Balakən

Vikipediya, açıq ensiklopediya - ویکیپدیا ، آچیق انسایکلوپدیا

Bu məqalə Balakən rayonu haqqındadır. Şəhər üçün Balakən (şəhər) səhifəsinə baxın.

Balakən
Məlumatlar
İqtisadi rayon:	Şəki-Zaqatala
Ərazi:	920[1] (km2)
Əhali:	87365[1]
Əhali sıxlığı:	92 (nəfər/km2)
Nəqliyyat vasitəsi kodu:	08
Telefon kodu:	119
Poçt kodu (Mərkəzi PŞ):	AZ 0800
Yaşayış məntəqələrinin sayı	58
İcra başçısı:	Asif Məmmədov
İnternet saytı:	http://www.balaken.az

Balakən - Azərbaycanın şimal-qərbində yerləşən rayon.

[redaktə / تحریر] Tarixi

Antik yunan coğrafiyaçısı Strabon qədim Balakən ərazisini "Məbədlər diyarı" adlandırmışdır. Balakən rayonu 1930-cu ildə təşkil olunmuş, 1963-cü ildə ləğv edilərək Zaqatala rayonuna verilmiş, 1965-ci ildə yenidən müstəqil rayon olmuşdur. Azərbaycanın şimal-qərbində Böyük Qafqazın cənub yamaclarında 923 kvadrat kilometr sahə tutan Balakən rayonu təbii ehtiyat zənginliyinə görə görkəmli yer tutur. Şimalda Rusiya Federasiyası (Dağıstan MR) qərb və cənub-qərbdə Gürcüstan, şərqdə isə Zaqatala rayonu ilə həmsərhəddir. İnzibati vahid kimi 1930-cu ildə təşkil edilmişdir. Hazırda rayonun 57 yaşayış məntəqəsində 83,7 min əhali yaşayır.

Alimlərin apardıqları tədqiqatlar müəyyən dövrlərdə aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı tapılan əşyalar, bu günə kimi qalmış bəzi tikinti abidələri və kurqanlar deməyə əsas verir ki, Balakən qədim yaşayış məskənidir.

Yazılı qaynaqların verdiyi məlumatlara görə Balakən Qədim Albaniya dövlətinin ərazisinə daxil olmuşdur. Eramızdan əvvəl 65-ci ildə Roma və alban qoşunları arasında Alazan (Qanıx) çayı sahilində baş verən döyüşdə iştirak edən qədim yunan tarixçisi Plutarx yazırdı ki, bu yerlərin əhalisi sakit təbiətli, məğrur, döyüşdə cəsarətli və cəsurdur. Bu gün də işlədilən Hetovlar (Hetləri xatırladan), Hunbulçay (Hunları xatırlada), inqiloylar (Qerləri xatırladan) və s. Toponimlərin tətqiqi sübut edir ki, ən qədim zamanlardan başlayaraq türkdilli tayfalar bu bölgənin daimi sakinləri olmuşlar.

Azərbaycanın ən gözəl guşələrindən olan Balakən bölgəsi ölkəmizin dağlar qoynunda yerləşən, məftunedici gözəlliyi və səxavətli təbiəti ilə seçilən bir parçasıdır. Dağların sərtliyi və gözəlliyinin insanların təbiətinə hopduğu bu bölgənin indiki sakit və firavan həyatından fərqli olaraq heç də sakit olmayan keşməkeşli bir keçmişi olmuşdur.

XI əsrə qədər bu bölgə Qədim Qafqaz Albaniyasının şimal-qərbində yaşayan türklərin, inqiloyların və avarların əcdadları hesab olunan lek, ipin və s. tayfaların məskəni olmuşdur. Bu ərazi bol təbii sərvətlərə, münbit torpaqlara malik olduğuna və mühüm əhəmiyyət kəsb etdiyinə görə həmişə xarici qüvvələrin, yad dövlətlərin maraq dairəsində olmuş, ayrı-ayrı vaxtlarda mübarizə və müharibə meydanına çevrilmişdir.

Eyni zamanda bu ərazi həmişə qəsbkarlara qarşı sipər rolunu oynamış, işğalçıların Azərbaycanın içərisinə doğru irəliləməsi zamanı ilk zərbəni də çox vaxt məhz buranın yerli sakinləri qarşılamalı olmuşlar. Bura kömək diləyilə gələn ehtiramla qarşılanıb, bəd niyyətlə gələnlər isə layiqli cəzasını almışlar. XVIII əsrin sonlarında Cənubi Qafqazda yaranmış siyasi vəziyyətlə əlaqədar ayrı-ayrı xanlıqlar Gürcüstan və Dağıstan feodal hakimləri arasında gedən çəkişmələrə Balakən camaatı da cəlb olunmuşdur.

