Birləşmiş Millətlər Təşkilatı

Birləşmiş Millətlər Təşkilatı
ərəb. الأمم المتحدة‎‎ ing. United Nations Organization fr. Organisation des Nations Unies çin. 联合国 / 聯合國 isp. Organización de las Naciones Unidas rus. Организация Объединённых Наций
BMT
Növü	Beynəlxalq
Yaranma tarixi	26 iyun 1945
Qeydiyyat tarixi	24 oktyabr 1945
Rəsmi dili	ərəb, çin, ingilis, fransız, rus, ispan
Mərkəzi	Nyu-York, ABŞ
Rəsmi saytı	UN.Org

Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, BMT (ing. United Nations Organization, UNO) — 1945-ci ildə yaradılmış dövlətlərarası beynəlxalq təşkilat. Hal-hazırda 192 ölkə təşkilatın üzvüdür. Müstəqil dövlətlərdən yalnız Vatikan BMT-nin üzvü deyil.

Qərargahı Nyu-York şəhərindədir. Əsas vəzifəsi beynəlxalq sülhü və təhlükəsizliyi qorumaq və möhkəmlətmək, dövlətlər arasında əməkdaşlığı inkişaf etdirməkdir.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatı İkinci Dünya müharibəsindən sonra, beynəlxalq sülhün və təhlükəsizliyin qorunub saxlanılması, millətlər arasında dostluq əlaqələrinin inkişafı və sosial tərəqiyyə yardım, insan həyatının və hüquqlarının müdafiəsi səviyyəsinin yüksəldilməsi məqsədilə yaradılmışdır.

BMT-nin Nizamnaməsi 1945-ci il iyunun 26-da San-Fransisko konfransında 50 dövlətin nümayəndəsi tərəfindən imzalandı və 1945-ci il oktyabrın 24-də qüvvəyə mindi.

BMT-nin əsas orqanları BMT Baş Məclisi, BMT Təhlükəsizlik Şurası, İqtisadi və İctimai Şura, Qəyyumluq Şurası, Beynəlxalq Məhkəmə və Katiblikdir. 1992-ci ildən Azərbaycan Respublikası BMT-nin üzvüdür.

Üzv-ölkələr öz aralarında BMT-nin Nizamnaməsinin - onların dünya birliyinin üzvləri kimi hüquq və vəzifələrini müəyyənləşdirən beynəlxalq müqavilənin prinsipləri ilə əlaqələnirlər.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatı "ailəsi" aşağıdakı qurumlardan ibarətdir:

• Altı əsas orqandan ibarət olan BMT-nin özü: Baş Assambleya, Təhlükəsizlik Şurası, İqtisadi və Sosial Şura, Hamilik Şurası, Beynəlxalq Məhkəmə və Katiblik. Niderlandın Haaqa şəhərində yerləşən Beynəlxalq Məhkəmədən başqa, digər qurumlar Nyu-Yorkda, BMT-nin Mərkəzi idarələrində yerləşirlər.
• BMT-nin Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatı (UNESCO), BMT-nin Uşaq Fondu (UNICEF), BMT-nin İnkişaf Proqramı (BMTİP) və BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı (BMTQAK) kimi inkişaf, humanitar yardım və insan hüquqlarının müdafiəsi sahələrində fəaliyyətləri həyata keçirən ixtisaslaşmış təşkilatlar.

Məqsədləri

• - münаqişələrin sülh yоlu ilə tənzimlənməsi və kоllеktiv

tədbirlər qəbul еtməklə bеynəlхаlq sülhün və təhlükəsizliyin qоrunub sахlаnmаsı;

• - хаlqın özünüdərkеtmək və bərаbərlik prinsiпinə hörmət

еtmək əsаsındа ölkələr аrаsındа dоstluq münаsibətlərinin in- kişаf еtdirilməsi;

• - bеynəlхаlq humаnitаr, mədəni, sоsiаl, iqtisаdi хаrаktеrli

prоblеmlərin həllində bеynəlхаlq əməkdаşlığı həyаtа kеçirmək, Bеynəlхаlq iqtisаdi təşkilаtlаr bütün insаnlаrа hеç bir fərq qоymаdаn аzаdlıq, insаn hüquq- lаrınа hörmət və оnun эеnişləndirilməsi;

• - müхtəlif ölkələrin rаzılаşmаsı üzrə; bu məqsədlərə çаt-

mаğа yönəldilmiş mərkəzi оrqаnın funksiyаlаrının yеrinə yеtirilməsi.

