasitəsi kimi işlədilməsi qadağandır. Manatın emissiyası və tədavüldən çıxarılması hüququ yalnız dövlətin müstəsna mülkiyyətində olan Mərkəzi Banka mənsubdur.[2]

Yeni manata keçid zamanı 1 yeni manat 5000 köhnə manata bərabər tutulmuşdur.[3]

Yeni Azərbaycan manatı 28 dekabr 2005-ci ildə ölkə ictimaiyyətinə təqdim olunmuşdur. Azərbaycan Mərkəzi Bankının sifarişi əsasında Vitam Reklam Şirkəti tərəfindən hazırlanan təqdimat mərasimi Excelsior Hoteldə baş tutmuşdur. Təqdimat mərasimində ölkə prezidenti, yüksək vəzifəli dövlət məmurları və Azərbaycanda fəaliyyət göstərən diplomatik korpus nümayəndələri iştirak etmişlər.

Əsginazlar[redaktə]

1 manat[redaktə]

Yazı və ədəbiyyat mövzusuna həsr olunmuşdur.

Əsginaz 120x70 mm ölçüdə olan xüsusi kağızda çap olunmuşdur. Əsginazın üz tərəfində Azərbaycanın milli musiqi alətlərinin – tar, kamançadəfin qrafik təsvirləri verilmişdir. Arxa fonda qədim Azərbaycan xalçasının naxışları vardır. Əsginazın arxa tərəfində Azərbaycanın Avropaya inteqrasiyasının xəritələrlə təsviri və Azərbaycanın milli ornamentləri verilmişdir.

Mühafizə elementləri[redaktə]

Əsginazın üz tərəfində nominalın gizli rəqəmi, nominalın işıqda görünən rəqəmi və dizaynı (su nişanı), işıqda görünən "MANAT", möcüzəli rəqəm (yaşıldan tünd qırmızıya), xüsusi dəqiq cizgilər, relyefli nominal, ultra bənövşəyi işıqda görünən elementlər, arxa tərəfində isə metal sap, sol tərəfdə sehirli xətlər, ultra bənövşəyi işıqda görünən elementlər vardır.

1 Manatlıq əsginazın üz tərəfi 1 manatlıq əsginazın arxa tərəfi

5 manat[redaktə]

Yazı və ədəbiyyat mövzusuna həsr olunmuşdur.

Əsginaz 127x70 mm ölçüdə olan ağ kağızda çap olunmuşdur. Əsginazın üz tərəfində ədəbi simalar, qədim kitablar, dövlət himnindən parça çap olunmuşdur. Əsginazın arxa tərəfində Azərbaycanın Avropaya inteqrasiyasının xəritələrlə təsviri verilmiş, Azərbaycanın inkişaf tarixi – Qobustan qaya heroqlifləri, Orxon–Yenisey abidələri əlifbası, müasir Azərbaycan yazısı çap edilmişdir.

Mühafizə elementləri[redaktə]

Əsginazın üz tərəfində üzərində nominalın gizli rəqəmi, nominalın işıqda görünən rəqəmi və dizaynı (su nişanı), işıqda görünən "MANAT", möcüzəli rəqəm (yaşıldan tünd qırmızıya), xüsusi dəqiq cizgilər, relyefli nominal, ultra bənövşəyi işıqda görünən elementlər, arxa tərəfində isə metal sap, sehirli xətlər, ultra bənövşəyi elementlər vardır.

5  manatlıq əsginazın üz tərəfi 5 manatlıq əsginazın arxa tərəfi

10 manat[redaktə]

Tarix mövzusuna həsr olunmuşdur.

Əsginaz 134x70 mm ölçüdə olan ağ kağızda çap olunmuşdur. Əsginazın üz tərəfində Qədim Bakı, Şirvanşahlar sarayı, Qız qalası köhnə Qala divarlarının fonunda verilmişdir. Əsginazın arxa tərəfində Azərbaycanın Avropaya inteqrasiyasının xəritələrlə təsviri, Azərbaycan xalçasının tipik naxışları çap edilmişdir.