[redaktə / تحریر] Balakən Rus-çar imperiyası dövründə

1783-cü ildə bağlanmış Georgievsk Rusiya-Gürcüstan müqavilələrindən sonra Şərqi Gürcüstanda möhkəmlənən Rusiya faktiki olaraq Azərbaycan xanlıqları ilə müharibəyə başlayır. Ilk dəfə də Balakən bölgəsi olur. Çünki bu yerlər rus qoşunlarının Azərbaycanın içərilərinə doğru irəliləməsi yolunda maneə İran və Türkiyə üçün Rusiyaya qarşı mübarizədə mühüm strateji məntəqə idi. Balakənin tutulması Kürün üzərindəki Şəki, Gəncə və Şamaxıdan keçərək Bakı və Tiflisi birləşdirən yolun təhlükəsizliyini təmin edirdi. Ona görə də Rusiya Gürcüstandan Azərbaycana keçən yolun başlanğıcında yerləşən Balakəndə asanlıqla əl çəkmək fikrində deyildir.

1803-cü ildə rus qoşunları Alazan (Qanıx) çayını keçdikdən və Balakən yaxınlığında baş verən qanlı döyüşlərdə yerli əhalinin müqavimətini qırıb ərazidə öz qüvvələrini yerləşdirirlər. Qafqazdakı rus qoşunlarının baş komandanı general P. D. Sisiyanov Balakənin işğalı barədə Rusiyanın vitse-kansleri, qraf V. P. Koçubeyə yazırdı: “Bu zəbt xüsusi diqqətə layiqdir. Car-Balakən kompaniyası yeni düşmənin hərbi qüvvəsinin və yerli əhaliyə qarşı olan qəddarlığın nümunəsi kimi bütün Qafqaza o cümlədən Azərbaycan xanlıqlarına dərs olmalı idi.” Lakin bu bölgənin, Car-Balakənin tabeçiliyi zahiri idi. 1804-cü ildə Balakən yaxınlığındakı döyüşdə rus qoşunları darmadağın edilir və rus generalı Vasili Semyonoviç öldürülür. Bu zaman general-mayor Qulyakov böyük bir qüvvə ilə yerli əhalini cəzalandırmaq məqsədilə Balakənə yürüş edir. Qəsbkarlara qarşı qəhrəmancasına vuruşan yerli əhali rus qoşunlarını məğlubiyyətə uğradırlar, general Qulyakov isə döyüşdə öldürülür. Yalnız təsadüf Qulyakovun dəstəsindən olan qraf Benkendorfu (sonralar Rusiya jandarmının şefi), Vorontsovu (Qafqazın gələcək canişini), general-mayor Orbelianini və başqa zabitləri ölümdən xilas etmişdir.

XIX əsrin 50-ci illərində müridizmin təsiri və yerli əhalinin ruslara qarşı çıxışları daha da gücləndi. 1853-cü ilin avqustunda dağlıların azadlıq hərəkatının başçısı Şeyx Şamil bu yerlərdə olur. Onun məqsədi çarizmin siyasətində narazı olan yerli əhalini üsyana qaldıraraq Katexiyaya girmək və türklərlə birləşmək idi. Lakin müridlərə və üsyançılara qarşı bölgəyə ruslar əlavə qüvvələr yeridirlər. Bir neçə vuruşmadan sonra İmam Şamil geri çəkilməyə məcbur olur.

Bu bölgəni nəzarətdə saxlamaq üçün çarizmin apardığı tədbirlərdən biri də yerli əhalinin zorla xristianlaşdırması idi.

XIX əsrdə çarizm bu yerlərdə bir neçə dəfə xristianlaşdırma aparmağa cəhd etsə də lakin onların hamısına yerli müsəlmanlar üsyanla cavab vermişdilər. Balakənin mərkəzində xristian kilsəsinin bünövrəsinin qoyulması mərasimində yüksək rus zabiti və keşiş öldürülür. Yerli əhalinin qəzəbindən qorxuya düşən çar məmurları kilsənin tikintisini dayandırdılar.

