Belarus

**Belarus Respublikası**
**belar. Рэспубліка Беларусь**
Bayrağı	Gerbi
	Himn: "Biz belarusuq (рус. Мы, белорусы)"
Paytaxt	Minsk
Böyük şəhərlər	Minsk, Qomel, Moqilöv, Vitebsk, Qrodno, Brest
Rəsmi dil	Belorus, Rus
İdarəetmə forması	prezident respublikası
Prezident	Aleksandr Lukaşenko
Baş Nazir	Mixail Myasnikoviç
';
Ərazi; • Ümumi; • Su sahəsi (%-lə)	; 207 560 km² (84-cü); çox az (4700 km²)
Əhali; • Təxmini sayı (2011); • Əhali sıxlığı	; 9 mln. 471,9 min nəfər (87-ci); 45,6 nəfər/km²
Pul vahidi	Belarus rublu (BYR)
İnternet domeni	.by
Telefon kodu	+375

Vikipediya, açıq ensiklopediya

(Belorusiya səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)

Keçid et: naviqasiya, axtar

Belarus Respublikası^[1] (belar. Рэспубліка Беларусь), Avropanın dənizə çıxışı olmayan ən şimal dövlətdir.

XVIII əsrdə ilk dəfə olaraq qədim slavyan torpaqlarının qərb hissəsi belaya rusya (ağ rus mənasını bildir) adlanmağa başlanmışdır. Məhz ölkənin indiki adı da buradan qaynaqlanır.

Mündəricat

1 Tarix
2 Coğrafiya
3 Hökumət
4 Siyasət
5 İnzibati ərazilər
6 Xarici əlaqələr
7 Silahlı qüvvələr
8 İqtisadiyyat
9 Daşınma və kommunikasiyalar
10 Əhali
11 Mədəniyyət
12 Elm
13 Şəkillər
14 Həmçinin bax
15 Mənbə
16 Xarici keçidlər

[redaktə] Tarix

Belarusların əcdadları Şərqi Slavyanlardır. 6 və 8-ci əsrlər arasında şərqi slavyanlar Belarus bölgəsinə yerləşdilər və daha əvvəl burada yaşayan Fin-Ogur köklü bəzi tayfaları tərəfindən sıxışdırdılar. IX əsrin sonunda bölgədə İsveç köklü varyaqlar tərəfindən Polotsk və Turov krallıqları quruldusa da X əsrin sonunda bu krallıqlar Kiyev Knyazlığına birləşdirildilər. X əsrdə bu bölgə Bizans İmparatorluğu tərəfindən xristianlaşdırılan Kiyev Knyazı I Vladimir tərəfindən 988-ci ildən başlayaraq xristianlaşdırıldı.

1237-ci ildə bu krallıqlar daha sonra Polotsk Krallığından ayrılan Minsk və Vitebsk krallıqları ilə birgə muxtariyyət qazansalarsa da həmin il Qızıl Orda dövlətinin vasallı oldular. Bölgə 1239-1320-ci illər arasında Litva Böyük hersoqluğu tərəfindən fəth edildi. Litvalılar dövlətlərinin paytaxtlarını Kernavadan əvvəl Grodnoya (Belarusça: Hrodna), sonraisə Novogrudok (Belarusça: Navahrudak)a köçürdülər və dövlətin rəsmi dili Belarusça oldu. Ancaq XIV əsrdə dövlətin paytaxtı əvvəl Trakaiya, sonra Vilnüsa köçürüldü. Litvalılar əvvəl büdpərəstlikdən ortodoksluğa, sonra isə Polşalıların təsiri ilə XV əsrdə katolikliyə keçdilər və bu vəziyyət ortodoks inancını böyük ölçüdə qoruyan belarusların həyatını müəyyənləşdirdi. Bugünkü Belarusiyanı təşkil edən bölgə Litvaya bağlı Brześć Litewski (Bugün Brest), Vitebsk (Belarusça: Viciebsk), Novogrudok, Minsk (Belarusça: Mensk), Polock (Polotsk), Mscislaw (Mstislavl) ve Wilno (Vilnyus) bölgələrinə bölündü.

