Bakı xanlığı
 |
Bu məqalə Bakı xanlığı haqqındadır. Digər mənalar üçün Bakı (dəqiqləşdirmə) səhifəsinə baxın. |
Bakı xanlığı – XVIII əsrdə Azərbaycanın şərq hissəsindəki xanlıqlardan biri.
XVIII əsrdə Azərbaycan ərazisində bir sıra müstəqil xanlıqlar, o cümlədən Bakı xanlığı yaradıldı. Bakı xanlığına Mirzə Məhəmməd xan (1747-1768-ci illər) başçılıq edirdi. Hakimiyyətdə olduğu 20 il ərzində Mirzə Məhəmməd xan ölkənin iqtisadiyyatının bərpası ilə məşğul olur, ticarətin inkişafına şərait yaradırdı. Həm də admiral olan Mirzə Məhəmməd xan mal daşınması və hərbi məqsədlər üçün gəmiqayırma işinə şəxsən rəhbərlik etmişdi. Məlik Məhəmməd xanın ölümündən sonra Bakı taxtına oğlu II Mirzə Məhəmməd xan çıxmışdı. II Mirzə Məhəmməd xan Azərbaycanın məşhur tarixçisi, şairi, maarifçisi Abbasqulu ağa Bakıxanovun atası idi. [1]
Bu dövrdə iqtisadiyyatın bir qədər canlanmasına baxmayaraq, XVIII əsrin axırlarında İran hökmdarı Ağa Məhəmməd şah Qacarın viranedici basqınları Azərbaycana çox böyük ziyan vurmuşdur. 1795-ci ildə Ağa Məhəmməd şah Qacar Bakını ələ keçirdi və qarət etdi, lakin tezlikləonun ordusu Şirvanı tərk etdi. Rusiya – İran müharibələri nəticəsində Bakı xanlığı Rusiyaya birləşdirildi. 1813-cü və 1828-ci illərdə Gülüstan və Türkmənçay müqavilələri imzalandı, Azərbaycan Araz çayı boyunca Rusiya ilə İran arasında bölündü. İşğal edilmiş torpaqlar, o cümlədən Bakı rəsmən Rusiyaya təhkim edilmiş oldu.
Mündəricat |
[redaktə] Əhali
- 1796[2]-cı ilə olan məlumata əsasən xanlığın ərazisində (Bakı şəhəri daxil olmaqla) 1,820[2] ev var idi və təxminlərə əsasən bütün xanlıq ərazisində əhalinin sayı (qadınlar və kişilər) 9,100[2] nəfər (ortalama hər evə 5 nəfər) olmuşdur. 1796-cı ilin məlumatına əsasən xanlıq ərazisində Bakı şəhərindən sonra ən çox əhaliyə sahıb olan yaşayış məntəqəsi Maştağa kəndi idi (350[2] ev).
- 1810-cu ildə general-leytinant Repininin hazırladığı hesabata əsasən Bakı xanlığının ərazisində 3,245[2] ev var idi, onun 931[2]-i Bakı şəhərində 2,314[2]-ü isə kəndlərdə yerləşirdi. Elə həmin hesabata əsasən qeyd edilən tarix üçün xanlığın cəmi əhalisi 15,244[2] nəfər (qadınlar və kişilər) təşkil etmişdir. 1810-cu ilə aid qeyd edilən hesabata əsasən Bakı şəhərindən sonra ən çox əhaliyə sahib yaşayış məntəqəsi Maştağa kəndi (362 evdə hər iki cinsdən cəmi 1,630[2] nəfər əhali) olmuşdur.
- Xanlıqlar dövründə Bakı xanlığı 39 kənddən ibarət idi və cəmi 500 nəfərlik qoşunu vardı.[3]
[redaktə] Bakı xanlarının siyahısı
| 1. | Hüseyin bəy Məhəmməd | 1718—1723 |
| 2. | Qulu bəy Dərgah | 1723—1736 |
| 3. | I Mirzə Məhəmməd xan | 1736—1768 |
| 4. | Fətəli xan Quba | 1768—1770 |
| 5. | Abdulla bəy Şamaxı | 1770—1772 |
| 6. | Məhəmməd Məlik | 1772—1783 |
| 7. | II Mirzə Məhəmməd xan | 1783—1791 |
| 8. | Məhəmməd Qulu xan | 1791—1792 |
| 9. | Hüseyin Qulu xan ibn Hacı Əli | 1792—1806 |
[redaktə] Mənbə
- ↑ http://www.anl.az/down/medeniyyet2008/may/medeniyyet2008_may_370.htm
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 Институт Истории Академии Наук Азербайджана: Искендерова Марзия Сабир гызы. Бакинское ханство.Баку: Чашыоглы. 1999, 212 с. Редакторы: доктор исторических наук Т.Т.Мустафазаде, кандидат исторических наук Г.Н.Мамедова
- ↑ http://azerbaijan.news.az/index.php?Lng=aze&Pid=8060
