Berlin

Vikipediya, açıq ensiklopediya - ویکیپدیا ، آچیق انسایکلوپدیا

BERLIN


Berlinin gerbi

Dövlət

Almaniya

Əyalət

Berlin

Dairə

Berlin

Burqermayster

Klaus Voverayt

Ərazi
- Ümumi

891.85 km²

Əhali
- Ümumi
- Əhali sıxlığı

3.424.801 (30. İyun 2008)
3.840/km²

Əcnəbilərin nisbəti

14,1%

Poçt indeksi

10001–14199

Telefon kodu

+030

Dəniz səviyyəsindən hündürlüyü

34–115 m

Internet səhifəsi

www.berlin.de

Berlin Almaniya xəritəsində

Berlin - Almaniyanın paytaxtı və ən böyük şəhəridir. Berlin həm də Almaniyanın 16 federal əyalətindən biridir. Əhalisi təqribən 3400000 nəfərə, ərazisi isə 891,85 kv. m.-ə bərabərdir. Şəhərin şimalındandan cənubuna doğru olan məsafə 38 km-ə, şərqindən qərbinə qədər olan məsafə isə 45 km-ə bərabərdir.

Öz tarixi dövründə Berlin bir neçə dəfə alman Dövlətlərinin (Brandenburg, Prussiya şahlığı, Alman rayhı)paytaxtı olmuşdur. 1990-cu ildən Almaniyanın birləşməsindən sonra Berlin AFR-ın paytaxıdır.

[redaktə / تحریر] Ümumi məlumat

Berlin Avropada ən mühüm siyasət, mediya, mədəniyyət və elm mərkəzidir. Metropol Avropada ən mühüm nəqliyyat düyümü sayılır və kontinentin ən çox səyahətçi gələn şəhərdir. Burada yerləşən ali məktəblər, elmi idarələr, teatr və muzeylər beynəlxalq aləmdə tanınmışdılar. Bütün dünyadan incəsənət və mədəniyyət sahəsi ilə məşğul olanlar üçün Berlin çox cazibədardır. Berlinin tarixi, gecə həyatı və çoxsaylı arxitektur tikililəri hər yanda məşhurdur.

Təxminən 1200-cü ildən indiki Berlinin ərazisində Köln və Berlin adlanan iki ticarət mərkəzləri mövcud idi. Onların şəhər ststusu almalarının dəqiq tarixi məlum deyil. Kölnün şəhər olması ilk dəfə 1237-ci ildə, Berlinin ki, ise 1244-cü ildə qeyd edilmişdir. 1307-ci ildə hər iki şəhər birləşir və ümumi şəhər idarəsini təşkil edirlər. 1400-cü ildə birləşmiş berlinin əhalisi 8000 nəfər idi.

Berlin Prussiyanın paytaxtı idi və Alman imperiyasının yaranmasından sonra da onun paytaxtı olur.

İkinci dünya müharibəsindən sonra Yalta kofransının qərarına əsasən Berlin Sovetin zəbt etdiyi ərazidə yerləşməsinə baxmayaraq dörd qalib ölkə arasında dörd sektora bölünür. Sonralar üç sektor birləşərk Qərbi Berlini təşkil edirək ona xüsusi dövlət statusu verilir. Qərbi Berlin AFR ilə sıx əlaqədə olur. Berlinin sektrolraı arasında gediş-gəliş ilk vaxtlarda sərbəst olsa da, sonralar Almaniza Demokratik Respublikasının qərarı ilə əhali axının qarşısını almaq məqəsədilə 13 avqust 1961-ci ildə Berlin divarı tikilir. Soyuq müharibənin rəmzi olan Berlin divarı 1989-cu ilə qədər mövcud olur.

[redaktə / تحریر] Tarixi haqqında

İlk məskunlaşma

Berlinin ərazisində ilk insan tayfaları 9 min il əvvəl mövcud olmuşdur. Qermanofil nəzəriyyəsinə görə bizim eradan 700 il əvvəlburada qədim Qerman tayfaları məskunlaşırlar. Vİ-Vİİ əsrlərdə qemanlar bu ərazini tərk etdidən sonra burada qərbi slavyan əhalisi meydana gəlir. Ancaq başqa mənbələrə görə Berlin və Polb əyalətlərində slavyanlar indoavropa xalqlarından formalaşır və həmin torpaqların çevik insanlarından sayılırlar.

Berlin şəhəri Berlin-Köln şəhərlərinin birləşməsindən yaranmışdır. Köln Şpree çayınında yerləşən adada mövcud idi. Onun əks tərəfində isə şərq sahilində Berlin dururdu. 1307-ci ildə hər iki şəhər birləşirlər. Berlin adı almanca Bär-yəni ayı sözü ilə heç bir qohumluğu yoxdur. Ehtimsl olunur ki, Berlin polab dilində berl- bataqlıq sözündəndir. Başqa mülahizəyə görə isə bar- slavyanca ayı sözündən əmələ gəlmişdir.