Rusların bu yerlərdə apardığı xristianlaşdırma siyasəti onların özlərinə Qafqazda dayaq hesab etdikləri ermənilərin bu bölgəyə axını üçün yaratmışdılar. Bu diyarın iqtisadiyyatının tarmar edilməsində erməni tacir-sələmçiləri xüsusi fəallıq göstərir. Bölgənin iqtisadiyyatını ələ keçirmək istəyən ermənilərə hakimiyyətdə olan ruslar tərəfindən müxtəlif vasitələrlə kəndlilərə borc verməklə, borcu yığılan kəndlilərin torpaqlarını hərraca satışa çıxarmağa məcbur etməklə vergiləri kəndlilərin əvəzinə ödəməklə və digər üsullarla kəndli torpaqlarını zəbt etməyə imkan vermişdir. Ermənilərdən faizlə borc alan kəndlilər son nəticədə torpağını ona satmağa, öz torpağında heç nəyi borclu olduğu ermənidən savayı başqasına sata bilməzdilər.

XIX əsrin sonuna doğru sələmçi tacirlərin istismarçı iqtisadi siyasəti kəndlilərin ciddi narazılığına səbəb olur. Müsəlmanların qəzəbinə gələ biləcəklərindən qorxan ermənilər həmişə buna qarşı hazırlıq görürdülər. Burada onların hər cür silahlara və partlayıcı maddələrə malik gizli millətçi komitəsi fəaliyyət göstərirdi. Varlı ermənilər tərəfindən maliyyələşdirilən bu komitə bölgənin nüfuzlu adamlarına qarşı gizli terrorla məşğul olurdu. Əhalinin haqlı narazılığına səbəb olmuş müstəmləkəçilik siyasətinin amansızlığı bu yerlərdə qaçaqçılıq hərakatının da yayılmasına səbəb olmuşdur. Yerli qaçaqların əksəriyyəti çarizmin idarə orqanlarının özbaşınalıqlarına,rüşvətxorluğa və qanunsuz hərəkətlərinə qarşı mübarizə aparırdılar. Beləcə Balakən I Dünya Müharibəsinə qədər rus imperiyasının müstəmləkəçilik siyasətinə qarşı etiraz və üsyanlarla dolu ağrı-acılı, qanlı bir tarix yaşamışdır.

[redaktə / تحریر] Balakən SSRİ dövründə

1918-ci il may ayının 28-də Azərbaycanın istiqlalı elan olundu. Bu xəbər Balakənə də yetişdi və əhali azad və xoşbəxt günlərin sorağı kimi qarşıladılar. Lakin həmin dövrün siyasi vəziyyətindən istifadə edib bu bölgədə yaşayan xalqlar arasında milli nifaq salaraq gərginliyi artırmaq istəyən qüvvələr də az deyildir. Belə bir çətin vəziyyətdə doğulduğu torpağın təşəbbüsünü çəkən öz dövrünün qabaqcıl və ziyalı adamları pis niyyətli qüvvələrin qarşısını almaq üçün böyük sayıqlıq göstərirdilər. Belə adamlardan biri də Qori seminariyasında Azərbaycanın dahi bəstəkarı Ü.Hacıbəyovla birgə oxumuş, sonralar onunla qohum olmuş, Qabaqçöllü avar Həmzət bəy Xəlilov idi. O, Zaqafqaziya Seymi dağıldıqdan sonra başçılıq etdiyi azərbaycanlılardan ibarət süvari dəstələrini Tiflisdən Balakənə gətirmiş və Azərbaycan Demokratik Respublikasının yeni yaranan ordusunun tərkibində bu ərazinin sərhədlərini mühafizədə, əmin-amanlığın qorunmasında fəal iştirak etmişdir,Balakənlilər həmişə məğrur, cəsur olduqları kimi də əməksevər və dövlətçiliyə sadiq insanlar olmuşlar. II Dünya Müharibəsi zamanı vətənimiz faşist almaniyasının hücumuna məruz qalanda minlərlə azərbaycanlı kimi balakənlilər də Vətənin müdafiəsi üçün ayağa qalxdılar. Balakəndən döyüş cəbhələrinə 6882 nəfər yola düşdü. Onlardan 2315 nəfəri faşizmlə mübarizədə həlak olmuşlar. Döyüş meydanlarında göstərdikləri hərbi şücaətlərinə görə yüzlərlə müharibə iştirakçısı dövlətin orden və medalları ilə təltif olunmuşdur.

