Birinci İnönü döyüşü

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Birinci İnönü döyüşü
Türk-Yunan müharibələri
Tarixi 9 - 11 yanvar 1921
Yeri Türkiyə
Səbəbi Yunanıstan ordusunu Türkiyəyə yeridilməsi
Nəticəsi Türkiyənin qələbəsi
Münaqişə tərəfləri
Yunanıstan Yunanıstan Türk Milli Hərəkatı
Komandanlar
Flag of Greece.svg Anastasios Papoulas İsmət İnönü
İtkilər
30.000 10.000

Birinci İnönü döyüşü (9-11 yanvar 1921-ci il) — İkinci türk-yunan müharibəsinin birinci döyüşü. İnönü döyüşü yunan ordusu ilə Türkiyə milli müdafiə ordusu arasında baş verib.

Tarix[redaktə]

15 may 1919-cu ildə yunan orduları İzmir şəhərini işğal edir. 10 avqust 1920-ci ildə isə türk sultanının nümayəndəsi Sevr sülh sazişini imzalayır ki, bu anlaşmaya görə Yunanıstana Şərqi Frakiya (bəzi mənbələrdə Trakiya), bütün İzmir vilayəti, İmbros və Tenedos adaları keçirdi. Yunan ordusu bu ərazilərə öz ordularını yeridərək qarşılarındakı bütün partizan və üsyançı türk dəstələrini əzirdi.

Yunan ordusunun hərəkətləri Türkiyə Böyük Millət Məclisini qəti addımlar atmağa vadar etdi. Böyük Millət Məclisi sultan hökumətini vətən xaini və satqın elan edir və Sevr müqaviləsini tanımır. Mustafa Kamal Atatürk və onun silahdaşları təcili olaraq şərq cəbhəsindəki qoşunları qərbə ataraq yeni dəstələr yığmağa başlayır.

Döyüş[redaktə]

Yanvar ayının əvvəlində general Papulasın başçılığı altında olan yunan ordusu Bursadan Eskişəhər istiqamətində hərəkət etməyə başlayır. 9 yanvarda onlar ilk türk qoşunları ilə rastlaşır və İnönü dəmir yolu stansiyasında döyüşə girirlər. Döyüş axşam saatlarınadək davam edir ancaq türklərin müqavimətini qıra bilmir.

10 yanvar yunan diviziyası Kovalca-Aknınar xətti, digəri isə Yeniköy-Teke-Hayriye istiqamətində hücuma keçir. İlk həmlə uğurlu alınır və Mustafa Fevzinin başçılıq etdiyi türk müdafiə korpusu geri çəkilərək, qərb cəbhəsinin komandanı İnönünün məsləhəti ilə Çuxurhisarda cəmləşir.

Yunanların Kovalca-Aknınar xəttini almaqlarına baxmayaraq yardıma gələn əlavə türk dəstələrini görüb anlayırlar ki, türklər bu hissədən çıxmayacaqlar. Əlavə döyüşə hazır olduqlarını görməyən yunanlar 11 yanvar İnönü stansiyasından çəkilir.

Nəticəsi[redaktə]

Bu döyüş digərlərindən elədə mürəkkəb olmadığına baxmayaraq göstərdi ki, türk inqilabçıları hesablaşmağa vadar edən bir qüvvədir. Yüksək taktiki göstərişlərinə görə polkovnik Mustafa İsmət İnönüyə general rüstbəsi verilir. Bu döyüşdə qazanılan prestij türklərin öz konstitusiyalarını qurmağa və RSFSR ilə Moskva sazişini bağlamağa imkan yaratdı. Hərbi uğurdan istifadə edərək Mustafa Kamal Atatürk italyan hökuməti ilə danışıqlara başlayır və artıq 13 mart italyan ekspedisiya korpusu Anadolunu tək edir.

Mənbə[redaktə]

  • И. Г. Дроговоз «Турецкий марш: Турция в огне сражений», — Минск: «Харвест», 2007. ISBN 978-985-16-2075-9 (rus.)