Bayram

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Bayram — milli, dini və ya xüsusi olaraq əhəmiyyəti olan və qeyd olunan gün və ya günlərdir.

Türk xalq mədəniyyətində bayramlar[redaktə]

Türk və altay xalq inancında bayram xüsusiyyəti daşıyan fərqli müqəddəs günlər tapılar. Türklərdə İslam əvvəli ümumi qəbul görmüş iki bayram vardır.

  1. Qoçaqan: Bahar gün dönümü. (QoçaSaya)
  2. Paqtıqan: Payız gün dönümü. (PaqtaPayna)

Bundan başqa Şumer ənənəsindən yaxın şərq və orta asiyaya yayılan və bu sıralamaya uyğun düşən Narduqan bayramı tapılar.

Qoçagan (Kosa) baharda edilir və Novruz bayramıdır, bahar gün dönümündedir. Qoça xan adına edilir. Paqtıqan (Paqta) isə payız gün dönümündedir və Baxtı Xan adına edilir. Yakutlar payız bayramına "Abası Isıyah", bahar bayramı ilə isə "Ayıhı Isıyah" deyərlər. Dairə şəklində edilən bu şənliklər həm yallıyı həm də qazaxlardaki "Qımız Murundux" deyilən ölənləri də ağla gətirər. Bundan başqa dəyişik mövsüm və vaxtlarda edilən mərasimlər vardır və bunlar da indiki vaxtda da bir çox bölgədə ad dəyişdirmiş olaraq davam edər. Saya bayramı Qoçaqanın (Kosa'nın) əvvəlində edildiyi üçün eyni ritüelin davamı olaraq görülə bilər. Qosa bayramı təxminən quzuların üz gündəlik olduğu dövrdə, novruzdan bir həftə əvvəl başlayır. Payna isə Paktıqandan sonra Dekabr gün dönümündedir. Yaqut təqvimində Payna adlı bir ay vardır. Bu dörd bayram dörd ayrı yaradıcı gücü işarələr. Qoça Xan, Saya Xan, Baxtı Xan, Bayanay Xan. Ayrıca kimi bölgələrdə iki bayram qeyd olunar. İslam sonrasında isə iki dənə əhəmiyyətli bayram qeyd olunmağa başlamışdır. Qurban Bayramı və Ramazan bayramı. Dünyadakı hər mədəniyyətdə xüsusi gün, mərasim, bayram, şənlik kimi tətbiqlərə mütləq rast gəlinir. Bu vəziyyət tekdüzelikten xilas olma istəyinin nəticəsidir.

Həmçinin bax[redaktə]