Müharibədən sonrakı bərpa illərində balakənlilərin əmək cəbhəsində qazandığı uğurlar da böyük olmuşdur. Maraqlı faktdır ki, Balakən rayonu keçmiş SSRİ kimi nəhəng bir dövlətin ərazisində yeganə rayon olmuşdur ki, eyni vaxtda 18 nəfər adam o dövrün ən yüksək dövlət təltifinə - Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

Balakənin ən sürətli iqtisadi, sosial və mədəni həyatında baş verən böyük dəyişikliklər ötən əsrin 70-80-cı illərinə Azərbaycan xalqının böyük oğlu H.Əliyevin rəhbərlik etdiyi vaxtlara təsadüf edir. Həmin dövrdə Balakən və Mazım çaylarının üzərində böyük körpülər salındı. Əhalinin həyat səviyyəsi xeyli yüksəldi. Kəndlər tamamilə öz simasını dəyişdi. Gözəlliyi və rahatlığı ilə seçilən minlərlə fərdi yaşayış evləri tikildi. Rayonda onlarla inzibati binalar, sənaye müəssisələri, yeni tipli məktəb binaları, uşaq bağçaları və digər sosial obyektlər tikilib istifadəyə verildi. Balakən Azərbaycanın ən qabaqcıl rayonlarından birinə çevrildi. Burada hər il tonlarla barama, tütün, fındıq və digər kənd təsərrüfatı məhsulları istehsal olunmağa başlandı. Respublika rəhbəri H.Əliyevin balakənlilərə ən böyük nəsillərin yaddaşında qalacaq hədiyyəsi isə bu bölgə üçün böyük əhəmiyyət kəsb edən Bakı-Balakən dəmiryolunun çəkilib istifadəyə verilməsi idi.

Dağlıq Qarabağı Azərbaycandan qoparmaq istəyən ermənilərin təqsiri nəticəsində başlanan Qarabağ müharibəsi zamanı da balakənlilər etiraz səslərini ucaldıb, öz oğullarını xəyanətkar ermənilərlə vuruşmaq üçün cəbhəyə yola saldılar. Azərbaycan torpaqlarının müdafiəsi uğrunda erməni qəsbkarları ilə gedən döyüşlərdə 151 nəfər şəhid, 90 nəfər əlil olmuşdur.

[redaktə / تحریر] Balakən müasir dövrdə

Rusiya və Gürcüstanla həmsərhəd olan Balakən 1991-1994-cü illərdə çox keşməkeşli günlər yaşadı. Xaricdən idarə olunan bəzi qüvvələr Azərbaycanın parçalanmasına can ataraq və ölkədə mövcud olan gərgin vəziyyətdən, hakimiyyət orqanlarının zəifliyindən sui-istifadə edərək burada əsrlər boyu bir yerdə yaşayan azərbaycanlı, avar, inqiloy və başqa xalqları toqquşdurmağa çalışırdılar. Ancaq Azərbaycanın dövlətçiliyinə sadiq olan balakənlilər heç bir provakasiyaya uymadılar. Ölkənin bütövlüyünə zərbə vuracaq millətlərarası münaqişənin yaranmasına yol vermədilər.

Heydər Əliyevin ikinci dəfə Azərbaycanın rəhbəri kimi siyasət meydanına qayıtması bütün balakənlilərin də razılığına və sevincinə səbəb oldu.

Balakəndə həmişə elmə, biliyə böyük həvəs olub. Hələ XIX əsrdə hərbi təhsil alıb car ordusunda polkovnik rütbəsinə qədər yüksələn Əhməd bəy Dibirov, Danel bəy Qallacov, Həsənağa bəy Katexli kimi adamlar vardır. Çar Rusiyasının Sankt-Peterburq, Moskva universitetlərində hüquq, iqtisadiyyat və s. sahələr üzrə ali təhsil alıb vətənə qayıdan Bəşir bəy Qallacov və onun qardaşları kimi ziyalılar da az deyildi.

XIX əsrin ikinci yasrısından sonra, xüsusi ilə Azərbaycana H. Əliyevin rəhbərlik etdiyi 70-80-ci illərdə balakənlilərin maariflənməsi, respublikanın və Rusiyanın şəhərlərində ali təhsil alıb müxtəlif ixtisaslara yiyələnmək üçün geniş imkanlar açıldı.

[redaktə / تحریر] Əhalinin etnik tərkibi

Balakən rayonu etnik tərkibi baxımından rəngarəngdir. Əhalisi əsasən azərbaycanlılar və Qafqaz avarlarından ibarətdir. Etnik azlıqlar içərisində Qafqaz avarları üstünlük təşkil edir. Rayonda avarlardan başqa ingiloylar, qaraçılar, saxurlar, ruslar, ukraynalılar da yaşayır.

