Azərbaycan Respublikasının Prezidenti

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Azərbaycan prezidentlərinin siyahısı səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar
Hal-hazırda
İlham Əliyev
Hal-hazırdaİlham Əliyev
"Münhen Təhlükəsizlik Konfransı"nda çıxış edərkən (2010)
Bayraq
Azərbaycan Respublikasının
4-cü prezidenti
Bayraq
31 oktyabr 2003-dən
Sələfi: Heydər Əliyev
 
Partiya: YAP-loqo.jpg Yeni Azərbaycan Partiyası
 
Saytı: Prezident.Az
 
İmzası: İmzası
 
Mükafatları:
"Heydər Əliyev" ordeni
|
Polşa Respublikasının "Xidmətlərə görə" Böyük Xaç ordeni "Fəxri Legionun Böyük Xaç komandoru" ordeni (Fransa)
"Rumıniya Ulduzu" ordeni I dərəcəli Knyaz Yaroslav Mudrı ordeni (Ukrayna)

Azərbaycan Respublikasında icra hakimiyyəti Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə mənsubdur.

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasına müvafiq olaraq icra hakimiyyətinin vahid sistemini yuxarı, mərkəzi və yerli icra hakimiyyəti orqanları təşkil edir. Bu sistem dövlət orqanlarının və qulluqçularının əsas çoxluğunu əhatə edir və geniş hüquqlara malikdir. Qanunların icrası icra hakimiyyətinin əsas funksiyasıdır. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti həmçinin Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin Ali baş komandanıdır. Azərbaycan Respublikasının hal-hazırki prezidenti İlham Əliyevdir. O, 2013-cü ilin oktyabrın 9-da üçüncü dəfə seçilərək vəzifəsinin icrasına başlamışdır. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti toxunulmazlıq hüququna malikdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin şərəf və ləyaqəti qanunla qorunur. (AR Konstitusiyası, Maddə 106)

Vəzifə və səlahiyyətləri[redaktə]

Prezident Konstitusiya səlahiyyətlərinin həyata keçirilməsinə şərait yaradılmasını təmin etmək məqsədilə Prezidentin İcra Aparatını təşkil edir və onun rəhbərini təyin edir. Prezidentin İcra Aparatı Milli Məclisə təqdim olunan qanun layihələrini, Prezidentin fərman, sərəncam, tapşırıq və müraciətlərinin, habelə digər sənədlərin layihələrini hazırlayır. İcra Aparatı qəbul olunmuş qanunların, Prezidentin fərman, sərəncam və tapşırıqlarının yerinə yetirilməsinə nəzarət edir, yoxlayır və dövlət başçısına müvafiq məruzələr təqdim edir. İcra Aparatına ümumi rəhbərliyi Prezident həyata keçirir. Prezidentin və İcra Aparatının fəaliyyətinin maddi-texniki və maliyyə təminatı ilə Prezidentin İşlər İdarəsi məşğul olur. İşlər İdarəsi Prezidentin İcra Aparatının tərkibinə daxil deyil. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti icra səlahiyyətlərinin həyata keçirilməsinin təşkili məqsədi ilə Nazirlər Kabinetini yaradır. Nazirlər Kabineti Prezidentin yuxarı icra orqanıdır, Prezidentə tabedir və onun qarşısında cavabdehdir. Nazirlər Kabinetinin tərkibinə Baş nazir, onun müavinləri, nazirlər və başqa mərkəzi icra hakimiyyəti orqanlarının rəhbərləri daxildirlər. Azərbaycan Respublikasında 20 nazirlik fəaliyyət göstərir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti aşağıdakı Konstitusiya səlahiyyətlərini icra edir:

(AR Konstitusiyası - Maddə 109)