1415-ci ildə kurfüst İ Fridrix Barndenburq qraflığını yaradır və onu 1140-cı ilə qədər idarə edir. Bu vaxtdan etibarən Hoqensollerlər sülaləsi 1918-ci iləq qədər, əvvəlcəBrandenburq qraflığı, sonra isə Prussiya şahı və imperator kimi Berlinin idarəsini əllərində saxlaya bilirlər.

Berlin şəhərinin əhalisi hakimiyyət dəyişiklərini heçdə həmişə alğışlamamaşlar. Məsələn 1448-ci ildə İİ Fridrix tərəfindən qəsrin tikilməsinə qarşı şəhərdə həyacanlanma baş verir. Bu hərəkat uğurla nəticələnmir. Şəhər əhli bir çox iqtisadi və siyasi azadlıqdan məhrum olurlar.1451-ci ildə Berlin brandenburq markqrafların, kurfütlərin paytaxtına çevrilir və sərbəst ticarət şəhəri statusunu itirir.

Berlin şəhər sarayı

1618-1648-ci illərdə gedən otuz illik müharibə şəhərə ciddi ziyan vurur. Evlərin üçdə biri uçmuş, əhalinin yarısı məhv olmuşdur. Fridrix Vilhelm 1640-cı ildə Brandenburqun kurfüstu şəhərin idarəsini atasından varis edir. onun siyasəti imiqrasiyanın stimullaşdırlması və yüksək dərəcədə dini tolerantlılıqla səciyyələnirdi. Hakimiyyətinin ikinci ili o artıq Fridrihsverder, Doroteeştadt və frdrihstadtı yaratmış idi.

1671-ci ildə Frdirih Vilhelm 50 yəhudi ailəsinə sığınacaq verir. Potdstam ediktası əsasında o 1685-ci ildə Brandenburqa fransız qubernatorlarını dəvət edir. Həmin vaxt Berlinə gələn 15000 fransızdan 6000-i Berlində qalır və orada məskunlaşırlar. 1700-ci ildə şəhər əhalisinin 20 faizini fransızlar təşkil edirdilər və Fransiyanın bu şəhərə mıədəni təsiri böyük idi. Həmçinin şəhərdə Boqem, Polşa və Zaltsburqdan gələn immiqrantlar çox idi.

1701-ci ildə İ Frdirihin hökmaranlığı ələ alması ilə Berlin Prussiyanın paytaxtına çevrilir. 1790-cı ildə Berlin ərazisində yerləşən Köln, fridrihsverç Doroteeştadtvə Fridrihştadt şəhərlərin birləşməsi baş verir.

9 oktyabr 1760-cı ildə general Çernışevin komandanlığı altında ruslara qarşı aparılan yeddi illik müharibədən Berlıin məğlubiyyətlə çıxır. 4500 əsgər əsir düşür. Ruslar qənimət kimi 143 top, 18000 tüfəng və 2 milyon talerə qədər pul ələ keçirirlər. Rəmzi olaraq rus generalına verilən şəhərin açarıhal-hazırda Sankt Peterburqda uerləşən Kazan kilsəsində saxlanılır. Dörd gün şəhərdə olduqdan sonraç xaricdən gələn güclü qoşun xəbərini eşidən general Çernişev qoşunları qış otaqlarına çəkir.

1806-cı ilin 14 oktyabrında Yena və Auerştadt ətrafında napoleon qoşunlarına qarşı döyüşlərdə Prussiya məşlubiyyətə düçar olur. Bu Prussiya dövlətinin gələciyini müəyyənləşdirən reformaların aparılmaısnın başlanmasına səbəb olur. Ölkədə həyat keçirilən reformlar iqtisadiyyata və elmin inkişafına güclü təkan verir. 1806-cı ilin noyabrında fransız əsgərləri Berlinə daxil olurlar. 21 noyabr 1806-cı ildə Napoleon Berlində İngiltərənin mühasirəsini elan edir. 1813-cü ildə rusl əsgərləri Berlini yenidən zəbt edirlər.

1861-ci ildə Berlinə daha bir neçə şhər, o cümlədən Veddinq, Moabit, Tempelhof, Şöneberq də daxil olurlar.

İmperiyanın paytaxtı

1871-ci ildə Berlin yeni yaradılmış Almaniya imperiyasının paytaxtı olur.