1999-cu ilin 27 yanvar-4 fevral tarixləri arasında Azərbaycanda aparılmış siyahıya almanın yekunlarına əsasən Balakən rayonunun 83,732 nəfər əhalisinin 67,68%-ni azərbaycanlılar , 29,16%-ni Qafqaz avarları, 2,07%-ni gürcülər (ingiloylar), 0,28%-ni ruslar, 0,26%-ni ləzgilər, 0,05%-ni məshəti türkləri, 0,05%-ni tatarlar, 0,04%-ni ukraynalılar, 0,4%-ni isə digər millətlərin nümayəndələri təşkil edir.^[1] Ümumiyyətlə rayonda 27 xalqın nümayəndəsi yaşayır .^[2]

Rayonda yaşayan 83,732 nəfər əhalinin 10598 nəfəri (11,9%) şəhər, 77744 nəfəri(88,1%) isə kənd əhalisidir. Rayon əhalisinin 42581 nəfərini (48,2%) kişilər, 45761 nəfərini (51,8%) qadınlar təşkil edir. Əhalinin sıxlığı: km2-ə 94,39 nəfər düşür.

Əhalinin ümumi sayda 34,3 %-i 0-14 yaşda, 56,7 %-i 15-64 yaşda, 9 %-i isə 65 və yuxarı yaşdan olanlardır. Doğulanların sayı 498, ölənlərin sayı 346, təbii artım 152. Qarabağ müharibəsi əlillərinin sayı 94, şəhid ailələrinin sayı 151, məcburi köçkünlərin sayı 265, qaçqınların sayı 138 nəfərdir.

Yerli Media - "Balakən" qəzeti

[redaktə / تحریر] İqtisadiyyat

Balakən çoxsahəli təsərrüfata malikdir. Burada tütünçülük, baramaçılıq, arıçılıq, meyvəçilik (əsasən qərzəkli meyvəçilik) daha çox inkişaf etmişdir. İqtisadiyyatında heyvandarlıq və taxılçılıq da mühüm yer tutur. Balakən ölkənin ən çox qarğıdalı tədarük edən rayonudur. Sənayesi əsasən kənd təsərrüfatı məhsullarını emal edir. Rayonda tütün fermentləşdirmə, konserv zavodları, fındıq emalı müəssisəsi, kərpic zavodu, istehsalat və meşə kombinatları vardır.