  1. Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə seçkiləri təyin edir;
  2. Azərbaycan Respublikasının dövlət büdcəsini Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin təsdiqinə təqdim edir;
  3. dövlət iqtisadi və sosial proqramlarını təsdiq edir;
  4. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin razılığı ilə Azərbaycan Respublikasının Baş nazirini vəzifəyə təyin edir; Azərbaycan Respublikasının Baş nazirini vəzifədən azad edir;
  5. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin üzvlərini vəzifəyə təyin və vəzifədən azad edir; zəruri hallarda Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin iclaslarına sədrlik edir;
  6. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin istefası haqqında qərar qəbul edir;
  7. Azərbaycan Respublikasının dövlət büdcəsində icra hakimiyyəti üçün nəzərdə tutulmuş xərclər çərçivəsində mərkəzi və yerli icra hakimiyyəti orqanları yaradır;
  8. Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin və Naxçıvan Muxtar Respublikasının Nazirlər Kabinetinin qərar və sərəncamlarını, mərkəzi və yerli icra hakimiyyəti orqanlarının aktlarını ləğv edir;
  9. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi və Azərbaycan Respublikasının apellyasiya məhkəmələri hakimlərinin vəzifəyə təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə təqdimatlar verir; Azərbaycan Respublikasının digər məhkəmələrinin hakimlərini vəzifəyə təyin edir; Azərbaycan Respublikasının Baş prokurorunu Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin razılığı ilə vəzifəyə təyin və vəzifədən azad edir;
  10. Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı İdarə Heyəti üzvlərinin vəzifəyə təyin və vəzifədən azad edilməsi barədə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə təqdimat verir; Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı İdarə Heyətinin üzvləri sırasından Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının sədrini təyin edir;
  11. Azərbaycan Respublikasının hərbi doktrinasını Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin təsdiqinə verir;
  12. Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin ali komanda heyətini vəzifəyə təyin və vəzifədən azad edir;
  13. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasını təşkil edir və onun rəhbərini təyin edir;
  14. Azərbaycan Respublikasının İnsan hüquqları üzrə müvəkkilinin seçilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinə təqdimat verir;
  15. Azərbaycan Respublikasının xarici ölkələrdə və beynəlxalq təşkilatlarda diplomatik nümayəndəliklərinin təsis edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinə təqdimat verir, Azərbaycan Respublikasının xarici ölkələrdə və beynəlxalq təşkilatlarda diplomatik nümayəndələrini təyin edir və geri çağırır;
  16. xarici dövlətlərin diplomatik nümayəndələrinin etimadnamə və övdətnamələrini qəbul edir;
  17. hökumətlərarası beynəlxalq müqavilələr bağlayır, dövlətlərarası və Azərbaycan Respublikasının qanunlarından fərqli qaydalar nəzərdə tutan hökumətlərarası müqavilələri təsdiq və ləğv olunmaq üçün Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə təqdim edir; təsdiqnamələri imzalayır;
  18. referendum təyin edir;
  19. qanunları imzalayır və dərc edir;
  20. vətəndaşlıq məsələlərini həll edir;
  21. siyasi sığınacaq verilməsi məsələlərini həll edir;
  22. əfv edir;
  23. dövlət təltifləri ilə təltif edir;
  24. ali hərbi və ali xüsusi rütbələr verir;
  25. ümumi və qismən səfərbərlik elan edir, habelə səfərbərlik üzrə çağırılanları tərxis edir;
  26. Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının müddətli hərbi xidmətə çağırılması və müddətli hərbi xidmətdə olan hərbi qulluqçuların ehtiyata buraxılması barədə qərarlar qəbul edir;
  27. Azərbaycan Respublikasının Təhlükəsizlik Şurasını yaradır;
  28. Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələrinin təyinatı ilə bağlı olmayan vəzifələrin icrasına cəlb edilməsinə razılıq verilməsi barədə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə təqdimat verir;
  29. fövqəladə və hərbi vəziyyət elan edir;
  30. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin razılığı ilə müharibə elan edir və sülh bağlayır;
  31. Azərbaycan Respublikası dövlət büdcəsində bu məqsədlər üçün nəzərdə tutulmuş xərclər çərçivəsində xüsusi mühafizə xidmətləri yaradır;
  32. Bu Konstitusiya ilə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin və məhkəmə orqanlarının səlahiyyətlərinə aid edilməyən digər məsələləri icra qaydasında həll edir. (1, 2)

Prezidenti seçkilərinin əsasları[redaktə]

(AR Konstitusiyası, Maddə 101)