1386-cı ildə Litva Böyük Hersoqu- Jogalia, II. Wladyslaw adıyla Polşa Kralı olunca, 2 ölkə arasında Jagiellon Sülaləsi vasitəliyi ilə şəxsi birliy quruldu. Bu birlik 1569 ilində Lyublin Birliyi müqaviləsi ilə daimi bir birliyə döndü. Litvanın daimi birliydə olmasından güclənməsı 1567'da Podlasya, Volinya, Podolya və Kijow (Kiev) bölgələrinin Polşa Kralı II. Zygmunt tərəfindən ələ keçirilməsinə yol açdı. Bu arada daha sonra Rus Çarlığı'na çevriləcək olan Moskva Knyazlığı'nın təhdidi artmağa başladı. 1514-ildə Smolenski ələ keçirən Ruslar, 1535 ildə Vilnyusa qədər gəldilər. Ruslar, Livonya Müharibəsi (1558-1582) sırasında 1563'da Polotsk'u işğal edərək Litva ordusunu Vilnyus'a qədər geri çəkməsinə baxmayaraq Polşalılar 1572 ilindən etibarən Belarusu geri aldılar və hatda 1581ildə Rusiyanın Velike Luki və Sokol şəhərlərini işğal edib, Pskov şəhərini dağıddılar.

[redaktə] Coğrafiya

No.	Bölgə	Paytaxt	Belarusca	Əhali (01.01.2009 est.)^[2]
1	Minsk (paytaxt)		Мiнск	1,829,100
2	Brest oblastı	Brest	Брэсцкая вобласць	1,433,100
3	Qomel oblastı	Qomel	Гомельская вобласць	1,464,500
4	Qrodno oblastı	Qrodno	Гродзенская вобласць	1,102,800
5	Moqilöv oblastı	Moqilöv	Магілёўская вобласць	1,123,100
6	Minsk oblastı	Minsk	Мiнская вобласць	1,454,000
7	Vitebsk oblastı	Vitebsk	Вiцебская вобласць	1,265,300

Belarusun heç bir dənizə çıxışı yoxdur və əsasən düzən ərazilərdən ibarətdir. Ölkə şərq tərəfdən Rusiya,cənubdan Ukrayna,qərbdən Polşayla, şimal və şimal-qərbdən Litva, Latviyayla həmsərhəddir.

[redaktə] Hökumət

Ölkə prezidenti Aleksandr Lukaşenko 1994-cü il 20 İyul tarixindən ölkəni idarə edir.

[redaktə] Siyasət

1.Aqrar Partiya – AP (1995) 2.Belorus Sosial-Demokrat Partiyası (Xalq Qramadası) – BSDP-XQ (1997) 3.Belorus Kommunistləri Partiyası – BKP (1995) 4.Belorus Xalq Cəbhəsi – BXCP (1994) 5.Belorus Kommunist Partiyası – BKP (1996)

[redaktə] İnzibati ərazilər

[redaktə] Xarici əlaqələr

Belarusun digər ölkələrlə siyasi əlaqələri çox qarışıqdır.Belə ki,ölkə 1991-ci ildə müstəqillik qazanmasından sonra qərb dövlətləri ilə soyuq əlaqələrə malikdir.Buna səbəb Qərb dövlətlərinin Belarus prezidenti Aeksandr Lukaşenkonun onların fikrincə qeyri demokratik ölkəni idarəetməsidir.Xüsusən 2010-сu il Belarusda prezident seçkilərindən sonra bu əlaqələr daha da pisləşmişdir.

[redaktə] Silahlı qüvvələr

İllik hərbi xərcləri 176,1 mln. ABŞ dollarıdır.