[redaktə / تحریر] Mədəniyyət, Təhsil və Səhiyyə Müəssisələri

Rayonda 10 məktəbəqədər uşaq müəssisəsi, 40 ümumtəhsil məktəbi, texniki-peşə və musiqi məktəbləri, 44 kitabxana, 25 klub, 5 mədəniyyət evi, 23 kinoqurğu vardır. Balakən rayonunda RTŞ-in tabeliyində 49 ümumtəhsil məktəbi, 25 məktəbəqədər, 5 məktəbdənkənar uşaq tərbiyə müəssisəsi fəaliyyət göstərir. Ümumtəhsil məktəblərinin 35-i orta,10-u əsas, 4-ü ibtidaidir. Balakən rayonunda İnternat əsas məktəbi və xüsusi qabiliyyətli şagirdlərin istedad və qabiliyyətlərinin daha da inkişaf etdirilməsinə xidmət edən texniki və humanitar təmayüllü lisey fəaliyyət göstərir. 2007 – 2008-cı il tədris ilində ümumtəhsil məkəblərində 14878 nəfər uşaq və gəncin təlim və tərbiyəsi ilə 1858 nəfər müəllim, məktəbəqədər uşaq tərbiyə müəssisələrində 1330 nəfər uşağın tərbiyəsi ilə 170 nəfər tərbiyəçi məşğul olur. 5 məkətəbdənkənar uşaq tərbiyə müəssisəsində, o cümlədən Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzində, Ekoloji Tərbiyə və Təcrübəçilik Mərkəzində, Uşaq Texniki Yaradıcılıq Mərkəzində, Şahmat üzrə Uşaq Gənclər İdman Məktəbində,Uşaq Gənclər İdman məktəbində 300 dərnəyə 4262nəfər şagird cəlb edilmişdir. Həmin müəssisələrdə 176 nəfər müəllim və dərnək rəhbəri çalışır. Ümumtəhsil məkətəblərində çalışan müəllimlərin 3 nəfəri Əməkdar müəllim, 3 nəfəri orden və medallarla təltif olumuş, 19 nəfəri ali kateqoriyalı müəllimdir. Məktəblərdən 18-i, məktəbəqədər uşaq tərbiyə müəssisələrindən 8-i bir tipli layihə əsasında tikilmiş binalarda fəaliyyət göstərir. 36 məktəb beş günlük iş həftəsi ilə işləyir. Təlim məşğələləri 41 məktəbdə azərbaycan dilində, 3-də rus dilində, 4-də azərbaycan və rus dillərində, 1-də azərbaycan və gürcü dillərində keçirilir. Məktəblərin əksəriyyətinin zəngin tədris bazası vardır. Texniki və humanitar təmayüllü liseydə müasir tipli kompüterləri olan kompüter kabineti quraşdırılmışdır. Bu tədris müəssisəsi rayonun, habelə Respublikanın ən qabaqcıl tədris müəssisələrindəndir. Fəaliyyətə başladığı vaxtdan 2007-cı ilə qədər liseyin 362 məzunu olmuş, onlardan 313 nəfəri ali məktəblərə qəbul olmuşlar. 34 nəfər fənn olimpiadalarının respublika turunun qalibi olmuş, 37 nəfər məzun liseyi fərqlənmə attestatı ilə bitirmiş və respublikanın ən nüfuzlu ali məktəblərinə qəbul olunmuşlar. Ümumiyyətlə rayon üzrə 2007-ci il XI sinifi bitirən 1106 məzunun 151 nəfəri test üsulu ilə keçirilən qəbul imtahanlarında müvəffəq olaraq ali məktəblərə qəbul olmuşldur. 2007-ci il ildə 600 şağird yerlik şəhər 3 saylı orta məktəbinin, 120 şağird yerlik Beretbinə əsas məktəbinin, 200 şağird yerlik 10 sinif otağı Qazma-2 saylı kənd orta məktəbinin, 480 yerlik İtitala kənd orta məktəbinin, 240yerlik Katex-3 saylı kənd orta məktəbinin, 120 şağird yerlik Roçəhməd əsas məktəbinin yeni binaları tikilib istifadəyə verilmiş, 800 şağird yerlik Nəsimi adına şəhər 2 saylı orta məktəbi əsaslı təmir olunmuş və yeni avadanlıqlarla təmin edilmişdir. Hal-hazırda rayonun məktəblərində 24 kompüter kabineti quraşdırılmışdır. Rayonun 39 məktəbində 384 ədəd müasir kompüter dəsti var. Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzi Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzi 1960-cı ildən təhsil şöbəsinin nəzdində fəaliyyət göstərir. Həmin müəssisənin əsas məqsədi şagirdlərin istedad və bacarıqlarını aşkar etmək, inkişaf etdirmək, kütləvi tədbirlərdə iştirakını təşkil etməklə onlarda təşkilatçılığı aşılamaqdır. Həmin müəssisədə 62 qrupda müxtəlif profilli dərnəklərə 992 məktəbli cəlb edilmişdir. 23 qrupu müəssisədə, 39-u ümumtəhsil məktəblərində fəaliyyət göstərir. Müəssisədə “Bədii qiraət”, “Təbiəti mühafizə”, “Toxuculuq”, ”Evdarlıq”, ”Musiqi sevərlər”, “Dilçilik”, “Kağız əl işləri”, “Dərzi”, “Biçmə-tikmə” dərnəkləri fəaliyyət göstərir və bu dərnəklərə ali və orta ixtisas təhsilli kadrlar rəhbərlik edir. Uşaq Texniki Yaradıcılıq Mərkəzi Uşaq Texniki Yaradıcılıq Mərkəzi 1976-cı ildən rayon təhsil şöbəsinin tabeliyində fəaliyyət göstərir. Müəssisədə 63 qrup fəaliyyət göstərir. Həmin müəssisədə 19 adda dərnəyə (“Bacarıqlı əllər”, Texniki ekologiya”, “Radio texnika, ”Radiotexniki konstruktivləşdirmə”, “İnformatika və EHM”, “Əyləncəli fizika”, “Gənc dizayner”, “Texniki estetika”, “İbtidai texniki modelləşdirmə”, “Gənc konstruktor”, “Avtomodel”, “Tikişin texnologiyası”, “Kinomexanika” , “Radiorabitə”, “Kartinq”, “Foto”, “Radiomexanika”, “Elektrotexnika”, “Kimya texnologiya”) 945 məktəbli cəlb olunmuşdur. Qrupların 2-si şəhər, 9-u kənd məktəbində fəaliyyət göstərir. Uşaq Texniki Yaradıcılıq Mərkəzinin dərnək üzvləri respublika üzrə hər il keçirilən “Uşaq və yeniyetmələrin texniki yaradıcılıq müsabiqəsi”ndə fəal çıxış edirlər.