Mühafizə elementləri[redaktə]

Əsginazın üz tərəfində nominalın gizli rəqəmi, nominalın işıqda görünən rəqəmi və dizaynı (su nişanı), işıqda görünən "MANAT", möcüzəli rəqəm (yaşıldan tünd qırmızıya), relyefli nominal, holoqrafik nominal, ultra bənövşəyi işıqda görünən elementlər, arxa tərəfində isə metal sap, sol tərəfdə sehirli xətlər, ultra bənövşəyi işıqda görünən elementlər vardır.

10 manatlıq əsginazın üz tərəfi 10 manatlıq əsginazın arxa tərəfi

20 manat[redaktə]

Qarabağ mövzusuna həsr olunmuşdur.

Əsginaz 134x70 mm ölçüdə olan ağ kağızda çap olunmuşdur. Əsginazın üz tərəfində qüdrət nişanəsi - qılınc, dəbilqə, qalxan və Sülh rəmzi "Xarı bülbül" təsvir olunmuşdur. Əsginazın arxa tərəfində Azərbaycanın Avropaya inteqrasiyasının xəritələrlə təsviri, Azərbaycanın milli naxışları çap edilmişdir.

Mühafizə elementləri[redaktə]

Əsginazın üz tərəfində nominalın gizli rəqəmi, nominalın işıqda görünən rəqəmi və dizaynı (su nişanı), işıqda görünən "MANAT", möcüzəli rəqəm (yaşıldan tünd qırmızıya), relyefli nominal, holoqrafik nominal, ultra bənövşəyi işıqda görünən elementlər, arxa tərəfində isə metal sap, sol tərəfdə sehirli xətlər, ultra bənövşəyi işıqda görünən elementlər vardır.

20 manatlıq əsginazın üz tərəfi 20 Manatlıq əsginazın arxa tərəfi

50 manat[redaktə]

Təhsil və gələcək mövzusuna həsr olunmuşdur.

Əsginaz 148x70 mm ölçüdə olan ağ kağızda çap olunmuşdur. Əsginazın üz tərəfində gələcəyin timsalı, yüksəliş əlaməti – pillələr, güc və işıq nişanəsi – günəş, elm rəmzi – kimyəvi və riyazi simvollar təsvir olunmuşdur. Əsginazın arxa tərəfinində Azərbaycanın Avropaya inteqrasiyasının xəritələrlə təsviri, Qədim Azərbaycan xalçalarının ornamentləri çap olunmuşdur.

Mühafizə elementləri[redaktə]

Əsginazın üz tərəfində nominalın gizli rəqəmi, nominalın işıqda görünən rəqəmi və dizaynı (su nişanı), işıqda görünən "MANAT", möcüzəli rəqəm (yaşıldan tünd qırmızıya), relyefli nominal, holoqrafik nominal, ultra bənövşəyi işıqda görünən elementlər, arxa tərəfində isə metal sap, sehirli xətlər, ultra bənövşəyi işıqda görünən elementlər vardır.

50 manatlıq əsginazın üz tərəfi 50 Manatlıq əsginazın arxa tərəfi

100 manat[redaktə]

İqtisadiyyat və inkişaf mövzusuna həsr olunmuşdur.

Əsginaz 155x70 mm ölçüdə olan ağ kağızda çap olunmuşdur. Əsginazın üz tərəfində inkişafın qədimdən bu günə memarlıq rəmzləri, Azərbaycan manatının və iqtisadi artımın simvolları təsvir olunmuşdur. Əsginazın arxa tərəfində Azərbaycanın Avropaya inteqrasiyasının xəritələrlə təsviri, ənənəvi Azərbaycan xalçasının səciyyəvi naxışları çap edilmişdir.

Mühafizə elementləri[redaktə]

Əsginazın üz tərəfində nominalın gizli rəqəmi, nominalın işıqda görünən rəqəmi və dizaynı (su nişanı), işıqda görünən "MANAT", möcüzəli rəqəm (yaşıldan tünd qırmızıya), relyefli nominal, holoqrafik nominal, ultra bənövşəyi işıqda görünən elementlər, arxa tərəfində isə metal sap, sehirli xətlər, ultra bənövşəyi işıqda görünən elementlər vardır.