[redaktə] İqtisadiyyat

Belarus güclü iqtisadi sistemə malik olmayan dövlət kimi tanınır.Belarus dünyada daha çox aqrar dövlət kimi tanınır.Ölkədə maldarlıq,əkinçilik,bitkiçilik və Aqrar texnika istehsalı çox inkişaf edib.Belə ki,Belarus öz daxili yem tələbatını artıqlamasıyla ödəyir və qonşu dövlətlərə kütləvi halda süd,süd məhsulları,tərəvəz ixrac edir. Belarus 1990-сı illərdə və 2011-ci ildə defoltla üzləşmişdir.

[redaktə] Daşınma və kommunikasiyalar

[redaktə] Əhali

[redaktə] Demoqrafiya

**National composition of population of the Republic of Belorus**
Etnik qruplar	1999^[3] s.a.	2009^[4] s.a.
Cəmi əhali	10,045,237	9,503,807
Belorus	8,159,073	7,957,252
Rus	1,141,731	785,084
Polyak	395,712	294,549
Ukraynalı	237,014	158,723
Yəhudi	27,810	12,926
Erməni	10,191	8,512
Tatar	10,146	7,316
Qaraçılar	9,927	7,079
Azərbaycanlı	6,362	5,567
Litvalı	6,387	5,087
Moldovan	4,267	3,465
Türkmən	?	2,685
Alman	4,805	2,474
Gürcü	3,031	2,400
Çinli	?	1,642
Özbək	1,571	1,593
Latış	2,239	1,549
Qazax	1,239	1,355
Ərəb	?	1,330
Çuvaş	2,242	1,277
Mordvin	1,677	877
Tacik	?	871
Bolqar	?	672
Yunan	?	617
Başqırd	1,091	607
Vyetnamlı	?	588
Osetin	?	554
Koreyalı	?	541
Udmurt	?	481
Anadolu türkü	?	469
Mari	?	416
Puştun	?	429
Eston	?	407
Ləzgi	?	404
Qumuq	?	360
Fars	?	323
Karel	?	302
Çeçen	?	265
Komi	?	212
Qaqauz	?	204
Fin	?	151
Qafqaz Avarı	?	149
Çex	?	121
Komi-Permyak	?	109
Rumın	?	106
Milliyyətini bildirməyənlər	?	225,921
Milliyyəti bilinməyənlər	?	608
Digər	14,876	5,178

[redaktə] Dil

Belarus Respublikasının dövlət dilləri belarus və rus dilləridir.

[redaktə] Din

Əhalinin 80%-ni pravoslavlar, 15%-ni katoliklər təşkil edir.

[redaktə] Mədəniyyət

[redaktə] Elm

[redaktə] Şəkillər

[redaktə] Həmçinin bax

[redaktə] Mənbə

[redaktə] Xarici keçidlər

Belarus ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.

[sitat_qeyd-0] Azərbaycan Respublikası ilə Belarus Respublikası arasında imzalanmış sənədlərin siyahısı

[sitat_qeyd-1] Official population estimations 01-01-2009

[sitat_qeyd-2] National Statistical Committee of the Republic of Belarus: National composition of population of the Republic of Belarus

[sitat_qeyd-3] Population statistics of Eastern Europe

[1]

[2]

[3]

[4]

g • m • r Müstəqil Dövlətlər Birliyi
MDB üzvləri	Azərbaycan • Belarus • Ermənistan • Qazaxıstan • Qırğızıstan • Moldova • Özbəkistan • Rusiya • Tacikistan
MDB-nin müşahidəçi üzvləri	Türkmənistan (MDB-nin nizamnaməsini təsdiq etməyib)
MDB-nin faktiki üzvləri	Ukrayna (MDB-nin nizamnaməsini təsdiq etməyib)
MDB-ni tərk edənlər	Gürcüstan (3 dekabr 1993 — 18 avqust 2009)

g • m • r Avrasiya İqtisadi Qrupu (EURASEC)
Üzvlər	Belorusiya • Qazaxıstan • Qırğızıstan • Rusiya • Tacikistan • Özbəkistan
Müşahidəçilər	Ermənistan • Moldova • Ukrayna