[redaktə / تحریر] Memarlıq Abidələri

Cumə məscidi

Katex kəndində qədim kilsə

• Qullar kəndində - Pəriqala (XII-XIII əsrlər),
• Tülü kəndində - "Nur Kilsəsi" və bir neçə ədəd ay məbədi,
• Qazma kəndində - "Darvaz məbədi",
• Katex kəndində - Katex kilsəsi (V əsr alban kilsəsi),dördbucaqlı bürcləri olan qala (XII əsr), məscid (1912), ibadətgah,
• Balakən şəhərində - unikal minarəli məscid (XIX əsr) mühafizə olunmuşdur.

Balakənin tarixi haqqında ən müfəssəl məlumatları tarixçi-etnoqraf Akif Məmmədlinin aşağıdakı kitablarından almaq olar:

• "Tarixin yaddaşı: qırmızı bataqlıqda yaşıl ruhlar". 1994
• "Balakən: uzaq və yaxı tarix". 1995
• "Məbədlər diyarının tarixi".
• "Balakən-Zaqatala bölgəsi: tarixi, etnoqrafiyası".
• "Legionerin şərəf kitabı".
• "Balakən-Zaqatala bölgəsinin qədim tarixi abidələri". 2006 (Hacı Vaqif Dondolovla birgə hazırlanıb)
• "Balakən-Zaqatala bölgəsinin tarixinə dair". 2007
• "Şimal-Qərbi Azərbaycanın arxeologiyası və etnoqrafiyası". 2009

[redaktə / تحریر] İqlimi

Əsasən rütubətli subtropik və dağ-tundra iqlimi səciyyəvidir.Rayonda 4 iqlim qurşağı mövcuddur. Düzənlik və dağətəyi hissədə mülayim və yarımrütubətli subtropik, yüksək dağlıq yerlərdə soyuq və rütubətlidir. Rayonun 65% - ində subtropik iqlim qurşağı mövcuddur. Yanvar ayında orta temperatur - 1,5; - 7,8 dərəcə, iyulda + 10,5; + 24,5 dərəcə təşkil edir. İllik yağıntının miqdarı 600mm-dən 1400mm-ə qədər olur. Maksimum temperatur adətən iyul ayında müşahidə olunur və + 37 dərəcəyə çata bilər. Yağıntıların illik miqdarı 890 mm-dir. Buxarlanmanın illik miqdarı 824 mm-dir.

[redaktə / تحریر] Təbiəti

Balakən rayonu əsrarəngiz təbiətə malik rayonlardan biridir. Rayon gəzməli, görməli yerlərlə çox zəngindir. Katexçay şəlaləsi, İmambulaq, Arılıq, Qaraçay-Razvedka, Mazımqara, Mirovoy Voda, Şərif kəndində Bağman Bulağı və s. belə yerlərdəndir. Böyük rekreasiya-turizm resurslarına malikdir. Zəngin meşə örtüyü ölkənin meşə ehtiyatlarının 5 %-ni təşkil edir. Meşələrində palıd, vələs, fıstıq, qızılağac, akasiya və s. ağaclar bitir. Qanıx (Alazan) çayı boyunca tuğay meşələri vardır. Dərman bitkiləri ilə zəngindir. Maraqlıdır ki, dünyada Şuşadan başqa heç yerdə bitməyən Xarı Bülbül adlı məşhur gül Balakən rayonunda bitir.

Heyvanat aləmi də zəngindir. Dağ və düzənlik meşələrində qonur ayı, dağ keçisi, canavar, çaqqal, tülkü, qaban, dovşan, cüyür və s. heyvanlar yaşayır. Böyüklüyünə görə Azərbaycanda ikinci olan Zaqatala qoruğunun 3/4-ü Balakən rayonunun ərazisinə düşür.

Ən iri çayları Qanıx (Alazan), Balakənçay, Katexçay və Mazımçaydır.

