Böyük Vasili

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Böyük Vasili
Basil of Caesarea icon.jpg
Doğum tarixi: 330(330-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri: Kayseri, Bizans
Vəfatı: 379(379-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfat yeri: Kayseri, Bizans
Milliyyəti: Yunan

Böyük Vasili (yunan. Μέγας Βασίλειος, 330379), Qeysərli Vasili (Βασίλειος Καισαρείας) kimi də tanınırdı — Bizans ruhanisi, arxiyepiskopu, filosofu.

Həyatı[redaktə]

Fəlsəfəsi

Bizanslıların Böyük Vasili adlandırdıqları mütəfəkkirin mövqeyi isə daha kəskin idi: Qədim yunan incəsənəti qədim yu¬-nanları təmiz əxlaqlı etmədi, əksinə korladı. İncəsənətə çox meyl göstərən insan, bir qayda olaraq, təkəbbürlüdür, inad¬cıl və dinsizdir.

Göründüyü kimi Böyük Vasilinin ümumiyyətlə düşüncə tərzi artıq neoplatonizmə ziddir. Neoplatonizmin banisi olan Plotin incəsənətə isti münasibət göstərirdi. Böyük Vasilidə isə bunun əksini müşahidə edirik. Əgər neoplatonizmi bir din, bir dünyagörüş hesab etmək olarsa, bu, daha çox aristokratik dünyagörüş idi. Böyük Vasilidə mütləqləşdirilən din isə necə deyərlər rəiyyətsayağı din idi. Bu fikir konkretləşdirilə də bilər. Aristokratik dəyərlər sistemində ləyaqət adlandırılan xüsusiyyət rəiyyətsayağı dəyərlər sistemində çox zaman təkəbbür adlandırılır. Aristokratik dəyərlər sisteminin qətiyyət kimi qiymətləndirdiyini rəiyyətsayağı dəyərlər sistemi çox zaman inad¬cıllıq kimi qiymətləndirir. Aristokratik düşüncə sahibinin dünyanın ilahi mahiyyətini öz içərisində görməsini isə rəiyyətsayağı ruh sahibi dinsizlik kimi dəyərləndirir. Bütün bu rəiyyətsayağı dəyərlərin daşıyıcısı olan Vasili o zaman Bizans elitası tərəfindən Böyük adlandırılmışdı. Bu, həm də onun ifadəsi idi ki, o zamanın Bizans elitası artıq aristokratik ruh daşıyıcısı deyildi, rəiyyətsayağı ruh daşıyıcısı idi. Bunun nə kimi siyasi nəticələr verdiyi məsələsinə bir qədər sonra qayıdacağıq.

İndi isə qədim yunan fəlsəfəsi üzrə bir sıra ümumiləşdirmələri aparaq. Qədim yunan fəlsəfəsinin tarixi prosesində alleqorik kosmosentrizm, Losevin dahiyanəliklə sezdiyi kimi, anlayan kosmosentrizmə təkamül etdi. Qədim təfəkkür əsatirlərdən başlayır, dünyanı onların vasitəsi ilə izah edir, onların rasionallaşdırılması ilə isə başa çatır. Obrazlar üzərində qurulmuş əsatirlərdən məntiq üzərində qurulmuş əsatirlərə doğru götürülmüş istiqamət bu təfəkkürün əsas qayəsini təşkil edir. Amma bu istiqamət qədim yunan fəlsəfəsinin, əlbəttə ki, heç də hamısı deyildi. Qədim yunan fəlsəfəsi yuxarıda bu və ya digər şəkildə vurğulandığı kimi üç istiqamətdə inkişaf etmiş və uyğun olaraq, üç sonluğa malik olmuşdur. Birinci və ilkin olaraq yaranan istiqamət deterministik istiqamətdir. Determinizm üçün dünyagörüş zəminini materializm təşkil edir. Bu istiqamət, həmçinin praqmatizm, utilitarizm kimi də səciyyələndirilə bilər.

İstinadlar[redaktə]

Həmçinin bax[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]