  • Azərbaycan Respublikasının Prezidenti ümumi, bərabər və birbaşa seçki hüququ əsasında, sərbəst, şəxsi və gizli səsvermə yolu ilə 5 il müddətinə seçilir.
  • Azərbaycan Respublikasının Prezidenti səsvermədə iştirak edənlərin yarısından çoxunun səs çoxluğu ilə seçilir.
  • Bu səs çoxluğu səsvermənin birinci dövrəsində toplanmayıbsa, səsvermə günündən sonra ikinci bazar günü səsvermənin ikinci dövrəsi keçirilir. İkinci dövrədə ancaq birinci dövrədə ən çox səs toplamış iki namizəd, yaxud ən çox səs toplamış və öz namizədliyini geri götürmüş namizədlərdən sonra gələn iki namizəd iştirak edir.
  • Səsvermənin ikinci dövrəsində sadə səs çoxluğu toplayan namizəd Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilmiş sayılır.
  • Müharibə şəraitində hərbi əməliyyatların aparılması Azərbaycan Respublikası Prezidenti seçkilərinin keçirilməsini mümkün etmədikdə, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyət müddəti hərbi əməliyyatların sonunadək uzadılır. Bu barədə qərar seçkilərin (referendumun) keçirilməsini təmin edən dövlət orqanının müraciətinə əsasən Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi tərəfindən qəbul edilir.

Azərbaycan Respublikası Prezidenti seçkilərinin yekunları haqqında məlumatı səsvermə günündən sonra 14 gün ərzində Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi rəsmən elan edir. (AR Konstitusiyası, Maddə 102)

Prezident andı[redaktə]

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilmiş şəxs Azərbaycan Respublikası Prezidenti seçkilərinin yekunları haqqında məlumatın elan olunduğu gündən başlayaraq 3 gün ərzində Konstitusiya Məhkəməsi hakimlərinin iştirakı ilə belə bir and içir: "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətlərini həyata keçirərkən Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına əməl edəcəyimə, dövlətin müstəqilliyini və ərazi bütövlüyünü qoruyacağıma, xalqa ləyaqətlə xidmət edəcəyimə and içirəm". (AR Konstitusiyası, Maddə 103)

Azərbaycan prezidentlərinin siyahısı[redaktə]

Prezident Şəkil Vəzifəyə gəlib Vəzifədən gedib Partiya Qeydlər
1
Ayaz Mütəllibov
Ayaz Mutellibov.jpg
18 may 1990
6 mart 1992
Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası
(1991-ci ilə qədər)
Partiyasız (1991-ci ildən)
İstefa vermişdir
(s.i.)
Yaqub Məmmədov
Yaqub Məmmədov.jpg
6 mart 1992
14 may 1992
Partiyasız
Ali Sovetin sədri.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin
səlahiyyətlərinin icraçısı
1
Ayaz Mütəllibov
Ayaz Mutellibov.jpg
14 may 1992
19 may 1992
Partiyasız
İstefa ərizəsinin etibarsız sayılması qərarı etibarsız sayılmışdır.
(s.i.)
İsa Qəmbər
Isa Gambar (1).jpg
19 may 1992
17 iyun 1992
Müsavat Partiyası
Ali Sovetin sədri.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin
səlahiyyətlərinin icraçısı
2
Əbülfəz Elçibəy
Elchibey 32.jpg
17 iyun 1992
1 sentyabr 1993
Azərbaycan Xalq Cəbhəsi
Referendum nəticəsində etimad göstərilməyərək
səlahiyyətindən məhrum edilmişdir.[1]
(s.i.)
Heydər Əliyev
Heydar Aliyev 1997.jpg
24 iyun[2] 1993
31 oktyabr 1993
Yeni Azərbaycan Partiyası
Ali Sovetin sədri.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin
səlahiyyətlərinin icraçısı
3
Heydər Əliyev
Heydar Aliyev 1997.jpg
31 oktyabr 1993
11 oktyabr 1998
Yeni Azərbaycan Partiyası
11 oktyabr 1998
31 oktyabr 2003
4
İlham Əliyev
Aliyev April06.jpg
31 oktyabr 2003
31 oktyabr 2008
Yeni Azərbaycan Partiyası
31 oktyabr 2008
9 oktyabr 2013
9 oktyabr 2013
hal-hazırda

Şəkillər[redaktə]

İstinadlar[redaktə]

  1. Президентский референдум в Азербайджане, Газета "Коммерсантъ", 31.08.1993 г.
  2. http://www.meclis.gov.az/?/az/topcontent/49 Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Əbülfəz Elçibəyə etimad göstərilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası ümumxalq səsverməsinin (referendumunun) keçirilməsi barədə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin Qərarı

Xarici keçidlər[redaktə]