[redaktə / تحریر] Bələdiyyələri

[redaktə / تحریر] Tanınmış şəxsləri

• Akif Məmmədli
• Əli Ömər oğlu Hüseynov
• Əsiyyət Kamil qızı Tinayeva
• Füzuli Hüseynov
• Osman Gündüz
• Hacı Heydərov
• Həqiqət Hacıyeva
• İsa Zeynal oğlu Hüseynov
• Laləzar Mustafayeva
• Ləman Keysorovskaya
• Mustafa Mustafayev
• Münəvvər Kantayeva
• Nigar Qarayeva
• Qeybulla Qeybullayev
• Qurban Əhmədov
• Qurban Əzizov
• Rəbiyyət Aslanova
• Rüfət Əhmədzadə
• Rzaqulu Sadıqov
• Surağat Qurbani
• Şaban Abdurahmanov
• Şəhrəddin Məmmədov
• Telman Adıgözəlov
• Tofiq Baharov
• Yaqub Mahmudov
• Zeynəddin Hacıyev
• Natiq Hacıyev
• Ramazan Xəlilov
• Vahid Osmanov
• Vahid Malaxov
• Ramazan Filiyev

[redaktə / تحریر] Foto albom

Katex şəlaləsi	Mazımgarey	Talalar Nur kilsə	Pəri qalası
Qoşabulaq	Heydər bağı	Minarəli məscid	Nərimanov parkı
Fındıq bağı	Balakən - dəmiryol şossesi	Bağ mənzərəsi	Balakən - dəmiryol vağzalı

[redaktə / تحریر] Foto saytı

[1]]

[redaktə / تحریر] Mənbə

1. ↑ ^{1,0 1,1 1,2} Azərbaycan Dövlət Statistika Komitəsi : Balakən rayonu
2. ↑ Balakən Rayon İcra Hakimiyyətinin rəsmi saytı

• Bələdiyyə İnformasiya Sistemi
• Azərbaycan rayonları
• http://www.mcdmerkez.org/ts_general/azl/belediye/b-70.htm
• Balakən Rayonu

Rayonun şəkilləri

	Balakən rayonu kənd və qəsəbələri
Rayon: Balakən Şəhər: Balakən Qəsəbə Qabaqçöl Kəndlər: Abjit, Acılıqbinə, Ağkilsə, Bayrambinə, Bedağar, Beretbinə, Biçaqarbinə, Böyüktala, Cillik, Cincartala, Çederovtala, Çorçorbinə, Darvazbinə, Əyritala, Gərəkli, Gülüzənbinə, Gödoşbinə, Göyəmtala, Göyrücük, Hetovlar, Hənifə, İsaqlıgirmə, İtitala, Katex, Kilsəbuqov, Kortala, Mahamalar, Mazımqara, Mazımqarışan, Mazımüstü, Meşəşambul, Məlikzadə, Mollaçıbinə, Murğuztala, Öküzovtala, Poçtbinə, Püştətala, Pirkax, Qamıştala, Qaracalarbinə, Qarahacılı, Qaravəlili, Qasbinə, Qaysa, Qazbölük, Qazma, Qızlartala, Qoztala, Qullar, Roçəhməd, Sarıbulaq, Salban, Şambulbinə, Şambul, Şərif, Talalar, Tülü, Xalatala, Yeni Şərif

g • m • r Azərbaycanın rayon və şəhərləri
Rayonlar	Abşeron • Ağdam • Ağdaş • Ağcabədi • Ağstafa • Ağsu • Astara • Babək* • Balakən • Bərdə • Beyləqan • Biləsuvar • Daşkəsən • Dəvəçi • Füzuli • Gədəbəy • Goranboy • Göyçay • Göygöl • Hacıqabul • İmişli • İsmayıllı • Cəbrayıl • Cəlilabad • Culfa* • Kəlbəcər • Kəngərli* • Xaçmaz • Xızı • Xocalı • Xocavənd • Kürdəmir • Laçın • Lənkəran • Lerik • Masallı • Neftçala • Oğuz • Ordubad* • Qəbələ • Qax • Qazax • Qobustan • Quba • Qubadlı • Qusar • Saatlı • Sabirabad • Sədərək* • Salyan • Samux • Şahbuz* • Şəki • Şamaxı • Şəmkir • Şərur* • Şuşa • Siyəzən • Tərtər • Tovuz • Ucar • Yardımlı • Yevlax • Zəngilan • Zaqatala • Zərdab
Şəhərlər	Bakı • Gəncə • Lənkəran • Mingəçevir • Naftalan • Naxçıvan* • Sumqayıt • Şəki • Şirvan • Şuşa • Xankəndi • Xırdalan • Yevlax
Ulduz şəkilli mətbəə nişanı olan (*) Naxçıvan Muxtar Respublikası