100 manatlıq əsginazın üz tərəfi 100 Manatlıq əsginazın arxa tərəfi

Qəpiklər[redaktə]

1 qəpik[redaktə]

AZE-1g-2006.jpg

3 qəpik[redaktə]

AZE-3g-2006.jpg

5 qəpik[redaktə]

AZE-5g-2006.jpg

10 qəpik[redaktə]

AZE-10g-2006.jpg

20 qəpik[redaktə]

AZE-20g-2006.jpg

50 qəpik[redaktə]

AZE-50g-2006.jpg

Azərbaycan manatının tədavül tarixi[redaktə]

Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin bərpasından sonra, suverenliyin əsas atributlarından sayılan milli valyuta olan manat 1992-ci ilin 15 avqust tarixindən etibarən tədavülə buraxılıb. [4]

1992-ci ilin avqustunda 1, 10 və 250 manatlıq əsginaslar, noyabrında 5, 10, 20 və 50 qəpiklik sikkələr, dekabrında 5 manatlıq əsginas, 1993-cü ilin martında isə 50, 100, 500 və 1000 manat nominallı kağız əsginaslar dövriyyəyə buraxılıb.

Azərbaycan Respublikasının birinci pul emissiyası 1992-ci ildə Fransa Mərkəzi Bankı tərəfindən çap edilib. Yeni dizaynla 1 və 10 manatlıq əsginaslar həmin şirkətdə istehsal olunub.[5]

Azərbaycanın müstəqil olduqdan sonrakı dövrdə pul vahidlərinin bir çoxunun "Educational Coin Company" şirkəti istehsal etmişdir. Şirkət yeni manatlardan sadəcə 1 manatlıq əskinasın istehsalçısıdır [6]. Şirkət eyni zamanda tanınmamış Dağlıq Qarabağ Respublikasının əskinaslarının istehsalçısıdır [7].

Keçmiş manat əskinasları və qəpikləri[redaktə]

1919-cu ildə tədavülə buraxılan manatlar
Şəkli Dəyəri Ölçüləri (mm) Rəngi Təsviri Tədavül
tarixi
Üz tərəfi Arxa tərəfi Üz tərəfi Arxa tərəfi
25 manatlıq əskinas 1919.jpg Azərbaycan 25 manatlıq əskinas 1919, avers.jpg
1
1919
Azerbaijanp2-50rubles-1919-donatedos b.jpg Azerbaijanp2-50rubles-1919-donatedos f.jpg
10
Azerbaijanp5-100rubles-1919-donatedos b.jpg Azerbaijanp5-100rubles-1919-donatedos f.jpg
250
Azerbaijanp6-250rubles-1919-donatedos b.jpg Azerbaijanp6-250rubles-1919-donatedos b.jpg
250
Azerbaijanp7-500roubles-1920 b-donated.jpg Azerbaijanp7-500roubles-1920 f-donated.jpg
250
1992-ci ildə tədavülə buraxılan manatlar
Şəkli Dəyəri Ölçüləri (mm) Rəngi Təsviri Tədavül
tarixi
Üz tərəfi Arxa tərəfi Üz tərəfi Arxa tərəfi
AzerbaijanP11-1Manat-(1992) f-1.jpg AzerbaijanP11-1Manat-(1992) b-1.jpg
1
Qız qalası
1992
AzerbaijanP12-10Manat-(1992) f-donated.jpg AzerbaijanP12-10Manat-(1992) b-donated.jpg
10
Qız qalası
AzerbaijanP13b-250Manat-(1992) f-1.jpg AzerbaijanP13b-250Manat-(1992) b-1.jpg
250
Qız qalası
1993-cü ildə tədavülə buraxılan manatlar
Şəkli Dəyəri Ölçüləri (mm) Rəngi Təsviri Tədavül
tarixi
Üz tərəfi Arxa tərəfi Üz tərəfi Arxa tərəfi
AzerbaijanP14-1Manat-(1993) f-1.jpg AzerbaijanP14-1Manat-(1993) b-1.jpg
1
Qız qalası
1993
AzerbaijanP15-5Manat-(1993)-donatedfr f.jpg AzerbaijanP15-5Manat-(1993)-donatedfr b.jpg
5
Qız qalası
AzerbaijanP16-10Manat-(1993) f-1.jpg AzerbaijanP16-10Manat-(1993) b-1.jpg
10
Qız qalası
AzerbaijanP17a-50Manat-(1993) f-1.jpg AzerbaijanP17a-50Manat-(1993) b-1.jpg
50
Qız qalası
AzerbaijanP18a-100Manat-(1993) f-1.jpg AzerbaijanP18a-100Manat-(1993) b-1.jpg
100
Qız qalası
AzerbaijanP19b-500Manat-(1993) f-1.jpg AzerbaijanP19b-500Manat-(1993) b-1.jpg
500
Nizami Gəncəvi
AzerbaijanP20a-1000Manat-(1993) f-1.jpg AzerbaijanP20a-1000Manat-(1993) b-1.jpg
1000
Məmməd Əmin Rəsulzadə


