Böyük Ermənistan

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Böyük Ermənistan
Մեծ Հայք
Metz Hayk''

II Tiqranın hakimiyyət dövründə imperiya

 
[[Şəkil:Albaniya e.e.3-cu esrde.jpg
border|link=Qafqaz Albaniyası|alt=]]
e.ə. 95 — e.ə. 66



 

 

Artaxiad.svg
Artaşesidlər sülaləsinin bayrağı
Maps of the Armenian Empire of Tigranes.gif
İmperiya II Tiqranın işğallarından sonra
Paytaxt Tiqranakert
Dil(lər) Erməni dili
Din Paqanizm
Erməni Qriqorian Kilsəsi
Sahəsi 500,000 km2
Sülalə Ermənistan Arşakiləri

Mənbələrə görə "Böyük Ermənistan" ifadəsi iki mənada işlədilir: coğrafi və siyasi mənalarda. Həmin ifadə coğrafi mənada e.ə. 220-ci ildə ortaya çıxmışdır. O dövrdə III Antiox Selevki Ararat çarlığını işğal edərək həmin ərazini Ermənistanın əsas ərazisi ilə (Van gölü ətrafı) birləşdirmiş, "Böyük Ermənistan" ifadəsi də o vaxt yaranmışdı. Yəni indiki ermənilərin (haylar) (həqiqi ermənilər-ərmənlər və ya armanlar qədim türk tayfalarıdırlar və əslində "Böyük Ermənistan" da indiki ermənilərin-hayların qurduğu bir dövlət deyildi. Haylar bu əraziyə daha sonrakı tarixi dövrlərdə Şimali Fərat hövzəsindən gəlmişdi) iddia etdikləri kimi "Böyük Ermənistan" heç də dənizdən-dənizə (Aralıq, Qara və Xəzər dənizləri) olmamışdır. "Kiçik Ermənistan" (Van gölü ətrafı) ifadəsinin yaranması da o tarixlə bağlıdır.

Üstündə II Tiqranın üzü əks olunmuş sikkə (London, Britanya muzeyi)

Kiçik Ermənistandan savayı bütün "Böyük Ermənistan" vilayətləri əvvəllər Selevkilər dövlətinə tabe idi. Antiox Artaksi (qədim türkcə (ermənilərin iddiasına görə qrabarca) Artaşes) sülaləsinin başçısını "Böyük Ermənistan" strateqi təyin etmişdi. Beləliklə, "Kiçik Ermənistan"a nisbətən daha böyük Ermənistan yaranır. "Böyük Ermənistan" ifadəsi siyasi anlayış kimi e.ə. II-I əsrlər üçün, Artaşesin və II Tiqranın hakimiyyət başında olduqları və "Böyük Ermənistan"ın öz qüdrətinin ən yüksək zirvəsinə çatdığı dövr üçün xarakterikdir. Buna görə də "Böyük Ermənistan" ifadəsi yalnız e.ə. II-I əsrlərdə həm coğrafi, həm də siyasi ifadə kimi haradasa özünü doğruldur. Ancaq II Tiqran imperiyasının süqutundan sonra, yəni e.ə. 65-ci ildə "Böyük Ermənistan" da öz ömrünü başa vurdu və Ermənistan ərazicə yalnız Ərmən yaylası hüdudlarında qaldı. Coğrafi mənada isə bu ifadə erkən orta əsrlərə qədər işlədildi.

Böyük Ermənistanın əhali tərkibi və dövlət dili[redaktə]

Böyük Ermənistanın əhalisi olan ermənilər-ərmənlər və ya armanlar qədim türk tayfalarıdırlar. İndiki ermənilər o dövrdə "hay"lar adlanırdı və bu əraziyə daha sonrakı tarixi dövrlərdə Şimali Fərat hövzəsindən gəlmişdilər. Sonradan elə gəldikləri bu dövlətin adi ilə də adlanmağa başladılar.

Mənbə[redaktə]

  • Fəridə Məmmədova – Qafqaz Albaniyasının siyasi tarixi və tarixi coğrafiyası. Bakı: 1993.
  • Fəridə Məmmədova- Kavkazskie Albaniya i Albanı.
  • Əziz Ələkbərli – Qədim Türk oğuz yurdu-Ermənistan

Xarici keçidlər[redaktə]