Prinsipləri

• - оnun bütün üzvlərinin bərаbərliyi;
• - nizаmnаmə üzrə qəbul еdilən öhdəçiliyi vicdаnlа yеrinə

yеtirmək;

• - bеynəlхаlq münаsibətlərin sülh vаsitəsi ilə həll еdilməsi;
• - bеynəlхаlq münаsibətlərdə bir ölkənin digər ölkəyə güc

tətbiq еtməsindən imtinа еtmək;

• - bu prinsipləri qəbul еtməklə bütün hərəkətlərdə Təşkilа-

tın bütün üzvlərinə köməklik göstərmək;

• - bеynəlхаlq sülhü və təhlükəsizliyi təmin еtmək BMT-nin

üzvü оlmаyаn dövlət BMT-nin prinsiplərinə uyğun оlаrаq lаzım gələrsə hər şеyi təmin еtməlidir;

• - dövlətlərin dахili işlərinə qаrışmаmаq;
• - insаnlаrın əsаs hüquq və аzаdlıqlаrınа hörmət еtmək;
• - хаlqlаrın özünüidаrə еtməsi və bərаbər hüquqlu оlmаsı;
• - əməkdаşlıq və tərksilаh.

Üzv dövlətlər

14 iyul 2011-ci il tarixinə, Cənubi Sudanın BMT-yə üzv qəbul edilməsi ilə təşkilatın üzvlərinin sayı 193-ə çatdı .

BMT-nin ixtisaslaşmış təşkilatları

• Beynəlxalq Əmək Təşkilatı (BƏT)
• BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı (FAO)
• BMT-nin Təhsil, Elm və Mədəniyyət məsələləri üzrə Təşkilatı (YUNESKO)
• Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST)
• Dünya Bankı (DB)
• Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF)
• Beynəlxaiq Mülki Aviasiya Təşkilatı (ICAO)
• Narkotiklər və Cinayətkarlıq üzrə İdarə (UNODC)
• Ümumdünya Poçt İttifaqı (ÜPİ)
• Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqı (BTİ)
• Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatı (ÜMT)
• Beynəlxaq Dənizçilik Təşkilatı (BDT)
• Beynəlxalq İntellektual Mülkiyyət Təşkilatı (WIPO)
• Beynəlxalq Kənd Təsərrüfatının İnkişafı Fondu (IFAD)
• Sənaye inkişafı üzrə Birləşmiş Millətlərin Təşkilatı (YUNİDO)
• Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlıq (UNHCR)
• Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentlik (MAQATE)

BMT Baş Katibi

Katibliyə BMT Təhlükəsizlik Şurasının tövsiyəsi ilə beş il müddətinə Baş Assambleya tərəfindən seçilən Baş Katib rəhbərlik edir. Onun 2 dəfə seçilmək hüququ vardır.

№	Soyadı və adı	Ölkə	Səlahiyyətin başlanğıcı	Səlahiyyətin sonu
—	Qledvin Ceb (Gladwyn Jebb)	Böyük Britaniya (Qərbi Avropa)	24 oktyabr 1945	1 fevral 1946
1	Trüqve Halvdan Li (Trygve Halvdan Lie)	Norveç (Qərbi Avropa)	2 fevral 1946	10 noyabr 1952
2	Daq Hammarşeld (Dag Hammarskjöld)	İsveç (Qərbi Avropa)	10 aprel 1953	18 sentyabr 1961
3	U Tan (ဦးသန့်)	Birma (Asiya)	30 noyabr 1961	1 yanvar 1972
4	Kurt Valdhaym (Kurt Waldheim)	Avstriya (Qərbi Avropa)	1 yanvar 1972	1 yanvar 1982
5	Havyer Peres de Kuelyar (Javier Pérez de Cuéllar Guerra)	Peru (Cənubi Amerika)	1 yanvar 1982	1 yanvar 1992
6	Butros Butros Qali (بطرس بطرس غالي)	Misir (Afrika)	1 yanvar 1992	1 yanvar 1997
7	Kofi Annan (Kofi Annan)	Qana (Afrika)	1 yanvar 1997	1 yanvar 2007
8	Pan Gi Mun (반기문)	Koreya Respublikası (Asiya)	1 yanvar 2007	hal-hazırda vəzifədədir	Birinci müddətin sonu: 1 yanvar 2012

Həmçinin bax

• BMT üzvü olan dövlətlər

Mənbə

• BMT-nin Azərbaycandakı Nümayəndəliyi

Xarici keçidlər

• Birləşmiş Millətlər
• Birləşmiş Millətlər Təşkilatın Azərbaycanda ofisi