1994-2001-ci illərdə tədavülə buraxılan manatlar
Şəkli Dəyəri Ölçüləri (mm) Rəngi Təsviri Tədavül
tarixi
Üz tərəfi Arxa tərəfi Üz tərəfi Arxa tərəfi
AzerbaijanP21b-10000Manat-(1994) f-1.jpg AzerbaijanP21b-10000Manat-(1994) b-1.jpg
10 000
Şirvanşahlar sarayı
1994
AzerbaijanP22-50000Manat-1995-donatedir f.jpg AzerbaijanP22-50000Manat-1995-donatedir b.jpg
50 000
Mömünə Xatun türbəsi
1995
AzerbaijanPNew-1000Manat-2001 f-1.jpg AzerbaijanPNew-1000Manat-2001 b-1.jpg
1000
Neft sənayesi
2001


2005-ci ildə tədavülə buraxılan manatlar
Şəkli Dəyəri Ölçüləri
(mm)
Əsas rəng Təsviri
Üz tərəfi Arxa tərəfi Mənası Üz tərəfi Arxa tərəfi
1 manat rev.jpg 1 manat obv.jpg
1
120×70
Boz
Əskinaslar müasir Azərbaycan mədəniyyətini əks etdirir.
Azərbaycan xalq çalğı alətləri.
Milli xalça ornamentlərinin fonunda Azərbaycan xəritəsi.
5 manat rev.jpg 5 manat obv.jpg
5
127×70
Narıncı
Əskinasda Azərbaycanın dünya ədəbiyyatına dəyərli töhfəsi əks etdirilir.
Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyinin təsviri, Azərbaycan kitabları, Azərbaycan himninin bir hissəsi.
Qobustan qayaüstü rəsmlərinin fonunda Azərbaycan xəritəsi və qədim türk əlifbasıyla yazılmış mətn.
10 manat rev.jpg 10 manat obv.jpg
10
134×70
Göy
Əskinasda Azərbaycanın dövlətçilik ənənələri əks olunur.
Qədim İçəri şəhər fonunda köhnə Bakı, Şirvanşahlar sarayıQız qalası.
Milli xalça ornamentlərinin fonunda Azərbaycan xəritəsi.
20 manat rev.jpg 20 manat obv.jpg
20
141×70
Yaşıl
Əskinas Azərbaycanın müasir xarici siyasətinin hədəfini əks etdirir.
Qücün simvolu — qılınc, dəbilqəqalxan.
Sülhün simvolu
50-manat front.jpg 50-manat.jpg
50
148×70
Sarı
Əskinasda təhsil və dövlətin gələcəyi əks olunur.
Gənclik, pilləkənlər (inkişafın simvolu olaraq), günəş (gücün və işıqın simvolu olaraq), kimyəvi və riyazi işarələr (elmin simvolu olaraq)
Milli xalça ornamentlərinin fonunda Azərbaycan xəritəsi
100 manat obv.jpg 100 manat rev.jpg
100
155×70
Bənövşəyi
Əskinasda Azərbaycanın iqtisadi inkişafı və xalqının rifahının çiçəklənməsi təsvir olunur.


1992-2005-ci illərdə tədavüldə olan manatın qəpikləri

İstinadlar[redaktə]

  1. Milli Valyutamızın ilk eskizlərinin müəllifi Publika.Az-a danışır. (azərb.)
  2. Dövlət maliyyəsi terminlər lüğəti
  3. Dövriyyədə olan əskinaslar – AZN
  4. http://www.publika.az/index.php?action=static_detail&static_id=14334
  5. http://gun.az/economy/47435
  6. http://www.educationalcoin.com/searchbncp.cfm?med=note&country=AZERBAIJAN
  7. http://www.educationalcoin.com/searchbncp.cfm?med=note&country=NAGORNO%20-%20KARABAKH

Xarici keçidlər[redaktə]

Həmçinin bax[redaktə]