Blez Paskal

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Blez Paskal
Blaise pascal.jpg
Doğum tarixi: 19 iyun 1623(1623-06-19)
Doğum yeri: Fransa
Vəfatı: 19 iyun 1662 (39 yaşında)

Blez Paskal (1623-1662) Fransız dahisi, riyaziyyatçısı, fiziki, filosofu və yazıçısı.

Eyni zamanda böyük bir riyaziyyatçı olan, Torriçelli (Torricelli) dənəyi əsasında əsərlər yazan və ilk hesab maşınını icad etmiş olan Paskalın ən məşhur əsəri ölümündən sonra yayımlanmış olan "Düşüncələr"dir.

"Düşüncələr" əsəri[redaktə]

O, 1654-ci ildə dini bir təcrübə yaşamış, hayatının bundan sonraki dövrünə, elmi fəaliyyətdən çox, din ve Allah haqqında mübahisələr aparmışdır. Başqa sözlə Paskal deist bir hümanizmin, rasional bir kuşkuculuğun ve sərbəst düşüncənin egemen olduğu bir zamanda ve cəmiyyətdə, Allahın və İlahi qqvvənin gərəkliyini və gücünü göstərmək istəmişdir. Descartes'ı həm qəbul edən həm də təkmilləşdirən, Dekardın riyazi üsulun istifadə sahəsini genişləndirmək istədiyi yerdə, riyazi üsulun digər sahələrə uyğunlaşdırılması ve yararı mövzusunda kuşkucu bir tavır takınan Paskal, bu üsulun teolojiyle de, metafiziklə də bir əlaqəsi olmadığını demişdir. Soyut, analitik ve tümdengelimsel düşünen akıl, Paskala görə, Allahın varlığını sübut edə bilməz. Həqiqəti bilmənin, mütləq doğruluğa çatmanın tək yolunun ağıl, riyazi ya da elmi üsul olmadığını deyən Paskala gör, qurtuluş urək və inancdadır. Məsələnin həlli inancda, ürəkdə, dini bir yaşamdadır, çünki yalnız burada, inanan insan Allaha bağlı eşq dolu bir kavrayışa ulaşır. İnsanın qurtuluşu, səmimi müminde söz konusu olan adeta içgüdüsel, doğrudan, aracısız ve ağıla bağlı olmayan, ağıl süzgeəcindən keçməmiş bir anlayışta, Allaha təslim olmalıdır.

"Düşüncələr" əsərindı deyilir:

  • "Məni bu dünyaya kimin göndərdiyini bilmirəm, mən bilmirəm dünya nədir, mən kiməm, mən dəhşətli bir tərzdə hər şeydən xəbərsizəm... haradan gəldiyimi bilmədiyim kimi, haraya gedəcəyimi də bilmirəm... budur mənim vəziyyətim: o acizlik, zəiflik, qaranlıqla doludur"
  • "Mən ancaq qəlblərinin acısı ilə yazanları təsdiq edirəm"
  • "İnsan çox güman ki, düşünmək üçün yaradılıb, onun bütün üstünlüyü bütün xidməti bundadır; onun əsas vəzifəsi lazımı şəkildə düşünməkdir... ancaq insanlar nə haqda düşünür...?" və s.

Paskal teoremi[redaktə]

Əgər altıbucaqlınin təpələri bir konik əyri (yəni ellips, hiperbola, parabola və hətta iki düz xətt) üzərindədirsə, onda bu altıbucaqlının qarşı tərəflərinin kəsişmə nöqtələri bir düz xətt üzərindədir və ya tərsinə.

Məqalə ilə əlaqəli digər Vikimedia səhifələri:

Wikimedia Commonsda Blez Paskal ilə əlaqəli mediafayllar var.

Vikisitatda Blez Paskal ilə əlaqəli məlumatlar var.


Mənbə[redaktə]

  1. "Uşaqlar üçün ensiklopediya. Riyaziyyat.", Bakı, "Şərq-Qərb", 2008. səh.610

Xarici keçidlər[redaktə]