Birinci dünya müharibəsi qurtardıqdan sonra 1918-ci ildə Berlində almaniya respublikası yaradılır. 1920-ci ildə ətrafdakı şəhərləri özündə cəmləşdirən Böyük Berlinin yaradılması haqqında qərar qəbul edilir. Bundan sonra Berlinin əhalisinin sayı 4 milyona çatır.

1933-cü ildə hakimiyyəti "nasional sosilaistlər" gəldikədn sonra Berlin üçüncü rayxın paytaxtına çevrilir. 1936-cı ildə Berlində Beynəlxalq olimpiyada oyunları keçirilir. Şpeerin rəhbərliyi altında "Miniilik rayxın" paytaxtı Berlinin yenidən qurulması planı işlənir. Ancaq bu plan ikinci dünya müharibəsi nəticəsində darmadağın edilir.

Berlinin parçalanması və birləşməsi

Berlinin işğal zonaları

İkinci dünya müharibəs və ondan sonra Berlinin böyük hissıi bombardmanlar və küçə döyüşləri nəticəsində dağıdılmışdır. Şəhərin qırmızı ordu tərəfindən tutulmasından sonra və Almaniyanın şərtsiz təslimindən sonra bütün Almaniya kimi Berlində öncə 4 hissəyə bölünərək xarici dövlətlərin idarəsinə verilir. Qərb müttəfiqlərinin (ABŞ, Framsa və İngiltərə) ərazilərində sonra qərbi Berlin təşkil olunur. Sovet hissəsində isə şərqi Berlin fəaliyyət göstərməyə başlayır.

Qərb dövlətləri və Sovet ölkəsi arasında yaranan qarşıdurma ona gətirib çıxartmışdır ki, 1948-1949-cu illərdə Qərbi Berlinin blokadası baş verir. Bunun üçün qərb dövlətləri tərəfindən Berlinə "hava körpüsü" təşkil olunur. Bu qarşıdurma eyni zamanda işğal olunmuş ərazilərdə 1949-cu ildə iki dövlətin yaranmasına səbəb olur: əvvəlcə AFR sonra ADR.

Qərb və Şərq arasında güclənən konflikt 1961-ci ildə yüksək hədd çatır və bu iki şəhər hissəsiniayıran Berlin divarının tikilməsi ilə nəticələnir. Vətəndaşların bir ərazidən digərinə keçid xüsusi buraxılış vərəqələrinin köməyi ilə aparılırdı.

Berlin divarı yalnız 1989-cu ildə ADR əhalisinin təzyiqi nəticəsində uçurulur, bu SSRİ-nin zəifləməsi fonunda baş verirdi. 3 oktyabr 1990-cı ildə ADR AFR-in əsas qanunlarının fəaliyyət göstərdiyi zonaya daxil olur. Almaniya bundan sonra vahid dövlət olur. 1991-ci ildə bundestaq Berlinin paytaxt olması haqqında qərar qəbul edir. 1 senyabr 1998-cu ildə hökümət və parlament Berlinə köçür.

Berlində 147 dövlətin, o cümlədən Azərbaycanın səfirliyi yerləşir.

[redaktə / تحریر] Əhalisi

Sony Center

Berlinin əhalisi^[1]

1650 — 6 500
1750 — 90 000
1800 — 172 000
1850 — 420 000
1900 — 1 890 000
1950 — 3 340 000
1987 — 3 250 000
1997 — 3 425 000
2007 — 3 370 000

Buddy Bear

Berlin metropoliyasında 3950887 adam yaşayır. Bir kvadrata metrə düşən əhalinin sıxlığı 736-dır. Orta yaş həddi 2004-cü ildə 41,7 idi.

2004-cü ilin dekabrında Berlində 185 ölkədən gəlmiş 450900 xarici vətəndaş yaşayırdı. Bu əhalinin 14%-ni təşkil edir. Bunlıardan 36000-i polşa, 119000-i isə türküyə vətəndaşıdır. Tüküyədən sonra Avropada ən böyük türk icması Berlində yerləşir.

Statik idarənin məlumatına görə Berlinin əhalisinin 60%-i heç bir dini icmaya daxil deyillər. Onlardan 22%-i evangeliya, 9%-i katolik və 6%-i islam dininə itaət eidirlər.

[redaktə / تحریر] Berlin və berlin Ayıları

Qədim zamanlardan Berlində ayılara müsbət münasibət göstərilir. Ayı şəhərin bayraq və herbindədir. Berlin ayıları həmçinin 5 qitələrində keçirilmiş United Buddy Bears sərgilərinə görə də məhşuluq qazanmışdılar. Lakin söhbət səbir, xalqlar və mədəniyyətlər arasında dostluq və sülh təbliğ edən sərgidən gedir.